Adam Stankiewicz, biał. Адам Станкевіч (ur. 6 stycznia 1892 r. we wsi Orlenięta w rejonie Oszmiany w Rosji, zm. 4 grudnia 1949 r. w łagrze koło Tajszetu w obwodzie irkuckim w ZSRR) – ksiądz katolicki białoruskiego pochodzenia, białoruski wydawca, pisarz, publicysta i działacz narodowo-religijny

Pochodził ze znanej i zasłużonej białoruskiej rodziny Stankiewiczów. W latach 1902-1908 uczył się w szkołach miejskich w Borunach, Holszanach i Oszmianie. Związał się z białoruskim ruchem kulturalno-narodowym skupionym wokół pisma "Наша Ніва". W 1914 r. ukończył katolickie seminarium duchowne w Wilnie. Służbę duszpasterską rozpoczął w kościele w Dziśnie. Do 1917 r. studiował prawo w katolickiej akademii duchownej w Petersburgu. W tym czasie został przewodniczącym studenckiego kółka białoruskiego. Był autorem licznych artykułów w pismach "Наша Ніва", "Дзянніца", "Светач", "Крыніца". Walczył o możliwość wygłaszania kazań po białorusku. Na pocz. 1917 r. związał się z białoruskim ruchem chrześcijańsko-demokratycznym. W maju tego roku brał udział w zjeździe białoruskich duchownych katolickich w Mińsku. Wygłosił referat o białoruskim ruchu narodowym i powiązaniach z kościołem katolickim na Białorusi. Zaczął wydawać pismo "Беларуская крыніца", w którym były drukowane jego utwory. Po zajęciu ziem białoruskich przez polskie wojska w 1918 r., wyjechał do Drohiczyna. Po ustanowieniu Białoruskiej Republiki Ludowej wszedł w skład Rady BRL. W 1919 r. przyjechał do Wilna. Uczył w białoruskim gimnazjum. W latach 1922-1928 był posłem do polskiego Sejmu z listy Bloku Mniejszości Narodowych. Wraz z ks. Wincentem Hadleŭskim reprezentował chadecko-narodowy odłam w ruchu białoruskim, przeciwny opcji skierowanej ku Białoruskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. W czasie działalności parlamentarnej występował za obroną białoruskich interesów narodowych, walczył o zgodę na zakładanie kolejnych szkół białoruskich i wygłaszanie kazań po białorusku, sprzeciwiał się polskiej kolonizacji ziem białoruskich. Od 1925 r. zasiadał w klubie poselskim Białoruskiego Związku Włościańskiego. W 1926 r. założył w Wilnie białoruskie wydawnictwo im. Franciszka Skaryny, wydające głównie białoruskie publikacje o charakterze katolickim. W tym samym roku wraz z ks. W. Hadleŭskim współzakładał Białoruską Chrześcijańską Demokrację, która w 1935 r. przekształciła się w Białoruskie Zjednoczenie Ludowe. Od 1927 r. wydawał pismo "Хрысціянская думка". Wspierał pisma "Калоссе", "Самапомач", "Шлях моладзі". Należał do kierownictwa Białoruskiego Komitetu Narodowego w Wilnie, Towarzystwa Szkoły Białoruskiej, Instytutu Kultury Białoruskiej i Białoruskiego Instytutu Gospodarki i Kultury z siedzibą w Warszawie. Od 1930 r. pełnił obowiązki opiekuna duchownego Białoruskiego Związku Studentów. Pisał książki dotyczące historii ziem białoruskich i Białorusinów, m.in. "Вітаўт Вялікі і Беларусы", "Доктар Францішак Скарына - першы друкар беларускі", "Магнушэўскі, Паўлюк Багрым, Баброўскі", "Да гісторыі беларускага палітычнага вызвалення", "Міхал Забэйда-Суміцкі і беларуская народная песня". W 1938 r. został zmuszony przez polskie władze, którym nie odpowiadała jego działalność, do wyjazdu z Wilna i zamieszkania w Słonimie. Po włączeniu Wileńszczyzny do Litwy jesienią 1939 r., stanął na czele Centrum Białoruskiego w Wilnie, działającego na rzecz poprawy sytuacji ludności białoruskiej. Po zajęciu Litwy przez Armię Czerwoną w czerwcu 1940 r., znalazł się pod ścisłym nadzorem NKWD. 22 maja 1941 r. w jego mieszkaniu została przeprowadzona rewizja. Jednak NKWD nie zdążyło go już aresztować i skazać ze względu na atak wojsk niemieckich na ZSRR 22 czerwca tego roku. Ksiądz A. Stankiewicz oprócz pracy duszpasterskiej w języku ojczystym w Wilnie, działał na rzecz otwierania białoruskich szkół. Uczył w gimnazjum białoruskim w okupowanym Wilnie, stojąc przez pewien czas na jego czele. Wydawał pismo "Kрыніца". Był autorem książek pt. "Вучнёўскі малітаўнічак" і "Патрэбнейшыя выняткі з Рытуалу". Po zajęciu Białorusi przez Armię Czerwoną w poł. 1944 r., pozostał w kraju. Pod koniec 1944 r. został aresztowany przez NKWD, ale wkrótce zwolniony. W 1949 r. ponownie go aresztowano, po czym 31 sierpnia tego roku skazano pod zarzutem prowadzenia "antyradzieckiej propagandy" i szpiegostwa na rzecz Japonii na karę 25 lat pozbawienia wolności.

Był bratem Jana Stankiewicza i Stanisłaua Stankiewicza, także białoruskich działaczy białoruskiego odrodzenia narodowego.

Linki zewnętrzne

Bibliografia