Adonis - mitologia - Polski Serwis Naukowy

Adonis i Afrodyta

Adonis (gr. Ἄδωνις Adōnis, łac. Adonis) – postać mitologii greckiej, w starożytności podmiot czci boskiej i kultu religijnego, piękny młodzieniec, ulubieniec Afrodyty. Według Hezjoda (ok. 700 r. p.n.e.) był synem Fojniksa i Alfesibei. W późniejszych źródłach często pojawiała się informacja że był synem Myrry z jej kazirodczego związku z Kinyrasem bądź Tejasem.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

Pochodzenie kultu

Kult Adonisa dotarł do Grecji w okresie archaicznym z terenów bliskowschodnich. Imię bóstwa pochodzi bezpośrednio od fenickiego tytułu Adon („Pan”), por. hebr. Adonai. Grecy nie rozumiejąc semickiego tytułu uznali go błędnie za imię własne.

Okoliczności narodzin Adonisa

Tejas był królem syryjskim. Wraz ze swą żoną (nieznana z imienia) mieli córką Myrrę. Myrra była piękną dziewczyną, do tego stopnia, że jej matka chełpiła się posiadaniem córki piękniejszej niż Afrodyta. To sprowadziło na ród Myrry gniew bogini. Afrodyta sprowadziła na królewnę pragnienie kazirodczego związku z własnym ojcem. Z pomocą swej piastunki, Hippolity, udało jej się oszukać i obcować z Tejasem przez dwanaście nocy. Podczas dwunastej nocy, Tejas odkrył podstęp i chciał zabić córkę. Uciekając przed ojcem, Myrra błagała bogów o ratunek. Ci spełnili jej prośbę i zamienili ją w drzewko mirtowe, z którego sączy się żywica nazywana "łzami Mirry". W innej wersji tego mitu występuje, zamiast Tejasa, król Cypru, Kinyras; a Myrra jest jego córką. Mogłoby to tłumaczyć umiejscowienie głównego ośrodka kultu Adonisa na Cyprze. Przy porodzie asystowała bogini Ejlejtyja.

Adonai lub Adonaj (w hebr. אדני; liczba mnoga od אדנ, adon – „pan”). Tytuł Boga Jahwe oddawany w przekładach jako Pan lub [Wszechwładny] Pan. W hebrajskim Starym Testamencie pojawia się 306 razy oraz w 134 miejscach wskazanych przez masoretów, gdzie przepisywacze soferowie zastąpili tym tytułem imię JHWH. Według The International Standard Bible Encyclopedia z 1986 roku „forma ta podkreśla, że Jahwe jako «Pan» ma moc i suwerenną władzę”.

Myrra – według mitologii i legend przekazywanych na Cyprze, Myrra była córką Kinirasa i Pafos. (Pafos to córka Pigmaliona - króla Cypru i Galatei - wyrzeźbionej przez Pigmaliona z mleczno-białego marmuru kobiety ożywionej przez Afrodytę).

Narodziny, życie i śmierć Adonisa

Martwy Adonis

Po dziesięciu (księżycowych) miesiącach kora na drzewie mirtowym podniosła się i pękła. Z rośliny wypadło niemowlę cudnej urody. Znalazła go Afrodyta i nazwała go Adonisem (adon – pan, wyraz pochodzenia semickiego). W tajemnicy przed wszystkimi powierzyła go w opiece Persefonie. Gdy wyrósł na pięknego młodzieńca, Afrodyta chciała go odzyskać, lecz Persefona również zakochała się w Adonisie i zwrócić go nie chciała. O całym sporze dowiedział się Ares (być może powiedziała mu o tym sama Persefona) i nasłał na Adonisa wielkiego odyńca. Dzik zabił młodzieńca, kłem rozdzierając mu udo. Z kropli krwi, które padły na ziemię, wyrosły kwiaty – adonisy (inaczej miłek). Umierającego znalazła Afrodyta i poprosiła Zeusa o wskrzeszenie ukochanego. Nie chciała się na to zgodzić Persefona, która mówiła, że Adonis umarł i teraz należy do królestwa umarłych (czyli również do niej samej). Zeus (w innej wersji muza Kalliope) wskrzesił Adonisa i zarządził, że jedną trzecią roku Adonis spędzi z Persefoną, jedną trzecią z Afrodytą i jedną trzecią tam, gdzie chce. Adonis zawsze wybierał Afrodytę.

Adonie (gr. Ἀδώνια) – starożytne święto ku czci Adonisa, odprawiane wiosną bądź latem i upamiętniające jego śmierć. Odprawiane były wyłącznie przez kobiety. Pierwotnie miało ono charakter żałobny. Śpiewano żałobne pieśni i rytualne lamenty, ale z czasem przerodziły się w wielkie uroczystości, podczas których przedstawiano inscenizacje zaślubin Adonisa i Afrodyty.

Ares (gr. Ἄρης Arēs, łac. Mars) – w mitologii greckiej bóg wojny, utożsamiany z rzymskim bogiem Marsem; syn Zeusa i Hery. W astronomii utożsamiany z Baranem. Jeden z dwunastu bogów olimpijskich. Wzbudzał powszechny strach, nawet wśród Olimpijczyków, jedynym, który nie bał się Aresa był Hades.

Adonie

Osobny artykuł: Adonie.

Były to uroczystości upamiętniające śmierć i zmartwychwstanie Adonisa. Podczas nich zakładano tzw. „ogródki Adonisa”.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Adonis (mitologia)

Przypisy

Adonis w: GREEK MYTH INDEX, dostęp: 10 lipca 2010
↑ Stanisław Stabryła: Złote jabłka Afrodyty. Greckie legendy o miłości. Warszawa: Czytelnik, 2007, s. 33-41. ISBN 978-83-07-03121-7.
Oswyn Murray: Narodziny Grecji. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 118. ISBN 83-7337-856-1.

Bibliografia

Kubiak Z., Mitologia Greków i Rzymian, Wyd. Świat Książki Warszawa 2005 ISBN 83-247-0125-7