Akademia Muzyczna w Krakowie - Polski Serwis Naukowy

Akademia Muzyczna w Krakowie (daw. Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie, Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna w Krakowie) – państwowa uczelnia muzyczna z siedzibą w Krakowie, kształcąca artystów muzyków na studiach pierwszego (dyplom licencjata), drugiego (tytuł magistra sztuki) oraz trzeciego (doktor sztuki) stopnia. Wywodzi swoją historię od założonego w 1888 roku krakowskiego Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego.

Barbara Świątek-Żelazna (urodzona 24 kwietnia 1937 w Nowym Wiśniczu) – polska flecistka, profesor sztuki od 1971 r. Kierownik Katedry Instrumentów Dętych, Perkusji i Akordeonu Akademii Muzycznej w Krakowie, w latach 1999–2002 rektor Akademii.
Bolesław Domaniewski (1857-1926) - pedagog i pianista, uczeń Józefa Wieniawskiego w Warszawie; W latach 1890-1900 był nauczycielem gry fortepianowej w Konserwatorium w Krakowie, potem dyrektorem szkoły Towarzystwa Muzycznego w Warszawie. Napisał kilka utworów fortepianowych i bardzo cenny przewodnik "Vademecum pour le pianiste" w 2 zeszytach, wyd. Breitkopf&Haertel, Lipsk.

Historia

Księżna Marcelina Czartoryska (mal. Jan Matejko, 1874 r.), uczennica Fryderyka Chopina, której protekcja umożliwiła powstanie krakowskiego Konserwatorium

Konserwatorium

Powstanie

W XIX wieku krakowskie środowisko inteligenckie starało się, by – na wzór sztuk plastycznych, które wykładano w Szkole rysunku i malarstwa od 1818 roku – powstała w Krakowie wyższa uczelnia muzyczna. Od 1810 podobna szkoła działała w Warszawie, a od 1838 we Lwowie; w Krakowie problemem utrudniającym otworzenie konserwatorium były jednak wysokie wymagania władz centralnych w Wiedniu dla instytucji tej rangi, które miałyby się znajdować na terenie zaboru austriackiego.

Ulica Basztowa – ulica w centrum Krakowa. Wchodzi w skład I Obwodnicy. Rozpoczyna się na skrzyżowaniu z ul. Garbarską, gdzie staje się przedłużeniem ul. Juliana Dunajewskiego. Pierwsza część ulicy od Dworca Głównego do Bramy Floriańskiej pochodzi z XIII wieku. Dalsza część pochodzi z XIX wieku. Ulicą przebiega torowisko tramwajowe.
Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.

Nowy impuls dał środowisku muzycznemu Władysław Żeleński, absolwent konserwatoriów w Pradze i Paryżu. Dzięki jego staraniom, ale także dzięki koneksjom arystokratycznym i naciskowi na centralne władze austriackie, jaki wywierała księżna Marcelina Czartoryska, uczennica Fryderyka Chopina, 1 lutego 1888 roku z krakowskiej Szkoły Muzycznej Towarzystwa Muzycznego powstało Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego. Minister Wyznań i Oświecenia Publicznego poddał je inspekcji profesora wiedeńskiego – Josepha Dachsa, który stwierdził, że "tak pomyślnego stanu nie oczekiwał". Kolejna pomyślna wizytacja odbyła się w 1893 roku pod kierunkiem delegata Ministerstwa Wyznań i Oświaty, Johanna Fuchsa, dyrektora Konserwatorium Wiedeńskiego.

Juliusz Jan Machulski (ur. 10 marca 1955 w Olsztynie) – polski reżyser i producent filmowy, aktor, scenarzysta i dramaturg, założyciel Studia Filmowego Zebra (1988).
Adam Kopyciński (ur. 5 sierpnia 1907 w Osielcu w okolicach Makowa Podhalańskiego - zm. 3 października 1982 we Wrocławiu) — polski dyrygent i kompozytor, profesor, rektor Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej we Wrocławiu. Wieloletni dyrektor Opery Wrocławskiej. Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie w klasie dyrygentury Waleriana Bieriajewa.

Rozwój

Władysław Żeleński
(mal. Jacek Malczewski)
– założyciel Konserwatorium muzycznego w Krakowie i jego pierwszy rektor

Początkowo szkolnictwo muzyczne oparte było na modelu austriackim. W 1889 roku Konserwatorium liczyło 146 uczniów, w 1917 – prawie 500. Choć wielu rozpoczynało naukę, niewielu uczelnię kończyło. W latach 1925-28 dyplom ukończenia Konserwatorium otrzymało 42 studentów, wśród nich m.in. Jan Hoffman, Adam Rieger, Artur Malawski. Wszyscy trzej zostali później profesorami Konserwatorium i powojennej Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej. W kolejnych latach absolwentami zostali także dyrygent Witold Rowicki, krytyk Felicjan Szopski i teoretyk Mieczysław Drobner.

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, nazywany często Konkursem Chopinowskim – najstarszy i jeden z najbardziej prestiżowych konkursów wykonawczych na świecie, odbywający się co 5 lat w Warszawie. Jest jednym z niewielu konkursów muzycznych na którym wykonywane są utwory jednego kompozytora. Został zainicjowany przez polskiego pianistę, profesora Jerzego Żurawlewa (1886-1980).
Rafał Jacek Delekta (ur. 14 sierpnia 1957 w Krakowie) – polski dyrygent, profesor sztuk muzycznych (od 2008), dziekan (od 2005) wydziału Twórczości, Interpretacji i Edukacji Muzycznej Akademii Muzycznej w Krakowie oraz kierownik katedry dyrygentury na tymże wydziale.

Dr h.c. Wiktor Łabuński, jeden z pierwszych profesorów fortepianu w Krakowie, ok. 1930

Najpopularniejszym kierunkiem kształcenia była gra na fortepianie. Wśród profesorów prowadzących swoje klasy fortepianu znaleźli się m.in. założyciel Władysław Żeleński (od 1887), Jan Drozdowski (1857–1918), absolwent Konserwatorium Wiedeńskiego), Seweryn Eisenberger (1879-1945, uczeń Teodora Leszetyckiego) oraz trzej absolwenci Konserwatorium Petersburskiego: Bolesław Domaniewski (1857–1925), Jerzy Lalewicz (1876–1951) i Wiktor Łabuński (1895–1974). 1 września 1928 roku kurs mistrzowski gry na fortepianie objął światowej sławy pianista Egon Petri. Z Warszawy dojeżdżał także Zbigniew Drzewiecki, po wojnie rektor nowo powstałej uczelni. Wykłady z muzykologii prowadził Zdzisław Jachimecki.

Lwowska Narodowa Akademia Muzyczna (ukr. Львівська національна музична академія імені Миколи Лисенка, daw. Lwowskie konserwatorium państwowe) – uczelnia muzyczna we Lwowie, założona w 1853 na gruncie Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego. W 1903 uczelnia przyjęła imię Mykoły Łysenki.
Sankt-Petersburskie Państwowe Konserwatorium im. Mikołaja Rimskiego-Korsakowa – najstarsza wyższa szkoła muzyczna w Rosji, utworzona w 1862 roku. Jest - wraz z Konserwatorium Moskiewskim - jedną z najlepszych rosyjskich uczelni muzycznych, która wykształciła wiele pokoleń doskonałych muzyków, kompozytorów i teoretyków, niejednokrotnie o sławie światowej.

Rozkwit szkoły, zahamowany później przez coraz bardziej odczuwalny światowy kryzys ekonomiczny, datuje się na lata 1924–1930. W okresie międzywojennym liczba specjalności wzrosła z sześciu podstawowych (fortepian, skrzypce, organy, wiolonczela, śpiew solowy i śpiew chóralny) do trzydziestu siedmiu w 1931. W roku akademickim 1929/30 otwarto takie kierunki jak flet, obój, rożek angielski, klarnet, basklarnet, fagot, kontrafagot, waltornia, trąbka, puzon, tenor, baryton, tuba, helikon i perkusja. Uczelnia kształciła wówczas prawie ośmiuset studentów.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – urząd administracji rządowej, obsługujący Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, obecnie właściwego do spraw jednego działu administracji rządowej - kultura i dziedzictwo narodowe. Ministerstwo utworzone zostało w dniu 26 października 1999 roku, z mocą od dnia 10 listopada 1999 roku. W okresie od dnia 23 października 2001 roku do dnia 31 października 2005 roku funkcjonowało pod nazwą Ministerstwo Kultury.
Jan Alojzy Matejko (ur. w czerwcu 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 w Krakowie) – malarz polski, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.

Prowadzenie zajęć było kontynuowane podczas okupacji wbrew zakazowi władz niemieckich. 5 lutego 1940, w cztery miesiące po Sonderaktion Krakau, gestapo zamknęło siłą wszystkie szkoły w Krakowie, a wstęp do nich został zakazany. Z Konserwatorium wywieziono wtedy cały jego ruchomy dobytek. Utraconych instrumentów nie odzyskano.

Andrzej Zając - ksiądz rzymskokatolicki, muzykolog i dyrygent. Studia filozoficzno-teologiczne odbył w latach 1962-1969 w Instytucie Teologicznym w Tarnowie i tu otrzymał święcenia kapłańskie. W 1969 r. uzyskał magisterium z teologii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim na podstawie pracy z zakresu socjologii religii. W latach 1972-1977 odbył studia w Instytucie Muzykologii Kościelnej KUL, uzyskując magisterium z muzykologii oraz licencjat z teologii.
Ulica Starowiślna w Krakowie – ulica w centrum Krakowa. Wytyczona w 1881 roku. Początkowo kończyła się na ulicy Dajwór. W 1898 wydłużona do ul. św.Wawrzyńca. Po wybudowaniu Mostu Krakusa w 1913 roku została wydłużona do Wisły. Ulicą przebiega torowisko tramwajowe.

Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna

Janusz Miketta, główny reformator szkolnictwa muzycznego, profesor krakowskiej uczelni

Zbigniew Drzewiecki, któremu Akademia zawdzięcza powojenne odrodzenie

Po kilku latach przerwy w kształceniu proces formowania szkół trzeba było zacząć od zera. 1 kwietnia 1945 roku została otwarta szkoła muzyczna o nieokreślonym statusie formalnym. Wkrótce potem odbyły się egzaminy wstępne do Państwowego Konserwatorium Krakowskiego, które swoją działalność rozpoczęło oficjalnie 31 sierpnia 1945. Szkolnictwo muzyczne zostało zreformowane, do czego przyczynił się ówczesny naczelnik Wydziału Szkolnictwa Muzycznego w Departamencie Muzyki Ministerstwa Kultury i Sztuki, późniejszy profesor krakowskiej uczelni – Janusz Miketta. Wprowadzony został trójstopniowy model kształcenia muzycznego – niższego, średniego i wyższego. Nowy model kształcenia na poziomie uczelni wyższej różnił się od przedwojennego; wśród współzałożycieli nowo powstałej uczelni pojawiły się także trwające do dziś spory, na ile powojenna Wyższa Szkoła Muzyczna jest więc kontynuatorką przedwojennego Konserwatorium.

Bogusław Schaeffer (Bogusław Schäffer, ur. 6 czerwca 1929 we Lwowie) – polski muzykolog, kompozytor, krytyk muzyczny, dramaturg, grafik i pedagog. Autor książek i artykułów na temat muzyki współczesnej oraz historii muzyki.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Z dniem 1 kwietnia 1946 roku przemianowano Konserwatorium na Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną. W czerwcu 1946 odbyły się wybory rektorów, prorektorów i dziekanów. Pierwszym rektorem został Zbigniew Drzewiecki, prorektorem Roman Palester, dziekanami: Stefania Łobaczewska, Jan Hoffman, Bronisław Romaniszyn i Stanisław Wiechowicz. Pozyskana została aula "Florianka". Wśród profesorów znaleźli się m.in. Józef Chwedczuk, Maria Dziewulska, Aleksander Frączkiewicz, Stefan Kisielewski, Artur Malawski, Roman Palester, Adam Rieger, Bronisław Rutkowski, Ada Sari, Ludwik Stefański, Henryk Sztompka, Eugenia Umińska, Helena Zboińska. Wśród pierwszych absowlentów znaleźli się Stanisław Skrowaczewski, Waldemar Maciszewski oraz Regina Smendzianka. W 1957 roku powołano do życia siedem katedr.

Krystyna Moszumańska-Nazar (ur. 5 września 1924 we Lwowie, zm. 27 września 2008 w Krakowie) – polska kompozytorka, profesor i rektor (1987-1993) krakowskiej Akademii Muzycznej.
Tadeusz Strugała (ur. 10 lutego 1935 r. w Katowicach) – polski dyrygent, dyrektor naczelny i artystyczny Filharmonii Krakowskiej. Z funkcji zrezygnował 12 września 2008 roku.

Uczelnie artystyczne były jednak także obarczone presją ideologiczną. Podczas poznańskiego Zjazdu Uczelni Artystycznych w 1949 roku ówczesny minister kultury Włodzimierz Sokorski w auli Uniwersytetu im. A. Mickiewicza przedstawił założenia realizmu socjalistycznego. Przeciwko niemu wystąpił wówczas kompozytor i profesor krakowskiej uczelni Stefan Kisielewski (1911–1991), wskutek czego został zwolniony z pracy w trybie nagłym. Nigdy potem już do szkolnictwa nie wrócił.

Henryk Sztompka (urodzony 1 kwietnia 1901 w Bogusławce koło Łucka, zmarł 21 czerwca 1964 w Krakowie) - pianista, wyróżniony na I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1927) nagrodą Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków.
Józef Patkowski (urodzony 15 listopada 1929 w Wilnie, zmarł 26 października 2005 w Warszawie) – polski muzykolog i twórca muzyki filmowej. Zasłużony dla rozwoju polskiej muzyki elektro-akustycznej.

Akademia Muzyczna

W 1972 roku rektorem został światowej sławy kompozytor Krzysztof Penderecki. Wybór ten postrzegany jest jako "pokoleniowa wymiana warty". Utworzono wówczas nowoczesne Studio Muzyki Elektronicznej pod kierunkiem Józefa Patkowskiego. W 1979 uczelnia została przemianowana na Akademię Muzyczną.

Siedziby

Budynek Teatru Starego przy Placu Szczepańskim, gdzie w latach 1906–1914 działało Konserwatorium

Dawne

W okresie 1906–1914 Konserwatorium miało swoją siedzibę w secesyjnym gmachu Teatru Starego, w okresie I wojny światowej zmieniło siedzibę na kamienicę przy al. Krasińskiego. Dopiero w 1921 powróciło do swojej siedziby przy Placu Szczepańskim. Rok akademicki 1946/1947 inaugurowano na ulicy Basztowej 8 i 9. Siedzibę w 1948 przeniesiono na ul. Warszawską pod nr 24, a w 1951 roku do gmachu przy Bohaterów Stalingradu 3 (obecnie ulica Starowiślna), będącego własnością Sióstr Urszulanek.

Helena Zboińska 1°v. Ruszkowska, 2°v. Seeligerowa (ur. 23 kwietnia 1877 we Lwowie, zm. 4 listopada 1948 w Krakowie) - polska śpiewaczka (sopran), pedagog.
Bolesław Wallek-Walewski (ur. 23 stycznia 1885 we Lwowie, zm. 9 kwietnia 1944 w Krakowie) — polski kompozytor i dyrygent, wykładowca i dyrektor Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie (obecnie Akademii Muzycznej).

Obecna

Główne artykuły: Gmach Akademii Muzycznej w Krakowie i Dawny gmach Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń "Florianka".

Dopiero w 1993 uzyskano nowy gmach przy ulicy św. Tomasza 43 – dawną siedzibę KW PZPR. Najważniejsze wydarzenia w życiu uczelni odbywają się w gmachu dawnego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń "Florianka", którego reprezentacyjna część pozyskana została w 1956 roku. Znajdują się tam m.in. arkadowe krużganki, podłużny westybul, dawna sala obrad (obecnie Sala Koncertowa im. Bronisława Rutkowskiego) i tzw. Sala Senacka.

Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.
Maria Dziewulska (ur. 1 czerwca 1909 w Warszawie, zm. 18 kwietnia 2006 w Warszawie [1]), polska kompozytorka, teoretyk muzyki i pedagog. Jej ojciec Stefan Dziewulski (1876-1941), był z wykształcenia prawnikiem i ekonomistą.

Widok z tarasu szóstego piętra budynku Akademii, gdzie znajduje się restauracja z panoramą na centrum Krakowa, został wykorzystany w filmie Juliusza Machulskiego Vinci.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)