Africa Proconsularis - Polski Serwis Naukowy

Afryka jako prowincja rzymska

Afryka Prokonsularna, Africa – jedna z prowincji Imperium rzymskiego. Terytorialnie odpowiada mniej więcej obecnej Tunezji. Nazwę wywodzącą się od Afra, herosa będącego synem Heraklesa prowincji nadali Rzymianie.

W okresie Cesarstwa była prowincją senacką, tzn. władzę zwierzchnią sprawował nad nią senat, nie zaś cesarz.

Afryka Prokonsularna stanowiła "spichlerz Rzymu", była głównym ośrodkiem zaopatrywania go w zboże. Piecza nad nią zapewniała senatowi pewną autonomię wobec cesarza, gdyż w razie konfliktu na linii władca-senat, istniała możliwość blokowania tego głównego źródła żywności.

Zboża lub rośliny zbożowe – rośliny uprawne z rodziny traw (Poaceae). Ich owoce wytwarzają nasiona o wysokiej zawartości skrobi, są one wykorzystywane do celów konsumpcyjnych (mąki, kasze, oleje, syropy), pastewnych i przemysłowych (piwowarstwo, młynarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka).

Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, fenickie Kart Hadaszt – QRT HDŠT, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרת חדשת) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy.

Historia

W XI i X wieku p.n.e. osiedlili się Fenicjanie zakładając Kartaginę. Od VII w. p.n.e osiedlali się Grecy, nazywając ten teren Libią. W 146 r. p.n.e. Rzymianie zwyciężyli i zburzyli Kartaginę. Wbrew pierwotnym założeniem całkowitego zniszczenia Kartaginy niedługo później na jej miejscu wyrosła kolonia rzymska, a Juliusz Cezar w 44 p.n.e. przywrócił jej starą nazwę. W czasach cesarstwa miasto kwitło, jako ośrodek senackiej prowincji Africa Proconsularis – będącej spichlerzem Rzymu.

Tunezja (Tunis, Republika Tunezyjska - Al-Dżumhurija at-Tunisija) – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881-1956 r. pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 roku w ONZ, a od 1 października 1958 r. członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).

Prowincje rzymskie - jednostki administracyjne imperium rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje:

Po reformie administracji cesarstwa, przeprowadzonej przez cesarza Dioklecjana, który rządził cesarstwem w latach 284-305, z prowincji tej wyodrębniono w południowej jej części prowincję Africa Byzacena, ze stolicą w Hadrumetum (współczesne Sousse). Pozostała północna część dotychczasowej prowincji została nazwana Africa Zeugitana, ponieważ nadal była zarządzana przez prokonsula nadal zachowała też nazwę Africa Proconsularis. Po dalszych podbojach wyodrębniła się trzecia część rzymskiej Afryki zwana Numidią (Africa Nova).

Pojęcie Autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu niezawisłość, niezależność, samorządność (całkowita lub częściowa).

Numidia - historyczne państwo Berberów w północnej Afryce. Obejmowało terytoria na zachód od Kartaginy, i na wschód od Oranu. Później prowincja rzymska, oraz prowincja kościelna ze stolicą w Milewe.

Głównymi miastami były:

Carthago

Utica

Hadrumetum

Chrześcijaństwo w prowincji

U schyłku Cesarstwa prowincja stała się ośrodkiem silnie rozprzestrzeniającego się w północnej Afryce starożytnego chrześcijaństwa. Z tej prowincji pochodzili m.in. papież Wiktor I oraz nawrócony na chrześcijaństwo filozof Mariusz Wiktoryn. Tertulian (ok. 150-240 r.) jest uważany za ojca łacińskiego języka teologicznego. Nauczanie Cypriana z Kartaginy (ok. 200-258 r.) oraz, później, Augustyna z Hippony (354-430 r.) w decydujący sposób wpłynęło na ukształtowanie się teologii Kościoła zachodniego.

Prowincje senackie – prowincje rzymskie, w których prawo do wyznaczania zarządców (prokonsuli) miał wyłącznie Senat. Prowincje te były własnością narodu rzymskiego i znajdowały się daleko od limesu, w związku z czym nie były zagrożone – dlatego też nie stacjonowały tam legiony, co miało ograniczyć możliwość odebrania włądzy cesarzowi przez Senat. Użytkownikom gruntów prowincjonalnych nakładano daniny w postaci stipendium.

Prokonsul (łac. proconsul) – był to tytuł nadawany od I w. p.n.e. konsulom po zakończeniu kadencji, związany z równoczesnym powierzeniem funkcji zarządu senackich prowincji konsularnych, co łączyło się z szerokimi uprawnieniami administracyjnymi, wojskowymi i jurysdykcyjnymi. Namiestnictwo prowincji wiązało się również z dużymi dochodami dla prokonsula, co pozwalało na zwrot z nawiązką wydatków związanych z wyborem i pełnieniem obowiązków konsula, który to urząd sprawowano w ramach służby publicznej (tzn. konsul nie pobierał wynagrodzenia). Zasadniczo prokonsulat trwał rok, jednak były przypadki jego przedłużenia. Na przykład Pompejuszowi w celu zwalczania korsarzy przedłużono ten urząd bezterminowo, zaś Juliuszowi Cezarowi powierzono na 4,5 roku.

Prowincje rzymskie za czasów cesarza Trajana (53-117).

Bibliografia

Słownik kultury antycznej pod redakcją Lidii Winniczuk,WP, Warszawa 1988, ISBN 83-214-0406-5

Wiktor z Wity (ur. 429 r.): Dzieje prześladowania Kościoła w Afryce przez Wandalów. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Teologiczny, 2005, s. 136. ISBN 8389361809. .