Aglomeracja warszawska - Polski Serwis Naukowy

Aglomeracja warszawska – silnie zurbanizowany obszar, w skład którego wchodzi Warszawa oraz liczne miasta i wsie województwa mazowieckiego. Jest to typowy przykład aglomeracji monocentrycznej z dominującą rolą ośrodka centralnego (Warszawa). Bardzo często pojęcie to jest błędnie utożsamiane wyłącznie z Warszawą w jej granicach administracyjnych.

Gmina Stanisławów to gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie siedleckim.
Radzymin – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie wołomińskim, miasto położone ok. 10 km od Wołomina i ok. 25 km od Warszawy. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Radzymin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.

Granice i skład aglomeracji warszawskiej

Mapa administracyjna aglomeracji

Do dnia dzisiejszego nie ma jednoznacznie zdefiniowanych granic tej aglomeracji. Jedni widzą je w odległości od 20 do 30 km od centrum Warszawy, a inni nawet do 40-50 km. Z teoretycznego punktu widzenia aglomeracją powinien być zespół powiązanych ze sobą więzami przestrzennymi i funkcjonalnymi miast. Taka definicja pozwala wyznaczyć 2 zasięgi aglomeracji warszawskiej jako zespołu miejskiego:

Milanówek – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, leży 31 km na południowy zachód od Warszawy. Miasto wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.
Mińsk Mazowiecki – miasto we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, w aglomeracji warszawskiej, siedziba powiatu mińskiego, gminy miejskiej Mińsk Mazowiecki i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki. Wg danych z 2008 Mińsk zamieszkiwało 38 181 mieszkańców. Pod względem gęstości zaludnienia zajmowało 11. miejsce w Polsce. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.

1 – Zespół funkcjonalno-przestrzenny (Obszar Metropolitalny Warszawy): Warszawa oraz: Legionowo, Marki, Ząbki, Zielonka, Kobyłka, Wołomin, Sulejówek, Józefów, Otwock, Karczew, Konstancin-Jeziorna, Piaseczno, Piastów, Pruszków, Ożarów Mazowiecki, Łomianki

2 – Zespół funkcjonalny: Miasta z punktu 1 oraz: Nowy Dwór Mazowiecki, Radzymin, Góra Kalwaria, Milanówek, Brwinów, Podkowa Leśna, Grodzisk Mazowiecki, Błonie, Halinów, Jabłonna

Należy również pamiętać, że jedność przestrzenną i funkcjonalną z powyższymi miastami tworzą silnie zurbanizowane wsie i osiedla takie jak Raszyn, Michałowice których mieszkańcy prowadzą typowo miejski styl życia. Wzorując się na anglosaskim systemie administracyjnym jednostki te można nazwać dzielnicami podmiejskimi Warszawy.

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.
Raszyn – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, w gminie Raszyn, na Równinie Mazowieckiej. Jest siedzibą gminy Raszyn. Miejscowość wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej

Obszar Metropolitalny Warszawy według Zarządu Województwa Mazowieckiego z 2006

Obszar Metropolitalny Warszawy wyznaczony został przez Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego i zatwierdzony przez Wojewódzką Komisję Urbanistyczno-Architektoniczną oraz Komisję Strategii Rozwoju Regionalnego i Zagospodarowania Przestrzennego Sejmiku Województwa Mazowieckiego oraz w styczniu 2006 r. przez Zarząd Województwa Mazowieckiego.

Gmina Chynów (dawn. gmina Drwalew + gmina Rososz) - gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie radomskim.
Wielki Londyn (ang. Greater London) – utworzony w 1965 roku obszar administracyjny o powierzchni 1595 km2. Obejmuje on City oraz 32 gminy miejskie nazywane po angielsku boroughs (w skład których wchodzą dzielnice), 12 spośród nich wraz z City tworzy Londyn Wewnętrzny (Inner London), natomiast 20 pozostałych Londyn Zewnętrzny (Outer London). Wielki Londyn ma obecnie status jednego z 9 regionów, na które podzielone jest Anglia. Choć de facto tworzy spójny organizm miejski, nie ma formalnego statusu miasta w rozumieniu brytyjskiego prawa. Status taki mają za to dwie wchodzące w jego skład jednostki niższego rzędu: City i Westminster, co tworzy pewien paradoks.

Obszar Metropolitarny Warszawy obejmuje Warszawę oraz powiaty:

grodziski (cały powiat)

legionowski (cały powiat)

piaseczyński (cały powiat)

pruszkowski (cały powiat)

warszawski zachodni (cały powiat)

żyrardowski (cały powiat)

grójecki (gminy: Chynów, Grójec, Pniewy)

miński (gminy: Dębe Wielkie, Halinów, Mińsk Mazowiecki (gm. miejska), Mińsk Mazowiecki (gm. wiejska), Sulejówek)

nowodworski (gminy: Czosnów, Leoncin, Nowy Dwór Mazowiecki, Pomiechówek i Zakroczym)

otwocki (gminy: Celestynów, Józefów, Karczew, Kołbiel, Otwock, Wiązowna)

sochaczewski (gminy: Brochów, Nowa Sucha, Sochaczew (gm. miejska), Sochaczew (gm. wiejska), Teresin)

wołomiński (gminy: Dąbrówka, Klembów, Kobyłka, Marki, Radzymin, Tłuszcz, Wołomin, Ząbki, Zielonka)

wyszkowski (gminy: Somianka, Wyszków, Zabrodzie)

Tak wyznaczony Obszar zajmuje powierzchnię 6207,88 km² i zamieszkany jest przez 3002000 osób (stan na 2009 r.). W skład obszaru wchodzą 72 gminy, obejmuje on 36 miast.

Warszawski Okręg Stołeczny - nazwa jaką miał nosić nowy powiat powstały w wyniku połączenia Warszawy i gmin sąsiednich w jedną jednostkę administracyjną. Powiat miał obejmować swym zasięgiem 59 gmin, i miał być największym powiatem w Polsce. Propozycja powołania tego powiatu pojawiła się dwukrotnie w Sejmie w 2000 roku, lecz nie zyskała poparcia
Gmina Kołbiel (dawniej gmina Rudno) – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie siedleckim.

Obszar aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004

Aglomeracja warszawska według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"

Oficjalnie granice aglomeracji warszawskiej zostały ustalone tylko w "Planie zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"(Uchwała Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dniu 7 czerwca 2004). Według tego planu w skład aglomeracji oprócz Warszawy wchodzi 15 gmin miejskich, 11 gmin miejsko-wiejskich i 13 gmin wiejskich województwa mazowieckiego, położonych na terenie 10 powiatów ziemskich: nowodworskiego, legionowskiego, warszawskiego zachodniego, wołomińskiego, żyrardowskiego, grodziskiego, mińskiego, otwockiego, piaseczyńskiego i pruszkowskiego. Z tego tylko powiat pruszkowski wchodzi w skład aglomeracji w całości, reszta powiatów częściowo.

Gmina Tarczyn (dawn. gmina Komorniki) – gmina miejsko-wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim (w latach 1999–2002 należała do powiatu grójeckiego). W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie warszawskim.
Gmina Brochów (do końca 1995 gmina Tułowice) – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie sochaczewskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie warszawskim.

Obszar aglomeracji warszawskiej według Swianiewicza 2005

Aglomeracja warszawska według Swianiewicza 2005

Gęstość zaludnienia w województwie mazowieckim terenów wiejskich w osobach na km² (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku) [2].

Saldo migracji w województwie mazowieckim w 2003-2006 na 1 tys. ludności (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku) [3].

Badanie zasięgu aglomeracji warszawskiej Paweł Swianiewicz we współpracy z Urszulą Klimską przeprowadzili w kompleksie z innymi większymi aglomeracjami Polski. Autorzy stosowali wspólne kryteria dla wszystkich badanych aglomeracji. Mianowicie:

Gmina Czosnów (dawn. gmina Cząstków) – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie warszawskim.
Gmina Klembów – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie ostrołęckim.

saldo migracji w latach 1998-2002 miało być nieujemne;

gęstość zaludnienia w 2002 roku była wyższa od trzeciego kwartyla dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich w województwie;

stosunek zatrudnionych (łącznie z rolnikami) do liczby ludności w wieku produkcyjnym zamieszkałej w gminie był nie wyższy od trzeciego kwartyla w województwie.

Autorzy podkreślają, że stosowanie ostatniego wskaźnika było paliatywą z braku statystyk dojazdów do centrum aglomeracji.

Powiat legionowski - powiat w Polsce (województwo mazowieckie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Legionowo. Powiat legionowski położony jest w centralnej części Niziny Mazowieckiej.
Grodzisk Mazowiecki (do 1928 Grodzisk) – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Mazowiecki. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego. Miasto posiada połączenia drogowe z Warszawą, Żyrardowem, Błoniem i Mszczonowem. Przez miasto przebiega linia warszawsko-wiedeńska, Centralna Magistrala Kolejowa i Warszawska Kolej Dojazdowa. W zachodniej części miasta przepływa rzeka Mrowna.

Do strefy podmiejskiej obszarów aglomeracji zaliczono gminy spełniające równocześnie co najmniej dwa z wymienionych powyżej trzech kryteriów. Dodatkowym wymaganiem było, by obszar aglomeracji był zwartą całością, a zatem nie zaliczono doń gmin spełniających powyższe kryteria, jeśli były "odcięte" od miasta centralnego przez inne gminy nie spełniające tych kryteriów.

Nowy Dwór Mazowiecki – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, położone przy ujściu Narwi do Wisły. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego. Położony jest 34 km od centrum Warszawy.
Powiat sochaczewski – powiat w Polsce (zachodnia część województwa mazowieckiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Sochaczew.

W tak zdefiniowany obszar aglomeracji warszawskiej wchodzą:

Warszawa

Powiat legionowski

Powiat warszawski zachodni

Powiat pruszkowski

Powiat grodziski

Powiat piaseczyński bez gminy Tarczyn

Powiat otwocki bez gminy Osieck

Powiat wołomiński bez gmin Jadów, Poświętne i Strachówka

Miasta Mińsk Mazowiecki i Sulejówek, oraz gminy Cegłów, Dębe Wielkie, Halinów, Mińsk Mazowiecki i Stanisławów z powiatu mińskiego.

W porównaniu z obszarem aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004 z terytorium aglomeracji wykluczone zostały miasta Żyrardów i Nowy Dwór Mazowiecki (w sumie 42,58 km² z 68 545 os. populacji), natomiast do aglomeracji dodane zostały 12 gmin wiejskich oraz 3 gminy miejsko-wiejskie (w sumie 1535,14 km² z 138 270 os. populacji, w tym 22 290 os. ludności miejskiej). Obszar aglomeracji został zmniejszony o gęsto zaludnione tereny miast a powiększony o słabo zaludnione (90 os./km²) przeważnie wiejskie (84% ludności wiejskiej) terytoria. W wyniku tych zmian podstawowe statystyki obszaru aglomeracji warszawskiej według Swianiewicza 2005 są następujące (w nawiasach podane wartości obszaru aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004):

Gmina Radzymin to gmina miejsko-wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie warszawskim.
Karczew – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie otwockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karczew. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

Ludność aglomeracji: 2 666 278 (2 596 553)

Obszar aglomeracji km²: 4222,79 (2730,23)

Gęstość zaludnienia os./km²: 631,4 (951,0)

Ludność podmiejska: 964 139 (894 414)

w tym ludność miejska: 562 692 (608 947)

ludność wiejska: 401 447 (285 467)

ludność wiejska % całości aglomeracji: 15,1 (11,0)

ludność wiejska % terenów podmiejskich: 41,6 (31,9)

Gęstość zaludnienia terenów podmiejskich os./km²: 260,2 (404,2)

Wszystkie dane pochodzą z Banku danych regionalnych GUS na datę 31.12.2006.

Gmina Grójec (dawn. miasto Grójec + gmina Kobylin) - gmina miejsko-wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie radomskim.
Gmina Somianka to gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie wyszkowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie ostrołęckim.

Obszar aglomeracji warszawskiej według NUTS

Wiele urzędów i instytucji (a szczególnie administracja centralna [4]) przedstawiając różne dane dla obszaru aglomeracji warszawskiej definiuje ją zgodnie z podziałem statystycznym kraju na podregiony (NUTS 3) – tak określona aglomeracja obejmuje podregion PL127 Warszawa (powiat Warszawa) oraz podregion PL126 warszawski (powiaty: grodziski, grójecki, legionowski, miński, nowodworski, otwocki, piaseczyński, pruszkowski, sochaczewski, warszawski zachodni, wołomiński, żyrardowski).

Wołomin – miasto w woj. mazowieckim, siedziba powiatu wołomińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Wołomin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.
Aglomeracja (z łac. agglomeratio – nagromadzenie) – w urbanistyce jest to obszar o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również dużym zagęszczeniem ludności przebywającej na danym terenie okresowo (np. w ciągu dnia) lub stale. Aglomeracje charakteryzują się dużym przepływem osób i towarów oraz znaczną wymianą usług. W brzmieniu bardziej potocznym aglomeracja jest skupiskiem sąsiadujących ze sobą miast i wsi, które stanowią wspólny organizm, poprzez zintegrowanie lub uzupełnianie się rozmaitych form infrastruktury tych miejscowości oraz wzajemne wykorzystywanie potencjałów, którymi te miejscowości dysponują.

Statystyczne dane obszaru aglomeracji warszawskiej według NUTS (w nawiasach podane wartości obszaru aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004):

Ludność aglomeracji: 3 065 459 (2 596 553)

Obszar aglomeracji km²: 8638,60 (2730,23)

Gęstość zaludnienia os./km²: 354,9 (951,0)

Ludność podmiejska: 1 363 320 (894 414)

w tym ludność miejska: 725 302 (608 947)

ludność wiejska: 638 018 (285 467)

ludność wiejska % całości aglomeracji: 20,8 (11,0)

ludność wiejska % terenów podmiejskich: 46,8 (31,9)

Gęstość zaludnienia terenów podmiejskich os./km²: 167,9 (404,2)

Wszystkie dane pochodzą z Banku danych regionalnych GUS na datę 31.12.2006.

Gmina Michałowice (do 1952 gmina Skorosze) – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie warszawskim.
Aglomeracja – teren, na którym zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczająco skoncentrowane, aby ścieki komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni ścieków komunalnych

Faktycznie obszar aglomeracji warszawskiej według NUTS przedstawia obszar aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004 z dodaną strefą okalającą od zewnątrz. Zewnętrzne otoczenie ma powierzchnię 5391,15 km² z 468 906 os. populacji, z której tylko 116 355 os. to ludność miejska (24,8% ogółu). Gęstość zaludnienia jest relatywnie niska (87,0 os./km²), wskaźnik przyrostu ludności też niski (w 2006 r. 3,0‰, w tym ludność miejska 1,6‰, wiejska 3,4‰).

Gmina Konstancin-Jeziorna (do 1954 gmina Jeziorna + gmina Skolimów-Konstancin) – gmina miejsko-wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie warszawskim.
Powiat miński - powiat w Polsce (województwo mazowieckie), w aglomeracji warszawskiej, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Mińsk Mazowiecki.

Aglomeracja warszawska według ustawy Prawo wodne

Aglomeracja Warszawa (w rozumieniu Prawa wodnego) o odmiennym znaczeniu (zobacz: aglomeracja) została wyznaczona w 2005 r. i obejmuje gminy: Warszawa, Izabelin, Jabłonna, Konstancin-Jeziorna, Legionowo, Marki, Stare Babice, Ząbki oraz Zielonka.

Józefów – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w aglomeracji warszawskiej, położone przy ujściu Świdra do Wisły. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.
Gmina Mińsk Mazowiecki (dawn. gmina Mińsk) - gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie siedleckim.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)