Jan Matejko, Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu, 1886

Akademia Lubrańskiego (łac. Collegium Lubranscianum) – kolegium działające w Poznaniu w latach 1519–1780, założone przez biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego.

Kolegium Lubrańskiego było szkołą średnią wydziałową o wysokim poziomie nauczania, stąd zwyczajowo nazywano ją akademią. Od 1689 przy szkole działała Drukarnia Akademicka. W 1780 szkołę przejęła Komisja Edukacji Narodowej przekształcając w szkołę wojewódzką dla województwa poznańskiego.

Historia

Pierwszym rektorem był Jan ze Stobnicy, ceniony podówczas teolog i geograf, ale szybko zastąpił go pochodzący z Poznania teolog-humanista Tomasz Bederman, autor Antiquissimi graeci poetae z 1505 i Cicero de eloquentia z 1513. Wykładowcami natomiast byli Jan Kruk z Gniezna (również teolog) oraz prawnicy Mateusz i Grzegorz z Szamotuł oraz Jakub Skrzetuski. Akademia posiadała dwa wydziały: teologiczny i humanistyczny, nie miała jednak prawa nadawania tytułów naukowych, dla których uzyskania studenci udawali się na Uniwersytet Jagielloński lub któryś z uniwersytetów europejskich. Nauki humanistyczne wykładali poza Bedermanem również Antoni Feliks Gall i Antoni Niger. Prawdziwy rozkwit uczelni rozpoczął się z przybyciem nowego dziekana wydziału humanistycznego, pochodzącego z Lipska Krzysztofa Hegendorfera, który stworzył statut szkoły, wprowadził nowe rewolucyjne metody nauczania – prowadzono dyskusje, pisano rozprawy, dyktanda, mowy i wiersze. W 1535 opuścił on Poznań za sprawą nowego rektora Grzegorza Snopka z Szamotuł – scholastyka związanego z Akademią Krakowską, który oskarżył go (słusznie zresztą, gdyż Hegendorfer sprzyjał reformacji) o herezję, czyli szerzenie tez niezgodnych z nauczaniem Kościoła Katolickiego.

Za czasów Hegendorfera niższy wydział – humanistyczny dzielił się na szkoły – odpowiedniki klas (licząc od najniższej):

Następnie kandydaci do stanu duchownego przechodzili na wydział wyższy – teologiczny.

Po odejściu Hegendorfera poziom szkoły obniżył się pod wpływem scholastyków z Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy metody renesansowe zastąpili średniowiecznymi, stosowanymi wówczas w Krakowie.

Drugi rozkwit Akademia przeżyła w latach 1562-1570 za sprawą wykładowców związanych z kontrreformacją sprowadzonych przez biskupa Andrzeja Czarnkowskiego – Benedykta Herbesta z Krakowa i jego braci. Szkole pomogły też nowe legaty, podkomorzy poznański Jan Konarski przeznaczył na placówkę 2000, a szlachcic z Niepartu Jan Rożnowski 3667 zł. W latach 70. XVI wieku szkoła znów podupadła, głównie za sprawą silnej konkurencji nowego Kolegium Jezuickiego, które cieszyło się większą przychylnością biskupa Łukasza Kościeleckiego.

Od schyłku XVI wieku widać wyraźne starania kapituły poznańskiej o wznowienie prężnej działalności Lubranscianum. Dzięki jej staraniom były sufragan włocławski Jan Rozdrażewski zapisał dla Akademii w swoim testamencie znaczne dochody na remont budynku i utrzymanie profesorów oraz uczniów. W 1619 nadano szkole statut oparty na tym napisanym przez K. Hegendorfera, a opracowany na zlecenie kapituły poznańskiej decyzją z 1 lipca 1619 r., która dla tego celu dokonała wyboru komisji złożonej z siedmiu członków. Efektem reform stało się częściowe uzależnienie Collegium Lubranscianum od Akademii Krakowskiej. Polegało ono na obsadzaniu wszystkich katedr profesorami krakowskiej uczelni, czasami ich odwoływaniu, ale również na pilnowaniu spraw karności. Akademia Lubrańskiego pozostała jednak niezależna, bowiem to kapituła poznańska zatwierdzała ostatecznie przysłanych profesorów.

Akademia przetrwała do 1780 roku, kiedy to Komisja Edukacji Narodowej połączyła ją z Kolegium Jezuickim w Wojewódzką Szkołę Wydziałową. Dawny gmach Akademii oddał biskup Antoni Onufry Okęcki w 1784 r. na cele seminarium duchownego.

czytaj dalej: [2], [3]