Agawowate - Polski Serwis Naukowy

Agawowe (Agavoideae Herbert) – takson wyróżniany w różnych systemach w randze rodziny lub podrodziny (tu opisany jako podrodzina zgodnie z ujęciem systemu APG III z 2009). Obejmuje sukulenty liściowe i drzewa występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, poza strefą okołobiegunową i znaczną częścią Australii oraz Azji zachodniej.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Kamasja (Camassia Lindl.) – rodzaj roślin cebulowych zaliczany współcześnie do rodziny szparagowatych (Asparagaceae s.l.) (podrodzina agawowe), wcześniej umieszczany był w rodzinie liliowatych (Liliaceae) lub hiacyntowatych Hyacintheaceae. Do rodzaju należy 6 gatunków występujących w zachodniej części Ameryki Północnej. Gatunkiem typowym jest Camassia quamash Pursh.

Systematyka

Pozycja wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Podrodzina w obrębie rodziny szparagowatych (Asparagaceae s.l.), tworząca klad wspólnie z Aphyllanthoideae, Brodiaeoideae i Scilloideae.

W obrębie rodziny Angiosperm Phylogeny Website wyróżnia kilka linii rozwojowych:

Klad bazalny tworzy monotypowy rodzaj Anemarrhena z jednym gatunkiem – A. asphodeloides, występującym w północnych Chinach i Korei. Następnie następuje podział na dwa klady, jeden obejmujący m.in. rodzaj agawa Agave i drugi obejmujący grupy Behnia–Herreria–Anthericum. W kladzie wspólnie z agawami znajduje się 9 innych rodzajów występujących na obu kontynentach amerykańskich oraz we wschodniej Azji. Kladem bazalnym w tej linii rozwojowej jest rodzaj Hesperocallis, poza tym należą do niej m.in. Camassia, Funkia, Furcraea, Hesperaloe, Hosta, Polianthes, Yucca. W różnych systemach ta grupa roślin lub jej część wyłączana bywała w randze rodzin: Chlorogalaceae Doweld & Reveal, Funkiaceae Horaninov, nom. illeg., Hesperocallidaceae, Hostaceae B. Mathew, Yuccaceae J. Agardh.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.

Klad bazalny dla kolejnej linii rozwojowej stanowi monotypowy rodzaj Behnia z jednym gatunkiem – Behnia reticulata występującym w Afryce południowo-wschodniej. Następnie wyróżnia się dwie linie rozwojowe, do pierwszej zaliczając rodzaje Herreria i Herreriopsis (Ameryka Południowa i Madagaskar), do drugiej 8 rodzajów z: Anthericum, Chlorophytum, Echeandia, Leucocrinum, Paradisea.

Takson – jednostka taksonomiczna zdefiniowana przez taksonomów w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.

Funkia (Hosta Tratt.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), liczący około 40 gatunków roślin zielnych pochodzących z Azji Wschodniej – Japonii i Chin.

Pozycja wg systemu APG II (2003) i APweb (2001...)

Takson wyróżniany w randze rodziny wchodzącej w skład linii rozwojowej obejmującej hiacyntowate (Hyacintheaceae), Themidaceae i Aphyllanthaceae w rzędzie szparagowców (Asparagales). Wykaz rodzajów wg GRIN

Agave L. (synonimy: Runyonia Rose) – agawa

Anemarrhena Bunge

Anthericum L. – pajęcznica

Behnia Didr.

Beschorneria Kunth

Camassia Lindl. – kamasja

Chlorogalum Kunth

Chlorophytum Ker Gawl. – zielistka

Diamena Ravenna

Diora Ravenna

Echeandia Ortega

Eremocrinum M. E. Jones

Furcraea Vent.

Hagenbachia Nees & Mart.

Herreria Ruiz & Pav.

Herreriopsis H. Perrier

Hesperaloe Engelm.

Hesperocallis A. Gray

Hosta Tratt. – funkia

Leucocrinum Nutt. ex A. Gray

Manfreda Salisb.

Paradisea Mazzuc.

Polianthes L. (syn. Bravoa Lex., Pseudobravoa Rose) – tuberoza

Prochnyanthes S.Watson

Schoenolirion Torr. ex Durand

Yucca L. (syn. Clistoyucca (Engelm.) Trel., Hesperoyucca Baker, Samuela Trel.) – jukka, juka

Zaliczany tu dawniej rodzaj kordylina (Cordyline Comm. ex R.Br.) włączany jest do rodziny Laxmanniaceae.

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Takson monotypowy, zwany monotypem – w biologii, takson obejmujący tylko jeden przyporządkowany takson niższy. W botanice np.: rząd tatarakowce Acorales zawiera tylko jedną rodzinę tatarakowate Acoraceae, która też jest monotypowa ponieważ zawiera jeden rodzaj – tatarak Acorus. W zoologii np.: rodzaj Sceloglaux jest monotypowy ponieważ zawiera tylko jeden gatunek - sowicę białolicą.

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd agawowce (Agavales Hutch.), rodzina agawowate (Agavaceae Endl.).

Hiacyntowate (Hyacinthaceae Batsch) – rodzina wyróżniana w niektórych systemach klasyfikacyjnych roślin, obejmująca byliny występujące w Eurazji i Afryce (jeden rodzaj w Ameryce Południowej). W systemie APG III z 2009 grupa ta włączona została do szparagowatych (Asparagaceae s.l.). Podział tej grupy na rodzaje pozostaje wciąż przedmiotem badań i dyskusji taksonomów. W samym tylko obszarze subsaharyjskim wg różnych autorów wyróżnianych jest 15 lub 45 rodzajów z tej grupy.

Agawa (Agave L.) – rodzaj roślin z rodziny agawowatych. Liczy ponad 100 gatunków, rosnących dziko od południowych części USA do północnych rejonów Ameryki Południowej.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-12].
Genera of Agavaceae (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), 2001–. [dostęp 2009-06-12].
Crescent Bloom: Agavaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-12].