Agostinho Neto - Polski Serwis Naukowy

António Agostinho Neto (ur. 17 września 1922 w miejscowości Icolo e Bengo, Angola, zm. 10 września 1979 w Moskwie) – angolski polityk i poeta, w latach 1975-1979 pierwszy prezydent niepodległej Angoli.

Życiorys

W latach 40. XX w. należał do ruchu kulturowego Odkrywamy Angolę (port. Vamos descubrir Angola), mającego na celu powrót do korzeni oraz odkrywanie tradycyjnej, ludowej kultury Angoli. Mimo zaangażowania w ruch niepodległościowy, studiował medycynę w Lizbonie.

Po zakończeniu studiów wrócił do Angoli, gdzie podjął pracę jako lekarz. Ze względu na uczestnictwo w ruchu niepodległościowym dość szybko został uznany przez portugalskie władze kolonialne za wroga. Za udział w antykolonialnych akcjach oraz przynależność do partii komunistycznej został uwięziony, co wywołało protesty jego pacjentów. Protesty zostały spacyfikowane a Neto wywieziono do Portugalii. W 1962 r. udało mu się stamtąd uciec, najpierw do Maroka a potem do Kinszasy (Demokratyczna Republika Konga), skąd kierował działaniami partyzanckimi w Angoli.

Ireneusz Kania (ur. 19 września 1940 w Wieluniu) – polski tłumacz. Przełożył kilkadziesiąt książek z kilkunastu języków, przede wszystkim romańskich i azjatyckich. Aktywny od roku 1977, początkowo jako tłumacz z portugalskiego. Prowadzi zajęcia z przekładu literackiego w Studium Literacko-Artystycznym na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Język portugalski - język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Republikę Zielonego Przylądka. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

Neto był współzałożycielem Ludowego Ruchu Wyzwolenia Angoli, jednego z trzech ugrupowań politycznych, które po wycofaniu się Portugalczyków spierały się o władzę nad Angolą po ogłoszeniu niepodległości 11 listopada 1975 r. Neto został pierwszym prezydentem niepodległej Angoli. Dość szybko rząd angolski wszedł w bliskie kontakty ze Związkiem Radzieckim i innymi krajami komunistycznymi (m.in. Kubą). Po zakończeniu kadencji został zastąpiony na stanowisku przewodniczącego MPLA oraz głowy państwa przez José Eduarda dos Santosa.

Portugalczycy - naród pochodzenia celtycko (północna Portugalia) - romańskiego (w uproszczeniu prowincje Alentejo i Algarve oraz rejon Lizbony), posługujący się językiem portugalskim. Zamieszkuje głównie Portugalię (około 10 mln). Ponadto od 40 do 100 mln osób pochodzenia portugalskiego skupiają kraje obu Ameryk, głównie Brazylia, Stany Zjednoczone, Kanada, a także państwa Europy Zachodniej - ponad 150 tys. w Szwajcarii oraz 150 tys. w Niemczech (emigracja zarobkowa lat 60. i 70. XX wieku). Relatywnie duże społeczności portugalskie przebywają również bądź przebywały w byłych koloniach kraju. Portugalczycy w przeważającej większości są katolikami.

Henryk Szafrański (ur. 1 listopada 1905 w Warszawie, zm. 10 listopada 1992) – działacz PZPR, polityk, poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji, członek Rady Państwa PRL w latach 1971–1985.

W jego pogrzebie wzięły udział delegacje z kilkudziesięciu krajów, w tym wiele głów państw i szefów rządów. Polska reprezentowana była przez ambasadora PRL w Angoli gen. dyw. pil. Romana Paszkowskiego i członka Rady Państwa PRL Henryka Szafrańskiego.

Agostinho Neto należy do najbardziej znanych poetów angolskich. Tworzył w języku portugalskim, głównie wiersze o dużym ładunku zaangażowania, głęboko osadzone w miejscowej tradycji afrykańskiej, a jednocześnie nawołujące do przemian, walki o wolność, o godność.

Demokratyczna Republika Konga (fr. République démocratique du Congo) – trzecie pod względem wielkości państwo Afryki, położone w jej środkowej części, w dorzeczu rzeki Kongo, u której ujścia posiada 37 km dostępu do Oceanu Atlantyckiego. Nazwa, oznaczająca myśliwy, pochodzi od ludu Bakongo. W okresie kolonialnym DR Konga występowała jako Wolne Państwo Kongo (do 1908) i Kongo Belgijskie (do 1960), a po uzyskaniu niepodległości w latach 1971-1997 jako Zair. Dla odróżnienia od sąsiadującej Republiki Konga (Kongo-Brazzaville), DR Konga występowała również jako Kongo-Léopoldville, a obecnie po zmianie nazwy stolicy, jako Kongo-Kinszasa.

Portugalia, Republika Portugalska (port. República Portuguesa) – państwo europejskie położone w zachodniej części Europy Południowej na południowym zachodzie Półwyspu Iberyjskiego. Jest najdalej wysuniętym na zachód państwem Europy, od północy i wschodu graniczy z Hiszpanią a od zachodu i południa Portugalię oblewają wody Oceanu Atlantyckiego. Dodatkowo w skład Portugalii wchodzi szereg wysp położonych na Oceanie Atlantyckim, jak Archipelag Azorski (Açores) i Madera (Madeira). Jest członkiem Unii Europejskiej oraz NATO.

W przekładzie na język polski ukazał się tom wierszy Neto pt. Palmy nadziei w przekładzie I. Kani, Kraków 1978 a także drobne utwory, opublikowane m.in. w Antologii poezji afrykańskiej w oprac. W. Leopold i Z. Smolarka, Warszawa 1974 oraz na łamach periodyków literackich.