Akademia Sztabu Generalnego - Polski Serwis Naukowy

Absolwentka

Akademia Sztabu Generalnego im. gen. broni Karola Świerczewskiego (ASG) - uczelnia dowódczo-sztabowa Sił Zbrojnych PRL.

Historia uczelni

Akademia Sztabu Generalnego powołana została dekretem Rady Ministrów z 22 października 1947 roku . Uczelnia podporządkowana była bezpośrednio szefowi Sztabu Generalnego WP.

Statutowym zadaniem ASG było rozwijanie teorii sztuki wojennej zgodnie z potrzebami sztabów i wojsk oraz zasad skutecznej obrony państwa. Przygotowywała oficerów z wyższym wykształceniem na stanowiska dowódcze i sztabowe.

Tadeusz Kutrzeba (ur. 15 kwietnia 1886 w Krakowie, zm. 8 stycznia 1947 w Londynie) – kapitan Sztabu Generalnego Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego II RP, dowódca Armii "Poznań" podczas wojny obronnej 1939 r.

Władysław Mróz (ur. 30 listopada 1924 w Tarnowie, zm. 17 lipca 2010 w Warszawie) - profesor doktor habilitowany nauk wojskowych, generał dywizji Wojska Polskiego.

Początkowo siedzibą akademii był gmach dawnej Wolnej Wszechnicy Polskiej przy ul. Opaczewskiej 2 (aktualnie ulica S. Banacha) w Warszawie. Latem 1954 akademię przeniesiono do obiektów przedwojennego Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie.

Pierwsza inauguracja roku akademickiego odbyła się 12 grudnia 1947 roku. Uczestniczyli w niej m. in. prezydent Bolesław Bierut oraz minister Obrony Narodowej marszałek Michał Rola-Żymierski. 3 kwietnia 1948 roku dekretem Rady Ministrów nadano akademii imię generała broni Karola Świerczewskiego.

Fakultet (łac.) – wydział wyższej uczelni, także zespół profesorów takiego wydziału. Nazwa ta używana jest również względem dodatkowych kierunków studiowanych przez danego studenta.

Oficer - żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy należący do korpusu oficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy plutonu, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.

W 1948 roku w jednostkach dydaktycznych ASG wprowadzono strukturę katedrową. Powołano wówczas katedry: taktyki ogólnej i służby sztabów, broni pancernej, artylerii, inżynieryjno-saperską, łączności, taktyki tyłów, historii wojennej oraz nauk społeczno-politycznych. W 1950 roku utworzono kolejne katedry: wojsk lotniczych i historii sztuki wojennej.

Zygmunt Henryk Berling (ur. 27 kwietnia 1896 w Limanowej, zm. 11 lipca 1980 w Konstancinie-Jeziornie) – polski dowódca wojskowy, uczestnik walk o niepodległość Polski, żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, skazany przez sąd wojenny Rzeczypospolitej Polskiej w 1943 na śmierć za dezercję z Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, generał broni Wojska Polskiego, dowódca 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki i 1. Armii WP, zastępca Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego, komendant Akademii Sztabu Generalnego, prawnik, urzędnik państwowy i działacz partyjny, członek PZPR, wiceminister Leśnictwa (1957–1970), prezes Polskiego Związku Łowieckiego.

Ulica Opaczewska w Warszawie – jedna z ulic warszawskiej Ochoty, biegnąca od ul. Grójeckiej do ul. Mszczonowskiej (brak przejazdu przez Al. Jerozolimskie). Powstała wraz z obecną ulicą Stefana Banacha jako odcinek dawnego traktu z Błonia do Czerska. W okresie późniejszym stanowiła granice wsi Rakowiec i Ochota. Ulica Opaczewska została uregulowana w końcu XIX wieku, wtedy też otrzymała obecną nazwę.

W 1953 roku, na wzór radziecki, utworzono sześć fakultety, które pełniły rolę wydziałów: operacyjny, ogólnowojskowy, wojsk pancernych i zmechanizowanych, artylerii, rozpoznawczy i wojsk lotniczych. W 1956 roku rozwiązano fakultet operacyjny i rozpoznawczy, a rok później wojsk pancernych i zmechanizowanych. W 1960 roku rozwiązano fakultet ogólnowojskowy. Jednocześnie utworzono oddziały: wojsk rakietowych i artylerii oraz wojsk obrony przeciwlotniczej kraju i lotnictwa. Powołano również: Instytut Organizacji i Techniki Dowodzenia, Zakład Dydaktyki Wojskowej, Katedrę Taktyki Obrony przed Środkami Masowego Rażenia oraz Zespół Studiów Naukowych. W 1966 roku rozwiązano Oddział Wojsk Rakietowych i Artylerii.

Grigorij Siemionowicz Łaźko ros. Лазько, Григорий Семёнович (ur. 19 września 1903 we wsi Lewokumskoje w Kraju Stawropolskim, zm. 17 listopada 1964 w Kijowie) – generał major Armii Czerwonej i generał brygady Ludowego Wojska Polskiego.

Bolesław Zarako-Zarakowski, ros. Болеслав Францевич Зарако-Зараковский (ur. 30 marca 1894 w Połocku, zm. 1963 w Moskwie) – kapitan Armii Imperium Rosyjskiego, generał-lejtnant Armii Czerwonej i generał dywizji Wojska Polskiego.

Zasadniczy wpływ na powstanie środowiska naukowego ASG miała decyzje ministra obrony narodowej z 11 i 15 grudnia 1959 o nadaniu tytułu profesora nadzwyczajnego 11 oficerom posiadającym największy dorobek naukowo-dydaktyczny. Otrzymali je: gen. bryg. Mieczysław Bień, płk dypl. Jakub Broch, płk dypl. Józef Dac, płk dypl. Jan Dyda, płk dypl. Jan Kurniewicz, płk dypl. Andrzej Madejski, płk dypl. Edward Perkowicz, płk dypl. Eugeniusz Petrykowski, płk dypl. Józef Stachowski, płk dypl. Felicjan Wiśniewski i płk dypl. Remigiusz Wojtowicz. W latach 1961–1967 stopień doktora nauk wojskowych uzyskało 38 pracowników ASG. W 1967 roku uzyskano pierwsze 3 habilitacje - płk Władysław Filar, płk Kazimierz Gocyła, płk Julian Kaczmarek.

Ludowe Wojsko Polskie (LWP) – nieoficjalna nazwa używana dla określenia części Wojska Polskiego utworzonej podczas II wojny światowej w latach 1943–1944 na terytorium ZSRR, a następnie wywodzących się z niej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 1944–1952 i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1952–1989.

Mieczysław Bień (ur. 27 maja 1924 w Wygodzie koło Janowa Podlaskiego, zm. 4 lutego 2008 w Warszawie) – profesor, doktor, generał brygady Wojska Polskiego.

W styczniu 1964 roku na stanowisko komendanta ASG został wyznaczony gen. dyw. Józef Kuropieska, dotychczasowy dowódca Warszawskiego Okręgu Wojskowego i absolwent przedwojennej Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. W procesie nauczania generał Kuropieska czerpał wzorce obowiązujące w Wyższej Szkoły Wojennej, której długoletnim komendantem był gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba.

Ostap Steca (ukr. Остап Стеца, ur. 1900 w Komańczy – zm. 1978) – ukraiński, radziecki oraz polski wojskowy łemkowskiego pochodzenia, generał ZSRR oraz generał brygady LWP.

Wyższa Szkoła Wojenna (W.S.Woj.) – wyższa szkoła wojskowa Sił Zbrojnych II RP szkoląca i dokształcająca oficerów sztabów. W latach 1923-1939 siedziba szkoły znajdowała się w Warszawie przy ul. Koszykowej 79.

W latach 70. ukazały się pierwsze książki pracowników ASG z dziedziny sztuki wojennej, m.in. autorstwa prof. Juliana Kaczmarka i Kazimierza Nożki. Podjęto ogólnopolskie programy badawcze z dziedziny nauk wojskowych. Wzrósł autorytet uczelni poza granicami Polski, czego wyrazem było podjęcie na przełomie lat 70. i 80. studiów przez oficerów z: ZSRR, Czechosłowacji, Węgier i NRD.

Michał Rola-Żymierski vel Michał Żymierski vel Michał Żymirski ps. Rola, Morski, wł. Michał Łyżwiński (ur. 4 września 1890 w Krakowie, zm. 15 października 1989 w Warszawie) – oficer Armii Austro-Węgier, polski dowódca wojskowy, komendant Polskiej Organizacji Wojskowej, generał brygady Wojska Polskiego, po degradacji w 1927 szeregowy, po rehabilitacji w 1940 oficer LWP, naczelny dowódca Armii Ludowej i Ludowego Wojska Polskiego, minister obrony narodowej (1945–1949) i przewodniczący Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, Marszałek Polski, członek Prezydium Krajowej Rady Narodowej (1944–1947), poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1952), członek Rady Państwa (1945–1949), wiceprezes Narodowego Banku Polskiego, honorowy prezes Zarządu Głównego i Rady Naczelnej ZBOWiD.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

W 1977 dokonano radykalnych zmian w strukturze uczelni. Powołano Wydział Wojsk Lądowych oraz Wydział Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej Kraju. Obok wydziałów funkcjonowało wiele samodzielnych katedr.

Akademia Sztabu Generalnego była w dziejach polskiego szkolnictwa wojskowego najdłużej funkcjonującą uczelnią dowódczo-sztabową. Jej mury opuściło 6200 oficerów dyplomowanych, a ponad 4800 oficerów ukończyło studia podyplomowe i kursy wojskowe.

Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 21 maja 1990 roku Akademię Sztabu Generalnego z dniem 1 października 1990 roku przekształcono w Akademię Obrony Narodowej .

Józef Kuropieska (ur. 25 maja 1904 w Jedlni, zm. 1 września 1998 w Warszawie) – generał broni Wojska Polskiego, poseł na Sejm PRL II i III kadencji z ramienia PZPR.

Karol Świerczewski, ps. Walter (ur. 22 lutego 1897 w Warszawie, zm. 28 marca 1947 pod Jabłonkami) – polski generał, doktor nauk wojskowych, działacz komunistyczny sowiecki i hiszpański.

Proces kształcenia

Kurs podstawowy w ASG trwał trzy lata. Na pierwszym roku słuchacze przerabiali zakres dowodzenia na szczeblu pułku, na drugim dywizji, a na trzecim elementy sztuki operacyjnej z ogólnym przedstawieniem zasad dowodzenia na szczeblu armii. Łącznie program kształcenia przewidywał ok. 4300 godzin zajęć dydaktycznych, w tym: 62% na przedmioty operacyjno-taktyczne, 12% na przedmioty ogólne, 5% na przedmioty specjalistyczne, 10% na przedmioty społeczno-polityczne i 11% na szkolenia i egzaminy. Oprócz zajęć teoretycznych prowadzono liczne ćwiczenia dowódczo-sztabowe i szkieletowe, w tym. tzw. ćwiczenia pociągowe polegające na wykorzystaniu transportu kolejowego jako ruchomej bazy do ćwiczeń taktycznych i operacyjnych w określonych rejonach Polski. Ważną rolę odgrywały też podróże wojskowo-historyczne oraz letnie i zimowe obozy szkoleniowe.

Bolesław Chocha (ur. 6 sierpnia 1923 w Grodnie. zm. 2 maja 1987 w Józefowie) – polski dowódca wojskowy, publicysta i teoretyk wojskowości, generał dywizji Wojska Polskiego, szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1968–1973), działacz polityczny i społeczny.

Sztab - główny organ dowodzenia występujący w oddziałach i związkach wszystkich rodzajów sił zbrojnych oraz na szczeblu centralnym. Na czele sztabu stoi szef sztabu podlegający bezpośrednio dowódcy. W okresie pokoju głównym zadaniem sztabu jest organizowanie szkolenia wojsk i zapewnienie im warunków utrzymania wysokiego stopnia gotowości bojowej.

Absolwenci ASG 1989

Struktura organizacyjna (1967)

komenda

jednostki dydaktyczne

instytut dowodzenia

instytut dydaktyki wojskowej

studium operacyjno-strategiczne

oddział wojsk OPK i lotnictwa

katedry ogólnoakademickie: taktyki ogólnej i sztuki operacyjnej, taktyki wojsk pancernych, taktyki artylerii, taktyki wojsk inżynieryjnych, taktyki obrony przed środkami masowego rażenia, taktyki tyłów, wojsk łączności, obrony przeciwlotniczej, obrony terytorialnej kraju

katedry nauk społeczno-politycznych: historii sztuki wojennej, podstaw marksizmu i leninizmu, ekonomii politycznej, ekonomiki wojskowej, pracy partyjno-politycznej

kurs doskonalenia oficerów

pododdziały słuchaczy

oddział naukowy

biblioteka naukowa

oddział szkolenia

oddział techniczny

oddział ogólnowojskowy

wydział kadrowy

wydział finansowy

Komendanci

gen. dyw. Bolesław Zarako-Zarakowski (25 VII 1947 – 5 II 1948)

gen. dyw. Zygmunt Berling (5 II 1948 – 10 IV 1953)

gen. bryg. Ostap Steca (16 IV 1953 – 11 XI 1953)

gen. bryg. Grigorij Łaźko (11 XI 1953 – 31 XII 1954)

gen. bryg. Wiktor Sienicki (10 I 1955 – 25 XI 1956)

gen. bryg. prof. dr Mieczysław Bień (26 XI 1956 – I 1964)

gen. dyw. Józef Kuropieska (I 1964 – 20 III 1968)

gen. dyw. Adam Czaplewski (11 IV 1968 – 12 I 1973)

gen. dyw. Bolesław Chocha (24 I 1973 – 6 XII 1977)

gen. broni Józef Kamiński (IV 1978 – XII 1985)

gen. dyw. prof. dr hab. Władysław Mróz (XII 1985 – 14 VII 1990)

gen. dyw. prof. dr Tadeusz Jemioło (14 VII - 30 IX 1990)

Przypisy

Dekret Rady Ministrów z 22 października 1947 o utworzeniu Akademii Sztabu Generalnego, DzU 1947, nr 65, poz. 379, s. 1092–1093.
Dekret Rady Ministrów z 3 kwietnia 1948 o nazwie Akademii Sztabu Generalnego, DzU 1948 nr 18, poz. 127, s. 242.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 21 maja 1990 w sprawie utworzenia Akademii Obrony Narodowej i Wyższej Szkoły Oficerskiej Inżynierii Wojskowej oraz zniesienia Wojskowej Akademii Politycznej, DzU 1990, nr 37, poz. 208, s. 497–498.

Bibliografia

Paweł Cieślar, Płaszczyzny współpracy Akademii Sztabu Generalnego Wojska Polskiego i Akademii Obrony Narodowej ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego, Materiały z sympozjum nt. Sztab Generalny Wojska Polskiego w systemie obrony i bezpieczeństwa państwa, Warszawa 2008

Ryszard Kałużny, Dariusz Kozerawski, Kształtowanie się wyższego szkolnictwa wojskowego w Polsce Zeszyty naukowe WSOWL Nr 1(143) 2007

Dariusz Kozerawski, Wyższe szkolnictwo wojskowe w Polsce w latach 1947-1967, Wyd. Neriton, Warszawa 2005