Agriofit - Polski Serwis Naukowy

Agriofit – gatunek roślin obcego pochodzenia z grupy kenofitów (czyli gatunków zadomowionych na danym terenie w ostatnich czasach), który zdołał trwale zadomowić się w naturalnych i półnaturalnych siedliskach. Jest to pojęcie używane przy geograficzno-historycznej analizie flory.

Epekofit – gatunek roślin obcego pochodzenia, z grupy tzw. kenofitów, który przybył do nas z innych rejonów geograficznych w ostatnich czasach i występuje zwykle w siedliskach ruderalnych i segetalnych. Za graniczną datę przyjmuje się XV w. (odkrycie Ameryki, które zapoczątkowało migrację gatunków na ogromną, niespotykaną wcześniej skalę). Epekofity albo zostały przez człowieka celowo introdukowane, albo zostały przypadkowo zawleczone, albo też rozprzestrzeniły się samorzutnie za pomocą wiatru (anemochoria), czy zwierząt (zoochoria). Bardzo dużą rolę w rozprzestrzenianiu się roślin na inne obszary geograficzne odgrywa człowiek. Z ogromnej ilości gatunków roślin obcych uprawianych jako rośliny uprawne niektóre przypadkowo rozprzestrzeniły się w naturalnych lub synantropijnych siedliskach, inne przypadkowo zostały zawleczone wraz z transportem towarów. Większość z nich pochodzi z podobnej strefy klimatycznej.

Konyza kanadyjska, przymiotno kanadyjskie (Conyza canadensis (L.) Cronquist) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej i Środkowej, rozprzestrzenił się także w innych rejonach świata. W Polsce pojawił się w I połowie XVIII w. w wyniku nieświadomego zawleczenia W Polsce jest obecnie rośliną bardzo pospolitą. Kenofit

Agriofitami mogą być gatunki zawleczone przypadkowo, jak moczarka kanadyjska, lub świadomie wprowadzone do środowiska naturalnego (introdukowane), jak różanecznik alpejski. Niemal zawsze są to gatunki pochodzące z podobnych stref klimatycznych. W Polsce w grupie tej dominują gatunki pochodzące z Ameryki Północnej. Część agriofitów to rośliny całkowicie zadomowione w siedliskach naturalnych, niektóre gatunki osiedlają się w siedliskach na wpół naturalnych.

Gatunek inwazyjny - gatunek alochtoniczny o znacznej ekspansywności, który rozprzestrzenia się naturalnie lub z udziałem człowieka i stanowi zagrożenie dla fauny i flory danego ekosystemu, konkurując z gatunkami autochtonicznymi o niszę ekologiczną, a także przyczyniając się do wyginięcia gatunków miejscowych.

Monitoring – oznacza regularne jakościowe i ilościowe pomiary lub obserwacje zjawiska czy obecności np. substancji, przeprowadzane przez z góry określony czas.

Przykłady

Dąb czerwony Quercus rubra – przykład agriofitu pochodzenia północnoamerykańskiego, szybko rozprzestrzeniającego się w naszych lasach

Moczarka kanadyjska Elodea canadensis – agriofit pospolicie występujący w naszych wodach, uciekinier z ogrodów botanicznych, skąd szybko rozprzestrzenił się na dużych obszarach Europy, Azji i Australii, w Polsce rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie.

Do agriofitów w Polsce należą m.in. gatunki:

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Kolczurka klapowana (Echinocystis lobata) – gatunek jednorocznego pnącza z rodziny dyniowatych z monotypowego rodzaju Echinocystis J. Torrey et A. Gray, Fl. N. Amer. 1: 542. Jun 1840 (nom. cons.). W Polsce roślina uprawiana i dziczejąca. Pochodzi prawdopodobnie z Ameryki Północnej, lecz jest tak inwazyjna, że trudno co do tego mieć pewność. W Polsce pierwsze okazy stwierdzono pod koniec lat 70. XX w., a samą roślinę opisano w Przyrodzie Polskiej. Atrakcyjny wygląd kwiatów oraz charakterystyczne, strzelające nasionami owoce wzbudzają zainteresowanie ludzi i stanowią przyczynę skuteczności jej inwazji. Obfitość nasion oraz umiejętność samorozsiewania zapewniają ekspansję miejscową oraz trwałość stanowisk.

aster lancetowaty (Aster lanceolatus)

aster wierzbolistny (Aster salignus)

barszcz Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum)

barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnovskyi)

czeremcha amerykańska (Padus serotina)

dąb czerwony (Quercus rubra)

erechtites jastrzębcowaty (Erechtites hieracifolia)

klon jesionolistny (Acer negundo)

kolczurka klapowana (Echinocystis lobata)

kroplik żółty (Mimulus guttatus)

miecznica wąskolistna (Sisyrynchium angustifolium, S. bermudiana)

moczarka kanadyjska (Elodea canadensis)

nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis)

nawłoć późna (Solidago serotina)

nawłoć wąskolistna (Solidago graminifolia)

niecierpek drobnokwiatowy (Impatiens parviflora)

niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera)

przymiotno białe (Erigeron annuus)

przymiotno gałęziste (Erigeron ramosus)

konyza kanadyjska (Conyza canadensis)

rdestowiec ostrokończysty (Reynoutria sachalinensis)

robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia)

rudbekia naga (Rudbeckia lacinata)

sit chudy (Juncus tenuis)

tatarak zwyczajny (Acorus calamus)

tawuła kutnerowata (Spiraea tomentosa)

uczep amerykański (Bidens frondosa)

uczep zwodniczy (Bidens connata)

wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis)

Znaczenie

Agriofity, jako gatunki obce w naszej florze, stanowią pewien problem. Niektóre z nich bowiem, zwane gatunkami inwazyjnymi, tak dobrze dostosowały się do naszych warunków, że wypierają gatunki rodzime z ich naturalnych siedlisk i mogą nawet doprowadzić do ich wymarcia. Ma to szczególnie duże znaczenie na obszarach chronionych (parki narodowe, rezerwaty i inne). Niektóre stanowią zagrożenie dla zdrowia człowieka lub są uciążliwe z różnych innych powodów. Podejmowane są w związku z tym różne działania, np.:

Flora (z łac. Flora – rzymska bogini kwiatów) – wykaz gatunków roślin występujących na określonym obszarze, zwykle bez gatunków uprawianych (np. flora roślin naczyniowych Polski). Zakres flory może być ograniczany do określonego biotopu (np. flora górska) lub określonej formacji roślinnej (np. flora lasu deszczowego). Ogół gatunków występujących w określonym obszarze i czasie geologicznym zachowanych w postaci skamieniałości roślinnych to flora kopalna (np. flora trzeciorzędu).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

zakaz wprowadzania gatunków obcych (w ustawie o ochronie przyrody),

monitoring wybranych gatunkow neofitów,

usuwanie niektórych obcych gatunków ze środowiska – dotyczy to gatunków szkodliwych dla zdrowia człowieka (np. barszcz Sosnowskiego) lub uciążliwych z innych powodów,

usuwanie na obszarach chronionych najbardziej ekspansywnych neofitów, np. rdestowców, niecierpków.

Zobacz też

archeofit

diafit

epekofit

klasyfikacja roślin synantropijnych

Bibliografia

Jan Kornaś, Anna Medwecka-Kornaś: Geografia roślin. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN, 2002. ISBN 83-01-13782-7.
Neofity w Polsce. [dostęp 2009-02-14].