Siedziba biur ANC w Kapsztadzie

Afrykański Kongres Narodowy (The African National Congress, ANC) – centrolewicowa partia polityczna rządząca RPA od 1994 r., wcześniej do 1989 organizacja narodowowyzwoleńcza czarnej ludności w RPA działająca metodami politycznymi i militarnymi na rzecz likwidacji reżimu apartheidu. Obecnym przewodniczącym partii jest Jacob Zuma, wiceprzewodniczącym Kgalema Motlanthe.

ANC została założona 8 stycznia 1912 r. jako organizacja wyzwoleńcza ludności afrykańskiej (do 1923 r. działała pod nazwą South African Native National Congress). Początkowo opowiadała się za pokojowym rozwiązaniem problemów rasowych. Od 1961 w związku z delegalizacją rozpoczęła oprócz podziemnej aktywności politycznej działalność zbrojną wymierzoną przeciw armii i policji reżimu apartheidu oraz obiektom gospodarczym o znaczeniu strategicznym.

Po masakrze w Sharpeville (21 marca 1960 r.), podczas której policja zastrzeliła 69 uczestników pokojowej manifestacji (większość strzałami w plecy) i delegalizacji przez rząd RPA dwóch największych organizacji walczących o prawa czarnej większości - ANC i PAC (Kongres Panafrykański) wśród części młodych działaczy ANC (Nelson Mandela, Oliver Tambo, Walther Sisulu) narodziła się koncepcja walki zbrojnej z reżimem apartheidu. Przywódcą zbrojnego skrzydła ANC Umkhonto we Sizwe ("Włócznia Narodu") został Nelson Mandela (działający w ANC od 1942 r., a od 1950 r. kierujący ruchem).

W okresie od X 1961 do VI 1963 skrzydło zbrojne ANC dokonało 190 ataków sabotażu m.in. wysadzając linie wysokiego napięcia, biura kontroli dowodów osobistych, urzędy pocztowe, budki telefoniczne. Nie było zabitych ani rannych.

Organizacja otrzymywała poparcie ze strony wielu krajów afrykańskich głównie Tanzanii, Algierii, Zambii, Angoli, Mozambiku, Libii a także od Kuby, partii socjaldemokratycznych ze Skandynawii {głównie ze Szwecji), ZSRR i krajów bloku wschodniego oraz wielu organizacji lewicowych w Europie Zachodniej i USA.

W latach sześćdziesiątych działalność militarna ANC osłabła na skutek represji i licznych aresztowań. W czerwcu 1976 doszło do masowych protestów uczniów w Soweto w wyniku których zginęło przeszło 700 czarnych, a kilka tysięcy było rannych. Pod koniec listopada 1976 roku kiedy protesty zostały ostatecznie stłumione kierownictwo ANC podjęło decyzję o wznowieniu akcji zbrojnych przeciw reżimowi apartheidu. Walka była prowadzona w postaci ataków na wojsko, policję i obiekty o znaczeniu gospodarczym. Wśród ofiar śmiertelnych antyrządowych zamachów (w wyniku podkładania min i bomb) było również kilkudziesięciu białych cywili (według niektórych danych 65 osób).

W czasach zimnej wojny ANC zostało uznane przez wiele krajów zachodnich w tym przede wszystkim Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię za organizację terrorystyczną. USA pomogły w 1962 policji reżimu apartheidu schwytać Nelsona Mandelę a od lat 70. CIA ściśle współpracowała ze służbami specjalnymi RPA w zwalczaniu ANC.

Łącznie liczbę zabitych w akcjach zbrojnych ANC oblicza się na 197 osób. W związku z legalizacją ANC i zmianami politycznymi w RPA we wrześniu 1989 podjęto decyzję o zawieszeniu walki zbrojnej. Po uwolnieniu Mandeli w lutym 1990 kierownictwo ANC zadeklarowało koniec walki zbrojnej dopuszczając jako jedyny środek do zdobycia władzy wybory powszechne.

Po legalizacji ANC we wrześniu 1989 r. i wyjściu z więzienia N. Mandeli w lutym 1990 ANC prowadziło negocjacje z rządem na temat przyszłego ustroju RPA, dążąc do przekształcenia Republiki w wielorasowe państwo demokratyczne rządzone przez czarnych. W wyniku rozmów podjęto decyzję o odejściu od apartheidu w 1992 i zorganizowaniu powszechnych wyborów.

Na początku lat 90. kierownictwo konserwatywnej partii skupiającej ludność zuluską - Partii Wolności Inkatha zostało namówione przez wysoko postawionych oficerów wojska i policji w tym generała Magnusa Malana do zorganizowania zamieszek etnicznych mających zdyskredytować w oczach krajowej i zagranicznej opinii publicznej Afrykański Kongres Narodowy jako mało wiarygodnego partnera w negocjacjach z rządem białej mniejszości. Inkatha otrzymała od sił rządowych pieniądze i broń na rozprawę z członkami ANC. W wyniku krwawych starć między zwolennikami obu ugrupowań zginęło kilka tysięcy osób.

ANC zwyciężyła w wyborach parlamentarnych (kwiecień 1994) r. (62,6%) i prezydenckich (Nelson Mandela został prezydentem Republiki). Partia ponownie zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych (1999) r. uzyskując 66% głosów. 16 czerwca 1999 r. prezydentem został nowy lider Kongresu Thabo Mbeki. Dominację ANC w życiu politycznym RPA potwierdziły także wybory 10 kwietnia 2004 r., w których Kongres uzyskał prawie 70% głosów.

Dwóch przywódców ANC otrzymało pokojową nagrodę Nobla: Albert John Luthuli, (przewodniczący Kongresu w latach 1952-1967) i Nelson Mandela (1993).

czytaj dalej: [2], [3]