Adres zameldowania - Polski Serwis Naukowy

Dokument meldunkowy z okresu okupacji niemieckiej w Polsce 1939-1945

adnotacje dotyczące zameldowania z lat 60.-80. ⅩⅩ w.

Adres zameldowania, zameldowanie – określenie miejscowości (miasta, wsi), ulicy (osiedla), numeru domu oraz ewentualnie numeru lokalu mieszkalnego, w którym na stałe lub czasowo przebywa dana osoba.

Prawa człowieka to koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

System bankowy to całokształt instytucji bankowych i finansowych oraz normy, które określają ich wzajemne powiązania i stosunki z otoczeniem. Za podstawę określenia systemu bankowego uznaje się powstanie układu złożonego z banku centralnego (banku emisyjnego) i banków komercyjnych. System bankowy to także liczba i rodzaj banków funkcjonujących w danym państwie, tworzących logiczną i zwartą całość.

Obowiązek meldunkowy

Historycznie instytucja zameldowania jest związana z systemami paszportowymi występującymi już w średniowiecznej Europie, a rozwiniętymi jako element państwowego nadzoru nad obywatelami podczas rewolucji francuskiej, w carskiej Rosji (propiska), w państwach zachodniej Europy po wybuchu I wojny światowej (wprowadzenie wiz) oraz w stalinowskim okresie istnienia Związku Radzieckiego, gdzie taki system był najbardziej restrykcyjny i najmocniej ograniczał prawa człowieka, włącznie z pozakonstytucyjnym pozbawieniem prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, a także praktycznie regulował jako administracyjne nadanie prawo użytkowania nieruchomości w miejsce mocno ograniczonego prawa własności prywatnej.

Przedmiotem odrębnej własności lokalu może być samodzielny lokal. Ustanowienie odrębnej własności lokalu, prawa i obowiązki właścicieli tych lokali oraz zarząd nieruchomością wspólną regulują przepisy ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

Dom akademicki, dom studencki potocznie nazywany akademikiem — miejsce zakwaterowania studentów w czasie studiów wyższych, będące pod nadzorem jednej, a czasem nawet kilku uczelni z danego miasta. Na terenie akademika stosują się takie same przepisy, jak na terenie uczelni wyższej (pewna autonomia).

Osobny artykuł: Paszportyzacja (ZSRR).

W postradzieckiej Rosji, pomimo że w Konstytucji Federacji Rosyjskiej pojawił się zapis o swobodzie przemieszczania się i przebywania, to jest on jednak częściowo martwy ze względu na kolizje prawne z ustawami i praktyką, np. stosowaną w Moskwie, gdzie zameldowanie się nie polega na zgłoszeniu tego do zarejestrowania, ale na otrzymaniu pozwolenia na podstawie decyzji administracyjnej.

Miejscowość - jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany odróżniający się od innych miejscowości odrębną nazwą, a przy jednakowej nazwie - odmiennym określeniem ich rodzaju.

Poborowy - obywatel danego państwa podlegający obowiązkowi odbycia służby w wojsku. W Polsce, każdy mężczyzna, który ukończy 18 rok życia podlega obowiązkowi stawienia się przed komisją poborową, która podejmuje decyzję o przydzieleniu tzw. kategorii zdrowotnej oraz o tym, kiedy dany obywatel odbędzie służbę w siłach zbrojnych.

Obowiązek meldunkowy w Polsce

W Polsce zameldowanie jest obowiązkiem ustawowym związanym z ewidencją ludności i dokumentami tożsamości. Nie wiąże się z prawem własności do lokalu, w którym jest się zameldowanym. Czynności meldunkowych dokonuje właściwy urząd gminy. Nie należy mylić zameldowania z pojęciem miejsca zamieszkania definiowanym przepisem art. 25 kodeksu cywilnego.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Zameldowanie jest związane z dokumentem tożsamości – dowodem osobistym – w którym równolegle z dokonaniem wpisu w urzędowej ewidencji dokonywana była (w Polsce – w czasach, kiedy dokument ten funkcjonował jako papierowa książeczka) odpowiednia adnotacja (obecne polskie dowody osobiste w formie plastikowej karty nie pozwalają na dokonywanie w nich adnotacji i w przypadku zmiany zameldowania wymagają wymiany na nowy dokument).

Osoba fizyczna – prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia do chwili śmierci, w odróżnieniu od osób prawnych. Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych (praw i zobowiązań). Osoby fizyczne mają także zdolność do czynności prawnych, uzależnioną jednak od dalszych warunków. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się po osiągnięciu pełnoletności, ograniczoną zdolność do czynności prawnych od chwili ukończenia lat 13. Osoba fizyczna po ukończeniu 13 roku życia może zostać całkowicie pozbawiona zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniona całkowicie. Pełnoletni może zostać częściowo pozbawiony zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniony częściowo.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Uregulowania nt. obowiązku zameldowania z okresu PRL wykazują znaczące podobieństwo do analogicznych praktyk radzieckich, choć nie były tak restrykcyjne. Formalnie istniało w Polsce rozróżnienie "zameldowania na pobyt stały" i "zameldowania na pobyt czasowy"; to ostatnie teoretycznie było obowiązkowe w przypadku pobytu poza miejscem stałego zameldowania przez czas dłuższy niż 3 dni, praktykowane jednak było rzadko, od lat 70. XX wieku już jedynie – czasami, raczej rzadko i niekonsekwentnie – w sytuacjach takich, jak pobyt i zamieszkanie w domach akademickich podczas studiów poza domem rodzinnym itp. Po zmianie ustrojowej w 1989 r. przepisy o "meldunku" nie zostały w Polsce formalnie zniesione; instytucje wojskowe zajmujące się ewidencją poborowych oraz żołnierzy rezerwy (WKU) opierają swoje rejestry na podstawie danych meldunkowych, podobnie sądownictwo i system bankowy. Przepisy o zameldowaniu są powodem kontrowersji, oprócz bowiem podnoszonych czasem zastrzeżeń związanych z nadmierną – zdaniem przeciwników systemu meldunkowego – ingerencją państwa w prywatność obywateli, wywołują także niekiedy problemy u osób "wymeldowanych donikąd" (np. w drodze wyroku sądowego, eksmisji, czasem po pobycie w więzieniu). Osoby takie mają często znaczne trudności w uzyskaniu pracy i przy szczególnym splocie niekorzystnych okoliczności mogą popaść w trwałe bezrobocie i bezdomność.

Gmina (od niem. Gemeinde - komuna, społeczność) - to wspólnota samorządowa mieszkańców na odpowiednim terytorium. Może występować również jako jednostka samorządu specjalnego np. gmina wyznaniowa, gmina szkolna.

Kodeks cywilny (skrót K.c. lub w języku prawniczym również kc) – usystematyzowany według określonych reguł (nawiązujących do podziału dokonanego w Instytucjach Gaiusa) zbiór przepisów prawnych z zakresu prawa cywilnego obejmujący przynajmniej podstawowy zestaw instytucji z tej dziedziny. Charakteryzuje się staranną redakcją językową, syntetycznymi sformułowaniami oraz brakiem zbędnej kazuistyki. Wydany został ustawą z 23 kwietnia 1964 r. Wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1965 r., z wyjątkiem artykułów 160-167, 178, 213-219 i 1058-1088, które weszły w życie z dniem ogłoszenia, czyli 18 maja 1964 r. Kodeks cywilny opublikowany został w Dzienniku Ustaw Nr 16, poz. 93 z 1964 r.

Według urzędników, obowiązek meldunkowy służy między innymi prawidłowemu wykonywaniu przez organy państwowe władzy publicznej, ewidencji ludności polegającej na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) uznał, że obowiązek meldunkowy jest instytucją wynikającą z konstytucyjnej klauzuli porządku publicznego mającą jednocześnie związek z ochroną praw interesów jednostki. Służy bowiem prawidłowemu wykonywaniu funkcji przez organy władzy publicznej oraz ochronie interesów samych zainteresowanych. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Ewidencja ludności służy więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie stanowi zaś formy kontroli legalności zamieszkiwania na terenie kraju.

Dowód osobisty – dokument stwierdzający tożsamość osoby i poświadczającym obywatelstwo. W wielu państwach, w tym w Polsce, jego posiadanie jest obowiązkowe. Blankiety dowodów osobistych produkowane są przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych S.A.. Dane obywateli nanoszone są w Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Obecnie w Polsce istnieją 3 formy zameldowania:

zameldowanie na pobyt stały

zameldowanie na pobyt czasowy powyżej 3 miesięcy

zameldowanie na pobyt czasowy do 3 miesięcy.

Gdy przebywa się w danej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy dni należy się zameldować przed upływem czwartej doby od chwili przybycia. W zakładach hotelarskich i innych instytucjach należy zameldować się w ciągu 24 godzin. Ustawa, która wchodzi w życie 1 stycznia 2012 roku wydłuża ten okres do 30 dni. Znosi również rozróżnienie pobytu czasowego do i powyżej 3 miesięcy. Przepisy tej ustawy dotyczące zameldowania obowiązują do 1 stycznia 2014 roku.

Lokal mieszkalny - trwale wydzielony fragment nieruchomości - budynku mieszkalnego, służący do zaspokojenia potrzeb bytowych co najmniej jednej osoby (najczęściej rodziny). Składa się przeważnie z kilku pokojów, kuchni, łazienki z ubikacją oraz korytarza.

Dom – przystosowany pod względem konstrukcyjnym i użytkowym budynek, przeznaczony do celów mieszkalnych. Są różne rodzaje domów, np. blok, dom jednorodzinny, wielorodzinny i kawalerka czyli wynajęte przez daną osobę małe mieszkanie.

Równocześnie obowiązek meldunkowy jest w Polsce powszechnie ignorowany, szczególnie meldunek czasowy. Powszechną praktyką jest utrzymywanie meldunku stałego w miejscu innym niż miejsce stałego zamieszkania (np. w mieście urodzenia) w celu utrzymania rozmaitych przywilejów wynikających z meldunku (mieszkanie kwaterunkowe, niższe stawki ubezpieczeń komunikacyjnych).

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Jak wskazywano podczas nowelizacji ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w 2010 roku znaczna część obowiązków meldunkowych jest całkowicie archaiczna – np. zobowiązanie właścicieli mieszkań, dozorców domów i zakładów pracy do donoszenia urzędom gminy o osobach, które nie dopełniły meldunku.

101 km – forma ograniczenia prawa do swobodnego wyboru miejsca zamieszkania w Związku Radzieckim, która obowiązywała głównie byłych więźniów gułagów. Osoby, które je opuściły, podlegały wielu ograniczeniom, m.in. zamiast zwykłych dowodów tożsamości otrzymywały jedynie dokumenty tymczasowe, tzw. wilczy bilet (ros. волчий билет). Ograniczał on prawo do zamieszkania w strefie do 100 km od większych miast, skazując tym samym na "wewnętrzne wygnanie". Przepis ten doprowadził do powstania wielu osiedli w odległości właśnie 101 km od granic administracyjnych niektórych miast. Niektóre zmieniły swoje nazwy, ale wciąż istnieją takie, które noszą nazwę Сто пе́рвый киломе́тр (Sto pierwyj kilometr), czyli "Sto pierwszy kilometr".

Rezerwa - potoczne określenie żołnierzy rezerwy, są to osoby przeniesione do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych, albo bez odbycia tej służby (jeżeli posiadają przydatne w wojsku kwalifikacje lub wykształcenie), jeżeli w dalszym ciągu podlegają obowiązkowi służby wojskowej.

W rezultacie nowelizacji ustawy 24 września 2010 obowiązek meldunkowy zostanie zniesiony od 1 stycznia 2014 roku, co ma dać urzędom czas na zbudowanie alternatywnych form ewidencji.

Zobacz też

paszport wewnętrzny

101 km

Przypisy

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 85)
Obowiązek meldunkowy. MSWiA.
Meldunek nie może być fikcją. Rzeczpospolita, 2012.
Ireneusz Krześnicki: Nowa ustawa, stary meldunek cz. 2. LEX.
Ireneusz Krześnicki: Nowa ustawa, stary meldunek cz. 1. LEX.
Zniesienie obowiązku meldunkowego. MSWiA, 2010.