Agrafa - chrześcijaństwo - Polski Serwis Naukowy

Agrafa (gr. nie zapisane, l.m. od agrafon) - termin z dziedziny biblistyki oznaczający słowa Jezusa nie zapisane w Ewangeliach kanonicznych, które jednak znajdują się w innych księgach Nowego Testamentu, w pismach takich jak apokryfy i w dziełach Ojców Kościoła. Wypowiedzi znajdujące się co prawda w Ewangeliach, lecz zaznaczone jedynie w odosobnionych sekcjach mało ważnych kodeksów (np. w Kodeksie D) również nazywamy tym terminem.

Kanon (z gr. od "kané" miara, pręt mierniczy, "kanon" reguła postępowania) – zbiór lub spis ksiąg uznanych za autentyczne i natchnione Pismo Święte (Biblię). Ustalenie kanonu jest ściśle związane z uznaniem Biblii i jej poszczególnych części za dzieło powstałe z inspiracji Boga.

Biblistyka - grupa dyscyplin naukowych zajmujących się badaniem Biblii. W ich skład wchodzi: introdukcja biblijna, egzegeza biblijna (Starego i Nowego Testamentu) oraz teologia biblijna.

Agrafa można podzielić na kanoniczne, czyli te, które, choć nie zapisane w Ewangeliach, to jednak mają swoje miejsce w samym Nowym Testamencie, oraz agrafa pozakanoniczne, do których należą wszystkie inne.

W starożytności terminem agrafa określano tradycję apostolską. W 1776 J.G. Körner użył go po raz pierwszy w dzisiejszym znaczeniu, a uznanym terminem naukowym zostało po tym, kiedy Alfred Resch w 1889 zatytułował swoją książkę Agrapha, Texte und Untersuchungen.

Spełnienie trzech kryteriów wymagane jest do uznania danych słów za agrafa:

Ojcowie Kościoła (łac.) byli to pisarze i teologowie we wczesnym chrześcijaństwie, w epoce, która nastąpiła po Ojcach Apostolskich (Patres apostolici) aż do VIII wieku. Doktryna starożytnych i wczesnośredniowiecznych Ojców Kościoła, a także dział teologii zajmujący się ich nauczaniem, nazywa się patrystyką.

Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.

nie mogą to być opowiadania, lecz jedynie stosunkowo krótkie wypowiedzi.
muszą to być słowa Jezusa.
nie mogą być zawarte w Ewangeliach kanonicznych.

Choć słów Jezusa, które na podstawie tych kryteriów można określić terminem agrafa jest wiele (słynie z nich zwłaszcza Ewangelia Tomasza), bibliści starają się dociec, które z nich rzeczywiście zostało wypowiedziane przez Jezusa. Jak się bowiem uważa większość z nich to błędy w przekazie lub interpretacje rzeczywistych słów. Wypracowano więc dwa kryteria sprawdzania autentyczności agrafa:

Święty Justyn, łac. Justinus philosophus, znany również jako Justyn Męczennik lub Justyn Wielki, ur. we Flawii Neapolis w Palestynie ok. 100, religię chrześcijańską przyjął ok. 130, zmarł (ścięty mieczem) w Rzymie ok. 165 r. (między 163 a 167).

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Świadectwo zewnętrzne. Najpierw należy ustalić, czy najstarsze wystąpienie danego agrafonu gwarantuje jego pochodzenie od autora, który mógł mieć dostęp do pozakanonicznych wypowiedzi Jezusa. Takimi autorami są na przykład Papiasz i Święty Justyn. Trudno jednak to samo powiedzieć o pisarzach z IV wieku.
Świadectwo wewnętrzne. W drugiej kolejności należy sprawdzić, czy analizowana wypowiedź jest zgodna z duchem i charakterem słów Jezusa zawartych w Ewangeliach kanonicznych. Jeśli wynik analizy jest negatywny, wówczas konieczne jest odpowiednie uzasadnienie powstania takiej wypowiedzi.

Szczegółowe analizy prowadzą poszczególnych autorów do rozbieżnych rezultatów co do ilości agrafa uznawanych za autentyczne. Resch dopatrzył się takich wypowiedzi aż 75, podczas gdy bardziej reprezentatywny dla biblistów współczesnych L. Vaganaya uznaje autentyczność zaledwie 4 lub 5 agrafa.

Dzieje Apostolskie – księga historyczna Nowego Testamentu, zajmująca w kanonie miejsce piąte. Oryginalny tytuł grecki, Πραξεις(Prakseis) (dosł. czyny), znajdujemy już w Kodeksie Synaickim z IV stulecia, później będzie on rozszerzony do formy dziś używanej, Πραξεις <των> Αποστολων (Prakseis <ton> Apostolon) - Czyny Apostołów. Księga opisuje dzieje uczniów Chrystusa, formowanie się pierwszych zborów i rozprzestrzenianie chrześcijaństwa aż do panowania cesarza Nerona. Bohaterem (zbiorowym) pierwszych dwunastu rozdziałów jest zbór uczniów Chrystusa w Jerozolimie, kierowany przez Dwunastu Apostołów, wśród których wyróżnia się aktywnością i znaczeniem Szymon Piotr. Począwszy od r. 8 nowa nauka przekracza granice Jeruzalemu i Judei, docierając min. do Samarii i Antiochii Syryjskiej; od r. 13 głównym bohaterem Dziejów staje się Szaweł z Tarsu, dotąd prześladowca, a teraz świeżo pozyskany żarliwy wyznawca, który pod rzymskim imieniem Paweł (łac. Paulus) będzie przodującym apostołem chrystianizmu. Rozdziały 13 - 28 opisują kolejno trzy podróże misyjne Pawła z towarzyszami oraz czwartą podróż - przymusową, jako więźnia przed sąd cesarski w Rzymie. Księga kończy się opisem pobytu Pawła Apostoła w areszcie domowym w Rzymie w oczekiwaniu na proces sądowy przed cesarzem.

Ewangelia Tomasza - (kopt. p.euaggelion p.kata Thomas) starożytne pismo zaliczane do apokryfów Nowego Testamentu, powstałe prawdopodobnie przed końcem II wieku n.e. i znane dziś jedynie w przekładzie na dialekt saidzki języka koptyjskiego. Jego tekst zawiera 114 powiedzeń (logia) Jezusa Chrystusa, które miał zapisać Tomasz Apostoł.

Do kanonicznych agrafa należą Dz 1,4-8; 20,35; 1 Kor 11,24-25; 1 Tes 4,15. Wśród nich jest prawdopodobnie najsłynniejszy agrafon zacytowany przez św. Pawła: "Więcej szczęścia jest w dawaniu aniżeli w braniu" (Dz 20,35).

Zobacz hasło agrafa w Wikisłowniku