Afera Rywina - Polski Serwis Naukowy

Afera Rywina, zwana również na wzór afery Watergate aferą Rywingate, to potoczna nazwa jednego z największych, lecz niewyjaśnionych do końca skandali korupcyjnych III Rzeczypospolitej. Skandal wybuchł na tle propozycji korupcyjnej, którą Lew Rywin złożył Adamowi Michnikowi 22 lipca 2002.

Jako pierwsi opisali aferę na początku września 2002 roku w tygodniku "Wprost" w rubryce "Z życia koalicji" Robert Mazurek i Igor Zalewski, jednak ich publikacja pozostała bez echa. Ówczesny minister sprawiedliwości Grzegorz Kurczuk, pytany przez Monikę Olejnik w programie "Kropka nad i", czy zajął się doniesieniami prasowymi z "Wprost" na temat korupcyjnych propozycji, mających miejsce na styku polityki, biznesu i mediów, zadeklarował pilne sprawdzenie całego zdarzenia, czego jednak nie uczynił. To zaniechanie było później wielokrotnie podnoszone przez parlamentarną opozycję jako dowód matactw ze strony prominentnych polityków SLD, chcących uniemożliwić rozwikłanie całej sprawy. Rozgłos aferze nadała dopiero publikacja 27 grudnia 2002 roku w "Gazecie Wyborczej" artykułu Pawła Smoleńskiego pt. "Ustawa za łapówkę czyli przychodzi Rywin do Michnika" oraz upublicznienie (niepełnego, jak się później okazało) stenogramu rozmowy między Adamem Michnikiem a Lwem Rywinem. Trzy lata po tej publikacji Paweł Smoleński na łamach miesięcznika "Press" przyznał się do popełnienia błędów przy pisaniu tego artykułu.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) - polski urząd antymonopolowy, obsługujący Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który jest centralnym organem administracji państwowej (rządowej), działający na podstawie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331). Organizację Urzędu określa statut nadany, w drodze zarządzenia, przez Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 2007 r. Nr 39, poz. 451).
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, KPRM, Kancelaria Premiera – aparat pomocniczy Prezesa Rady Ministrów. Powstała w wyniku reformy centrum administracji w 1997 przejmując część zadań Urzędu Rady Ministrów.

Kalendarium afery Rywina

Rok 2002

Trwają prace nad projektem nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji. Wprowadzono przepis zabraniający jednoczesnego posiadania gazety ogólnopolskiej (dziennika) oraz stacji telewizyjnej. Przepis taki stanowił dla spółki Agora – właściciela "Gazety Wyborczej" – istotną przeszkodę, gdyż jej zarząd nosił się z zamiarem kupna stacji telewizyjnej Polsat lub drugiego programu TVP (w razie jego prywatyzacji).

Press – miesięcznik branżowy adresowany do dziennikarzy, pracowników reklamy i public relations; pierwszy numer miesięcznika ukazał się 15 lutego 1996 r. Wydawcą jest poznańska firma Press sp. z o.o. Założycielem i redaktorem naczelnym pisma jest Andrzej Skworz.
Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej – partia polityczna, odwołująca się w różnych okresach swojej działalności głównie do idei narodowo-lewicowych, chrześcijańsko-lewicowych, socjaldemokratycznych, chrześcijańsko-demokratycznych, nacjonalistycznych, narodowo-katolickich i agrarnych, najczęściej łącząca poszczególne elementy tych nurtów, założona 10 stycznia 1992 (zarejestrowana sądownie 12 czerwca 1992) z inicjatywy działaczy ZZR "Samoobrona" Andrzeja Leppera, do 17 stycznia 2000 pod nazwą Przymierze Samoobrona. 4 marca 2012 weszła w skład partii Samoobrona, powołanej w styczniu 2010 przez część działaczy Samoobrony RP.

11 lipca – Lew Rywin spotyka się z prezes Agory Wandą Rapaczyńską w kawiarni hotelu Bristol. Dostaje od niej notatkę z informacjami o oczekiwaniach Agory względem nowelizacji ustawy medialnej.

15 lipca – Lew Rywin ponownie spotyka się z prezes Agory Wandą Rapaczyńską. Powołując się na rozmowę z Leszkiem Millerem, deklaruje, że ustawa medialna wejdzie w życie w kształcie proponowanym przez Agorę jeśli:

Agora przekaże 17,5 miliona dolarów (przy ówczesnym kursie dolara chodziło o 60 milionów złotych) na konto Heritage Films. Pieniądze te miały trafić do SLD.
Gazeta Wyborcza przestanie krytykować premiera i SLD.
Po przejęciu przez Agorę Polsatu, Lew Rywin zostanie zatrudniony w tej stacji. Jak ustaliła komisja śledcza, między innymi w celu pilnowania interesów SLD.

22 lipca – Lew Rywin spotyka się z redaktorem naczelnym Gazety Wyborczej – Adamem Michnikiem. Rozmowa początkowo toczy się na tarasach siedziby Agory. Później przenosi się do gabinetu Michnika. Fragment tej rozmowy, nagrany na dyktafonie przez Michnika w jego gabinecie, stał się bezpośrednią przyczyną wybuchu Afery Rywina.
Tego samego dnia Michnik rozmawia o korupcyjnej propozycji z premierem Leszkiem Millerem i prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim.

23 lipca – Na posiedzeniu Rady Ministrów rząd przyjmuje korzystną z punktu widzenia interesów Agory poprawkę do ustawy medialnej.

W nocy z 23 na 24 lipca, na zakrapianym alkoholem spotkaniu, Adam Michnik opowiada Jerzemu Urbanowi o korupcyjnej propozycji jaką złożył mu Lew Rywin.

24 lipca - Jerzy Urban spotyka się z Lwem Rywinem, który prosi o radę, co ma dalej robić. Rywin stara się również przekonać Urbana, aby ten został mediatorem pomiędzy nim a Michnikiem. Rywin deklaruje, że może nawet "paść na kolana" przed redaktorem naczelnym "Gazety Wyborczej", byleby tylko ten ostatni nie ujawniał publicznie całej afery.

25 lipca – Lew Rywin pisze list, który trzy dni później wręczy prezydentowi Aleksandrowi Kwaśniewskiemu. Stara się w nim przedstawić swoją wersję wydarzeń, całkowicie odmienną od tej, która zachowała się na taśmie.

26 lipca – rząd kieruje do Sejmu korzystną dla Agory autopoprawkę do projektu ustawy medialnej.

28 lipca – Na turnieju Idea Prokom Open Lew Rywin wręcza prezydentowi Aleksandrowi Kwaśniewskiemu napisany przez siebie trzy dni wcześniej list.

1 sierpnia Jerzy Urban w artykule "Pytanie o męskość premiera", którego adresatem jest premier Leszek Miller, pisze między innymi: "Rząd lewicy stopniowo traci poparcie, wiarygodność, impet. Wyobrażamy więc sobie, że zagraża mu tylko stopniowe obsuwanie się. Możliwy jest jednak również scenariusz bardziej dramatyczny: wybuch wielkiej, kompromitującej afery. (...) Nadszedł czas, aby ścisła ekipa premiera wykryła i ujawniła z hukiem aferę we własnych szeregach, ubiegając w tym konkurencję. To jedyny sposób na uwiarygodnienie zasadniczej uczciwości rządu jako instytucji. Także niezbędny sygnał dla swoich, że posiadanie władzy nie zmniejsza stopnia ryzyka w ciemnych interesach, a polityczna osłona swojaków ma swoje granice. Jeżeli Miller nie zechce ponieść takiego ryzyka lub nie potrafi przeniknąć plątaniny interesów, które go otaczają, zakres korupcji szybko będzie się wzmagał i różnicował. Aż po krach, który może wstrząsnąć Polską i formację rządzącą strącić w niebyt." W artykule nie padają jednak ani razu nazwiska Rywina czy Michnika.

2 września – Robert Mazurek i Igor Zalewski w kpiarskiej rubryce "Życie koalicji" w tygodniku Wprost opisują wszystko ze szczegółami. Według "Wprost" przed pierwszym spotkaniem z Millerem Michnik zadzwonił jeszcze do Dariusza Szymczychy (Kancelaria Prezydenta, sam prezydent miał być wtedy za granicą), Krzysztofa Janika (szefa MSWiA) i Jerzego Koźmińskiego (były ambasador Polski w USA, bliski prezydentowi).

3 września – O historię opisaną przez "Wprost" pyta Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego Grzegorza Kurczuka Monika Olejnik w "Kropce nad i" w TVN. Minister obiecuje, że zajmie się sprawą.

5 września – O sprawie wspomina "Rzeczpospolita" w artykule "Wielkie pieniądze i wielka polityka w cieniu ustawy o RTV" (nie podaje jednak nazwiska Rywina). Dodaje, że Agora nie chce komentować tych informacji.

6 września – O notatkę "Wprost" pyta Rywina "Życie Warszawy". Ten odpowiada: "Prowadziłem pewne rozmowy handlowe, które zostały opisane tak jak w tym starym radzieckim dowcipie (...) Myślę, że jest nieporozumieniem, gdy niektórzy mylą politykę z negocjacjami handlowymi, z biznesem".

21 września – Janina Paradowska przeprowadza dla "Polityki" wywiad z premierem Leszkiem Millerem. Jednym z poruszanych tematów była sprawa korupcyjnej propozycji Lwa Rywina. Już po autoryzacji wywiadu przez premiera, na prośbę Adama Michnika, Janina Paradowska usuwa z wywiadu wątki dotyczące Lwa Rywina.

29 września – Monika Olejnik w Radiu Zet przeprowadza wywiad z Grzegorzem Kurczukiem.

27 grudnia – publikacja w "Gazecie Wyborczej" tekstu "Ustawa za łapówkę czyli przychodzi Rywin do Michnika".

Rok 2003

Styczeń

10 stycznia 2003 – Sejm na wniosek PiS powołuje komisję śledczą do zbadania ujawnionych w mediach zarzutów dotyczących przypadków korupcji podczas prac nad nowelizacją ustawy o radiofonii i telewizji.

13 stycznia – "Rzeczpospolita" publikuje pierwsze wyniki własnego śledztwa dziennikarskiego.

14 styczna – pierwsze posiedzenie sejmowej komisji śledczej, wybór prezydium w składzie: przewodniczący – Tomasz Nałęcz (UP, od kwietnia 2004 SDPL), zastępcy – Bohdan Kopczyński (LPR do 14 lutego 2003, potem niezrzeszony) i Bogdan Lewandowski (SLD, od marca 2004 SDPL)

15 stycznia – Aby wyjaśnić narastające wątpliwości co do roli i intencji Agory i "Gazety Wyborczej", kierownictwo obu tych podmiotów organizuje wspólną konferencję prasową

18 stycznia – "Rzeczpospolita" w artykule "Rozmowa Rywina z Michnikiem – pełen zapis" ujawnia, że "Gazeta Wyborcza", publikując artykuł "Ustawa za łapówkę czyli przychodzi Rywin do Michnika", pominęła ważne fragmenty rozmowy, które stawiały w złym świetle jej redaktora naczelnego – Adama Michnika. Owe pominięte fragmenty tekstu, stały się bezpośrednią przyczyną przesłuchania przez komisję śledczą Adama Michnika.

31 stycznia – Osoby związane z polską kinematografią w liście otwartym apelują o poszanowanie praw Lwa Rywina. Według ich przeciwników apel ten był wyrazem źle rozumianej solidarności grupowej wobec osoby, z którą wielu z sygnatariuszy listu łączyły więzy zawodowe.

Luty

3 lutego – trzecie posiedzenie komisji

4 lutego – kolejne posiedzenie komisji

8 lutego – posiedzenie komisji, przesłuchanie redaktora A. Michnika

10 lutego – posiedzenie komisji, przesłuchanie redaktora A. Michnika

12 lutego – kolejne posiedzenie komisji, zakończenie przesłuchania A. Michnika; pierwszy dzień przesłuchań Wandy Rapaczyńskiej, prezes Agory SA

15 lutego – kolejne posiedzenie komisji, komisja zadaje pytania prezes Wandzie Rapaczyńskiej

19 lutego – zakończenie przesłuchania Wandy Rapaczyńskiej oraz pierwszy dzień przesłuchań prezesa zarządu Telewizji Polskej SA Roberta Kwiatkowskiego; wniosek komisji śledczej o możliwość wcześniejszego przesłuchania głównego podejrzanego Lwa Rywina

20 lutego – kolejny dzień przesłuchań prezesa Roberta Kwiatkowskiego

21 lutego – ostatni dzień przesłuchania Roberta Kwiatkowskiego; komisja rozpatruje wniosek pełnomocników Lwa Rywina o odsunięcie z prac komisji posłów Zbigniewa Ziobry i Piotra Smolany. Powodem miało być ich osobiste zaangażowanie w sprawę. Posłowie ci złożyli wcześniej zawiadomienie do prokuratury o popełnieniu przestępstwa przez Leszka Millera (Ziobro) i przez Adama Michnika (Smolana).

22 lutego – odrzucenie wniosku o wykluczenie posłów z obrad komisji; przed komisją staje Lew Rywin (wraz z dwoma pełnomocnikami), który przedstawia oświadczenie mające dowodzić jego niewinności, stawia zarzuty red. A. Michnikowi o zmanipulowanie jego wypowiedzi, oraz odmawia odpowiedzi na wszystkie pytania komisji; konferencja prasowa na której red. A. Michnik odpowiada na zarzuty Lwa Rywina

25 lutego – poseł Piotr Smolana postanawia odejść z komisji.

26 lutego – poseł Ryszard Kalisz postanawia odejść z komisji.

28 lutego – brakujące miejsca w komisji uzupełniły Renata Beger (Samoobrona) i Anita Błochowiak (SLD).

Marzec

1 marca – komisja śledcza przesłuchuje wiceprezesa Agory Piotra Niemczyckiego.

4 marca – komisja kończy przesłuchanie Niemczyckiego i rozpoczyna przesłuchanie Heleny Łuczywo – wiceprezes Agory i zastępcy redaktora naczelnego "Gazety Wyborczej".

Kwiecień

28 kwietnia – komisja przesłuchuje Leszka Millera, w praktyce jedynym przesłuchującym jest poseł Zbigniew Ziobro. Dochodzi do spięcia między politykami, padają słowa, które obrażają obie strony (w tym inwektywa Millera pod adresem Ziobry "Pan jest zerem").

Maj

13 i 14 maja – przesłuchania Jarosława Sellina, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji

15 maja – przesłuchanie Stanisława Sołtysińskiego, przewodniczącego Rady Nadzorczej Agory oraz początek przesłuchania Grzegorza Kurczuka, ministra sprawiedliwości

16 maja – ciąg dalszy przesłuchania Grzegorza Kurczuka

17 maja – przesłuchanie Jarosława Pachowskiego, prezesa zarządu Polkomtel

27 maja – przesłuchanie posła Jerzego Wenderlicha, przewodniczącego sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu

28 maja – przesłuchanie Danuty Waniek, przewodniczącej KRRiT

29 maja – przesłuchanie Rafała Skąpskiego, podsekretarza stanu w Ministerstwie kultury

30 maja – przesłuchanie Pawła Smoleńskiego, redaktora Gazety Wyborczej

31 maja – przesłuchanie Dariusza Szymczychy, sekretarza stanu w kancelarii prezydenta

Czerwiec

3 czerwca – przesłuchanie Macieja Kosińskiego, dyrektora generalnego do spraw programowych TVP

4 czerwca – przesłuchanie Lecha Kaczyńskiego

16 czerwca – kontynuacja przesłuchania Leszka Millera. Tym razem inni posłowie mają okazję zadać premierowi pytania. Zaczyna Renata Beger, potem Jan Rokita, Bohdan Kopczyński i Anita Błochowiak.

17 czerwca – przesłuchanie Marka Sowy, prezesa United Pan-Europe Communications oraz Andrzeja Barcikowskiego, szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego

18 czerwca – ciąg dalszy przesłuchania Leszka Millera. Pytania zadają Anita Błochowiak, Stanisław Rydzoń, Jerzy Szteliga, Jan Rokita, Zbigniew Ziobro i Bogdan Lewandowski.

Lipiec

1 lipca – przesłuchanie Cezarego Banasińskiego, prezesa UOKiK

2 lipca – przesłuchanie Aleksandra Proksy, prezesa Rządowego Centrum Legislacji

11 lipca – posiedzenie poświęcone tylko sprawom bieżącym

16 lipca – przesłuchanie Tomasza Łopackiego, głównego specjalisty w Departamencie Prawno-Legislacyjnym Ministerstwa Kultury; Iwony Galińskiej, zastępcy dyrektora Departamentu Prawnego KRRiT

17 lipca – przesłuchanie Bożeny Szumilewicz, głównego legislatora w Rządowym Centrum Legislacyjnym i ponowne przesłuchanie Janiny Sokołowskiej, dyrektora Departamentu Prawnego KRRiT

18 lipca – ponowne przesłuchanie Roberta Kwiatkowskiego

19 lipca – przesłuchanie Martyny Jońskiej, głównego legislatora w Rządowym Centrum Legislacyjnym; konfrontacja świadków – Bożeny Szumilewicz oraz Tomasza Łopackiego; konfrontacja świadków – Bożeny Szumilewicz oraz Iwony Galińskiej; konfrontacja świadków – Bożeny Szumilewicz oraz Janiny Sokołowskiej

24 lipca – posiedzenie poświęcone tylko sprawom bieżącym

Sierpień

19 sierpnia – przesłuchanie Ewy Ziemiszewskiej, dyrektora Departamentu Prawno-Legislacyjnego w Ministerstwie Kultury

20 sierpnia – przesłuchanie Beaty Hebdzyńskiej, wiceprezes Rządowego Centrum Legislacji

21 sierpnia – przesłuchanie Ewy Gościckiej, byłej wicedyrektor Departamentu Legislacyjnego w Rządowym Centrum Legislacji

Wrzesień

4 września – przesłuchanie Wandy Marciniak, byłej prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie

5 września – przesłuchanie Anny Wojciechowskiej, byłej dziennikarki Polskiej Agencji Prasowej

11 i 17 września – posiedzenia poświęcone tylko sprawom bieżącym

22 września – przesłuchanie Aleksandry Jakubowskiej

23 września – kontynuacja przesłuchania Aleksandry Jakubowskiej

24 września – przesłuchanie Andrzeja Celińskiego

Październik

7 października – ponowne przesłuchanie Heleny Łuczywo

8 października – ponowne przesłuchanie Aleksandry Jakubowskiej

9 października – kontynuacja ponownego przesłuchania Aleksandry Jakubowskiej; konfrontacja świadków Heleny Łuczywo i Aleksandry Jakubowskiej; i dalsze przesłuchiwanie Aleksandry Jakubowskiej (w stenogramach tego dnia odbyły się 3 posiedzenia)

21 października – ponowne przesłuchanie Adama Michnika

22 października – kontynuacja ponownego przesłuchania Adama Michnika

24 października – kontynuacja ponownego przesłuchania Adama Michnika

Listopad

4 listopada – posiedzenie poświęcone tylko sprawom bieżącym

5 listopada – ponowne przesłuchanie Wandy Rapaczyńskiej

6 listopada – kontynuacja ponownego przesłuchania Wandy Rapaczyńskiej; przesłuchanie Ewy Lewszuk i Andrzeja Titkowa

7 listopada – ponowne przesłuchanie Aleksandry Jakubowskiej

18 listopada – ponowne przesłuchanie Andrzeja Zarębskiego, byłego członka KRRiT; przesłuchanie Antoniego Bajera; ponowne przesłuchanie Ewy Ziemiszewskiej

19 listopada – ponowne przesłuchanie Aleksandra Proksy

20 listopada – przesłuchanie Marka Wagnera, szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

21 listopada – ponowne przesłuchanie Aleksandry Jakubowskiej

Grudzień

2 grudnia – posiedzenie poświęcone tylko sprawom bieżącym

Rok 2004

19 marca i 2 kwietnia 2004 – dyskusje nad sprawozdaniem komisji

5 kwietnia 2004 roku – ostatnie posiedzenie komisji śledczej.

24 września Sejm przyjął raport posła Zbigniewa Ziobry jako ostateczny raport komisji śledczej.

26 kwietnia 2004 roku Lew Rywin został nieprawomocnie skazany przez Sąd Okręgowy w Warszawie na dwa i pół roku więzienia oraz 100 tysięcy złotych grzywny. Sąd zmienił kwalifikację czynu z płatnej protekcji na oszustwo.

10 grudnia 2004 warszawski Sąd Apelacyjny, po rozpatrzeniu apelacji od wyroku Sądu Okręgowego, ponownie zmienił kwalifikację prawną czynu uznając, że Lew Rywin był pośrednikiem osób, które chciały złożyć Agorze korupcyjną propozycję; sąd obniżył przy tym wyrok i skazał Lwa Rywina na dwa lata więzienia i 100 tys. zł grzywny. Wyrok jest prawomocny.

po 2004

2 września 2008 portal tvp.info podał, że w mieszkaniu należącym do Włodzimierza Czarzastego znaleziono ciało Janiny Sokołowskiej, legislatorki KRRiT skazanej w procesie Rywina. Zarówno Włodzimierz Czarzasty jak i prokuratura zaprzeczyli jakoby mieszkanie należało do niego..

Ryszard Roman Kalisz (ur. 26 lutego 1957 w Warszawie) – polski polityk, adwokat, poseł na Sejm IV, V i VI kadencji, były minister spraw wewnętrznych i administracji.
Grzegorz Kurczuk (ur. 20 września 1949 w Warszawie) – polski polityk, były minister sprawiedliwości, działacz PZPR, senator III kadencji, poseł na Sejm III, IV i V kadencji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)