Adamawa - region - Polski Serwis Naukowy

Położenie regionu Adamawa na mapie Kamerunu

Adamawa (ang. Adamawa Region, fr. Région de l'Adamaoua) – region Kamerunu. Jego stolica to Ngaoundéré. Obszar 63 691 km² zamieszkuje około 495 tys. mieszkańców (1987). Zamieszkany przez członków ludów Fulbe, Tikar i Gbaya.

Geografia

Geologia

Warunki wodne

Adamawa, z powodu licznych rzek biorących początek w obrębie tego górzystego regionu, jest czasami nazywana "wieżą ciśnień" Kamerunu. Zachowanie tych rzek ściśle zależy od ilości opadów – dużych, nieraz powodujących powodzie, w porze deszczowej (od maja do września) lub małych w porze suchej (od października do kwietnia). Region leży w dorzeczu Nigru i zlewiskach jeziora Czad i Atlantyku.

Kali (dewanagari काली, trl. Kālī, dosł. rodzaj żeński pojęcia "czas" trl. Kālā ,zwana również Maha Kali, trl. Mahā-Kālī) – hinduska bogini czasu i śmierci, pogromczyni demonów i sił zła; w oczach ludzi Zachodu najbardziej przerażająca ze wszystkich bogiń hinduistycznych. Jedna z czterech głównych postaci Śakti, żony Śiwy. Pierwsza z mandali dziesięciu głównych form małżonki boga Śiwy, władczyni cyklu reinkarnacyjnego[potrzebne źródło].
Fulanie (zwani także: Fula, Foulah, Peulh, Peul i Fulbe) - lud zamieszkujący kraje Afryki Zachodniej. Są to m.in. Burkina Faso, Kamerun, Nigeria, Mali, Mauretania, Gwinea, Gwinea Bissau, Senegal, Gambia, Liberia. Są spokrewnieni z ludem Tukulerów żyjącym współcześnie nad rzeką Senegal.

Rzeka Mayo Deo ma źródło w górach Gotel i płynie do Regionu Północnego. Rzeka Faro ma źródło nieco dalej na wschód, lecz zanim dotrze do Regionu Północnego i połączy się z rzeką Mayo Deo, zakreśla szeroki łuk na wschód i północ.

Dwie największe rzeki płyną do jeziora Czad. Rzeka Mbéré ma źródła na północ od miasta Meïganga i płynie na północny wschód ku granicy z Regionem Północnym i Republiką Środkowoafrykańską. Rzeka Vina, mająca źródła na północ od Ngaoundéré, wpływa do Regionu Północnego i łączy się z rzeką Mbéré, tworząc rzekę Logon.

Boksyt – ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu (hydrargilitu, bemitu lub diasporu). Zawiera też minerały ilaste, krzemionkę, tlenki i wodorotlenki żelaza. Nazwa boksyt pochodzi od francuskiego miasta Les Beaux-de-Provence w południowej Francji, gdzie w 1821 roku po raz pierwszy odkryto złoża.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Rzeki Mbam, Kim i Djérem leżą w zlewisku Atlantyku. Dwie pierwsze mają źródła na południowym wschodzie i płyną do Regionu Centralnego. Djérem powstaje z odnóg – wschodniej i zachodniej – łączących się w zbiorniku Mbakaou. Później płynie do Regionu Wschodniego.

W kraterach wygasłych wulkanów powstały jeziora. Najsłynniejsze to Tison i Mbalang.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).
Wyżyna Adamawa – wyżyna w Afryce Zachodniej na terytorium Kamerunu, Republiki Środkowoafrykańskiej i wschodniej Nigerii. Położona na wysokości 1000–1500 m n.p.m. Zbudowana głównie z gnejsów prekambryjskich i młodszych skał wylewnych.

Ukształtowanie terenu

Krajobraz niedaleko Ngaoundal w regionie Adamawa

Na południu regionu rozciąga się Wyżyna Południowokameruńska. Ku północy jej teren wznosi się nieznacznie, przechodząc w Wyżynę Adamawa. Jej wysokość waha się od 1000 do 2000 m n.p.m. Rozciąga się od Nigerii do Republiki Środkowoafrykańskiej. W dolinach rzek Djérem i Mbéré opada do 500 m.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".
Osioł – ssak z rodziny koniowatych. Charakteryzuje się dużą głową, długimi uszami, cienkim ogonem z kitą na końcu, małymi wymaganiami pokarmowymi i odpornością na brak wody.

Na terenie regionu zdarzają się uskoki. Największy z nich – Uskok Kameruński – powstał w okresie kredy. Góry Mbang rozciągają się ku wschodowi ostrymi graniami wzdłuż tego uskoku. Leżące na terenie Regionu Zachodniego i Północno-Zachodniego oraz w Nigerii góry Mambilas sięgają również do Adamawy. Góry Gotel rozciągają się bardziej na północ, wzdłuż granicy z Nigerią. Najwyższy punkt w regionie (2460 m n.p.m.) to góra Tchabal Mbabo w górach Gotel.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.
Pochrzyn, jams, ignam (Dioscorea L.) – rodzaj wieloletnich pnączy z bulwiastymi kłączami. Należy do niego ponad 600 gatunków pochodzących głównie z obszarów tropikalnych. Najwięcej pochrzynów rośnie w naturze i uprawia się w Afryce Zachodniej, szczególnie w Nigerii oraz w Azji południowo-wschodniej, w Ameryce Południowej i na Karaibach.

Klimat

Kamerun leży w strefie klimatów równikowego i podrównikowego. Charakteryzują się one średnią temperaturą wszystkich miesięcy powyżej 20º C i ulewnymi deszczami. Jednakże wyżynnno-górski charakter regionu Adamawa sprawia, iż klimat tutaj jest zróżnicowany.

Na południu są cztery pory roku: pora sucha od grudnia do maja, pora deszczowa od maja do czerwca, pora sucha od lipca do października i pora deszczowa od października do listopada.

Tornado (z hiszp. tronada – burza) – gwałtownie wirująca kolumna powietrza, będąca jednocześnie w kontakcie z powierzchnią ziemi i podstawą cumulonimbusa lub rzadziej wypiętrzonego cumulusa. Tornada osiągają różne wielkości, jednak zwykle przyjmują postać widzialnego leja kondensacyjnego, węższym końcem dotykającego ziemi. Dolna część leja jest często otoczona chmurą odłamków i pyłu.
Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).

Na terenie Wyżyny Adamawa są dwie pory roku: sucha od listopada do kwietnia i deszczowa od kwietnia do listopada. Opady wynoszą przeciętnie od 900 do 1500 mm rocznie i maleją, im dalej na północ. Maj, czerwiec i sierpień to najbardziej deszczowe miesiące. W maju i czerwcu zdarzają się tornada. Ponadto od listopada od stycznia robi się chłodniej. W styczniu, wraz z wiatrem harmattan, robi się cieplej. Kwiecień jest najcieplejszym miesiącem. Ulewne deszcze w maju i czerwcu ponownie obniżają temperaturę.

Zlewisko - obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.
Ludzki wirus niedoboru odporności, HIV (ang. human immunodeficiency virus) - wirus z rodzaju lentiwirusów, z rodziny retrowirusów. Atakuje głównie limfocyty T-pomocnicze (limfocyty Th). Wiriony mają budowę kulistą i otoczone są otoczką lipidową, zawierającą liczne białka (glikoproteiny: gp120 u HIV-1 i HIV-2 oraz gp41 u HIV-1 i gp36 u HIV-2). Pod osłonką znajduje się płaszcz białkowy, czyli kapsyd, kryjący materiał genetyczny wirusa (RNA) i enzymy: odwrotną transkryptazę, integrazę. Wywołuje AIDS. Dotychczas poznano 2 typy wirusa:

W południowo-zachodniej części Wyżyny Adamawa opady są wyższe i wynoszą od 1500 do 2000 mm rocznie. Tu też są dwie pory roku, sucha i deszczowa.

Fauna i flora

Ogromny wpływ na roślinność regionu miała działalność człowieka. Ten niegdyś bardzo zalesiony region został ogołocony z drzew wskutek wycinania i wypalania lasów oraz intensywnej hodowli bydła.

Południe regionu pokrywa sawanna gwinejska, formacja przejściowa między wilgotnymi lasami równikowymi a suchą północą kraju. Na wyżynach sawanna jest bardziej sucha i mniej na niej drzew. Warstwa trawy jest cienka, a naturalna roślinność utrzymała się jedynie w dolinach rzek.

Animizm (łac. anima – dusza) – zespół wierzeń występujący w religiach archaicznych bądź tradycyjnych zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę lub rzadziej ducha zmarłych ludzi, wszystkim roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom.
Departament Mbéré - departament w Prowincji Adamawa w Kamerunie ze stolicą w Meïganga. Na powierzchni 14 267 km² żyje około 185,5 tys. mieszkańców.

Te nieliczne drzewa, które zdobią krajobraz, są i wiecznie zielone, i zrzucające liście w porze suchej. Powyżej 1800 m n.p.m. dominują paprocie i bambusy. Głównym składnikiem roślinności na całym terenie, z wyjątkiem lasów i niewielkich obszarów pokrytych karłowatym buszem, są trawy. Południowo-zachodnia część Wyżyny Adamawa jest porośnięta sawanną drzewiastą.

Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 150 mln mówiących na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Rogu Afryki oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA. Najważniejsze języki z tej grupy to: suahili, rwanda, lingala, niandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa, zulu.
Proso (Panicum L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny wiechlinowatych. Należy do niego ok. 500 gatunków występujących w strefie międzyzwrotnikowej, dalej na północ sięgając strefy klimatu umiarkowanego w Ameryce Północnej. Z tego rodzaju pochodzą jedne z najstarszych roślin zbożowych. Gatunkiem typowym jest Panicum miliaceum L.

W regionie są dwa parki narodowe: Parc National du Mbam et Djérem i Parc National de Boumba Ndjida.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)