Administrator apostolski - Polski Serwis Naukowy

Administrator apostolski – urząd kościelny, występujący w prawie kanonicznym Kościoła katolickiego. Administratorem apostolskim jest duchowny (prezbiter lub biskup), któremu papież powierzył zarząd (często tymczasowy) nad diecezją lub inną administraturą kościelną, nie mianując go równocześnie biskupem ordynariuszem. Urzędu tego nie należy mylić z administratorem diecezjalnym, który ma podobne zadania i uprawnienia, lecz jest powoływany bez udziału Stolicy Apostolskiej.

Sede vacante (od łac. sedes vacans – "nieobsadzona stolica" lub "pusty tron"; forma sede vacante to ablativus absolutus i może znaczyć: "podczas nieobsadzonej stolicy"; pokr. sedis vacantia – "stan nieobsadzenia stolicy") – w Kościele katolickim termin określający okres, w którym stolica biskupia jest nieobsadzona.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

W praktyce urząd administratora apostolskiego występuje w trzech zasadniczych odmianach:

Biskup koadiutor – w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci lub awansie biskupa diecezjalnego posiada po nim prawo następstwa na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kanonem 403 § 3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

administrator apostolski sede vacante - sprawuje zarząd nad diecezją w okresie pomiędzy wygaśnięciem władzy poprzedniego ordynariusza (np. z powodu śmierci, rezygnacji lub przejścia na emeryturę) a objęciem rządów przez nowego. Zgodnie z prawem kanonicznym, standardową procedurą postępowania jest w takich sytuacjach powołanie administratora diecezjalnego przez diecezjalne kolegium konsultorów. Papież może jednak w dowolnym momencie trwania wakatu powołać administratora apostolskiego, którego przybycie i objęcie rządów w przewidziany kanonicznie sposób powoduje wygaśnięcie mandatu administratora diecezjalnego. W praktyce dzieje się tak niekiedy w sytuacjach bardzo długiej sedyswakancji oraz w przypadkach szczególnych - np. po nagłej rezygnacji abpa Stanisława Wielgusa z urzędu arcybiskupa metropolity warszawskiego w 2007 roku, rządy nad archidiecezją odzyskał tymczasowo kard. Józef Glemp, ale już nie jako biskup ordynariusz, lecz administrator apostolski, powołany nim jeszcze wybrano administratora diecezjalnego.

administrator apostolski sede plena - kierujący diecezją w okresie poważnej, lecz w założeniu tymczasowej, przeszkody w sprawowaniu urzędu przez ordynariusza (np. długotrwałej choroby). Standardowo w takiej sytuacji rządy w diecezji przejmuje biskup koadiutor lub, jeśli takiego nie ma (a np. w diecezjach polskich koadiutorów powołuje się niezwykle sporadycznie), osoby wyznaczone w specjalnym, niejawnym wykazie wydanym przez biskupa przed nastaniem przeszkody lub, jeśli wykaz nie został wydany, administrator diecezjalny powołany przez kolegium konsultorów. Podobnie jak w poprzednim przypadku, papież może jednak w każdej chwili ustanowić na danej stolicy biskupiej administratora apostolskiego, wybranego przez siebie. Powinien go następnie odwołać z chwilą powrotu do obowiązków dotychczasowego biskupa.

stały administrator apostolski - kieruje administraturą kościelną nie posiadającą statusu diecezji. W sensie ścisłym stałymi administratorami apostolskimi są tylko zwierzchnicy administratur apostolskich. W szerszym ujęciu można do tej kategorii zaliczyć także wikariuszy apostolskich, prefektów apostolskich, prałatów terytorialnych, a nawet opatów terytorialnych - różnice dotyczą tu wyłącznie tytulatury oraz (w przypadku opata) dodatkowych uprawnień zakonnych. Wszyscy ci dostojnicy mają jednak na powierzonym sobie obszarze uprawnienia biskupa ordynariusza, choć formalnie nim nie są. Jednocześnie - w przeciwieństwie do dwóch poprzednich typów administratora - ich zarząd ma charakter stały, a nie tymczasowy.

Przypisy

Zob. np. Egzarchat apostolski Wielkiej Brytanii obrządku bizantyjsko-ukraińskiego w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
Ludzie Wprost - Józef Glemp. [dostęp 2011-01-07].

Źródła

Kodeks prawa kanonicznego z 1983 r. na stronie archidiecezji łódzkiej [dostęp 2011-01-07]