Adźiwikowie - Polski Serwis Naukowy

Adżiwikowie (sanskr. ājīvika, prakryckie także ajīvaka - "profesjonalista", "traktujący ascezę jako sposób na życie") - indyjski odłam religijny wyznający skrajny ascetyzm, determinizm i swoisty ateizm. Ostatnie wzmianki o nich pochodzą z XIV wieku, kiedy to zostali wchłonięci przez hinduizm. Chodzili nago, żyli tylko z jałmużny. Posiadali własny kanon ksiąg, z których nie zachowały się żadne. Byli intensywnie zwalczani przez myślicieli należących do innych współczesnych im szkół religijnych, zwłaszcza przez dżinistów, z którymi mieli wspólne korzenie, oraz przez buddystów, a przez większość filozofów hinduistycznych uważani za rażąco niemoralnych (ateizm, nietypowe podejście do kwestii karmy, nagość mniszek, praktyki seksualne). Znani byli ze skrajnie surowych rytuałów inicjacyjnych. Uważali, że każdy może robić co chce (nawet najciężej "grzeszyć"), gdyż i tak ostatecznie każdy po wielu wcieleniach osiągnie mokszę, niezależnie od jakichkolwiek uczynków. Święty i grzesznik mieli dla nich te same zasługi, mimo to stosowali najskrajniejszą ascezę (skrajniejsza znana była tylko w kilku efemerycznych sektach hinduskich). Uprawianie ascezy było dla nich nie tyle środkiem do osiągnięcia celu, jakim jest wyzwolenie, ile "dowodem" na wysoki stopień rozwoju duchowego. Znani są tylko z polemicznych dokumentów swoich przeciwników. We wczesnym średniowieczu mieli się nawrócić najpierw (ok. VIII w.) na buddyzm mahajany, potem na tantryzm i wreszcie (ok. XIV w.) na wisznuicki bhaktyzm.

Determinizm (łac. determinare — oddzielić, ograniczyć, określić) — koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia mają zawsze swoją przyczynę, a zatem znając stan wszechświata w danym momencie można teoretycznie przewidzieć wszystkie przyszłe wydarzenia i nie ma tu miejsca na przypadkowość czy działanie wolnej woli.

Wyzwolenie – stan będący celem rozwoju duchowego w tych tradycjach hinduistycznych, które dążą do uwolnienia od cykliczności samsary, prawa karmana zmuszającego do ponownej inkarnacji na Ziemi i doświadczanego tutaj cierpienia[1] materialnej egzystencji (uwięzienia jaźni w materii). Stan ten można określać jako przejście ponad uwikłania w nierzeczywistość i iluzje maji lub prakryti. Owocem jest przekroczenie kondycji inkarnowanej istoty ludzkiej i relacja z religijnym ideałem. Wiedzę jaka jest droga dojścia, jaki będzie charakter tej wzajemnej relacji (służba, roztopienie, zjednoczenie itd.) i jakiej natury istota (isztadewata, Purusza, Absolut itd.) będzie jej adresatem, rozliczne nurty w łonie hinduizmu precyzują w sposób odmienny, sobie właściwy. Wielość dróg dojścia zrodziła mnogość określeń celu jak i nazw dla tych, który tam dotarli.

Przedstawiciele

Purana Kaśjapa - fatalista, nauczyciel Maskarina Gośali,

Maskarin Gośala - syn wędrownego kuglarza.

Źródła

A.L.Basham[1], History and Doctrine of the Ajivikas: A Vanished Indian Religion, London 1951;

A.F.R.Hoernle[2], Ājīvikas, w: red. J. Hastings[3], Encyclopaedia of Religion and Ethics, vol. I, Edinburgh 1908, 1925 (2 wyd.), s. 259-268;

M.S.Zięba, Ājīvika, w: red. A. Maryniarczyk, Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 1: A-B, Lublin 2000, s. 93-95;

M.Eliade, Joga. Nieśmiertelność i wolność, Warszawa 1985, wyd. 2. popr i uzup. 1997, s. 201-205, 400-401.

Przypisy

Praca zbiorowa pod redakcją naukową Joachima Śliwy, 2005, Wielka Historia Świata Tom 2 Stary i Nowy Świat od rewolucji neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, ss. 543, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-83-0.
zob. np. M. Eliade, s. 205
↑ Okres późnowedyjski: pierwsi filozofowie. W: Piotr Balcerowicz: Historia klasycznej filozofii indyjskiej. Część pierwsza: początki, nurty analityczne i filozofia przyrody. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2003, s. 121-124, seria: Świat Orientu. ISBN 83-88938-55-X.