Akademia Szwedzka - Polski Serwis Naukowy

Akademia Szwedzka (szw. Svenska Akademien, także De Aderton) – to niezależna organizacja, której celem jest promowanie literatury szwedzkojęzycznej i języka szwedzkiego. Akademia co roku nominuje laureata Literackiej Nagrody Nobla.

Historia

Akademia Szwedzka została założona 20 marca 1786 przez szwedzkiego króla Gustawa III. Statut został w dużej części napisany przez samego króla i przypomina statut Akademii Francuskiej. Według statutu najważniejszym zadaniem organizacji jest praca nad renhet, styrka och höghet (pol. czystością, siłą i wielkością) języka szwedzkiego. Realizację tego zadania zapewnia wydawanie przez Akademię słownika, podręcznika gramatyki oraz coroczne wyróżnienie za nadzwyczajnej jakości użycie szwedzkiego.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Po śmierci Gustawa III w roku 1792 sytuacja Akademii się pogorszyła i w roku 1795 jej działalność została wstrzymana na 2 lata. Mimo tego Akademia zachowała swoją pozycję jako najwyższy szwedzki autorytet w kwestiach literackich i językowych. W latach 20. XIX wieku działalność organizacji osłabła w wyniku ataku ze strony prekursorów nowej literatury.

Peter Englund (ur. 4 kwietnia 1957 w Boden) – absolwent archeologii, filozofii i historii, z której doktoryzował się na Uniwersytecie w Uppsali. Specjalizuje się w okresie świetności Szwecji w wieku XVII. Jego książki sprzedają się w Szwecji w dużych nakładach (ponad 200 tys. egzemplarzy) i są tłumaczone na wiele języków. W 2002 Peter Englund został członkiem Akademii Szwedzkiej, od 1 czerwca 2009 jest jej sekretarzem.

Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (ur. 20 listopada 1858 w Mårbacka, zm. 16 marca 1940 tamże) – szwedzka pisarka, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1909.

W 1834 umarł stały sekretarz organizacji Nils von Rosenstein, a na jego miejsce wstąpił energiczny Bernhard von Beskow, który znacząco wzmocnił pozycję Akademii. Po śmierci Beskowa w 1868 nie udało się ustanowić sekretarza aż do roku 1884, kiedy na to stanowisko wstąpił Carl David af Wirsén. W następnym dziesięcioleciu literatura szwedzka rozwijała się w kierunku, który nie odpowiadał Wirsénowi. Spowodowało to mniejszą popularność tego ciała wśród młodszego pokolenia pisarzy.

Literatura szwedzkojęzyczna – termin odnoszący się do dzieł literackich stworzonych w języku szwedzkim w samej Szwecji oraz twórczości literackiej w języku szwedzkim pisanej w Finlandii i na Wyspach Alandzkich. W artykule omówiono także twórców piszących po łacinie, jeśli ich działalność miała istotny wpływ na rozwój kultury i literatury szwedzkojęzycznej.

Erik Axel Karlfeldt (ur. 20 lipca 1864, zm. 8 kwietnia 1931) był szwedzkim poetą. Jego silnie związana z wiejskimi korzeniami i tradycją poezja była bardzo popularna w jego czasach, co sprawiło, że uzyskał pośmiertnie w 1931 Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury; warto podkreślić, że w 1918 odmówił jej przyjęcia.

W 1900 roku, po pewnym wahaniu, Akademia przyjęła na siebie obowiązek przyznawania Literackiej Nagrody Nobla.

Wirséna w 1912 roku na stanowisku stałego sekretarza zastąpił Erik Axel Karlfeldt. Jego 18-letni okres urzędowania stał pod znakiem przemian i modernizacji w łonie Akademii, które otworzyły ją na pisarzy nowych czasów. Pierwszą kobietą wybraną do Akademii była wybrana w 1914 roku Selma Lagerlöf. W XX wieku Akademia działała według wyznaczonego wtedy kierunku.

Sir Ahmed Salman Rushdie (ur. 19 czerwca 1947 roku w Bombaju, arab.:أحمد سلمان رشدی, hindi: अहमद सलमान रश्दी), brytyjski pisarz i eseista indyjskiego pochodzenia, specjalizujący się w tematach związanych z Subkontynentem Indyjskim.

W związku ze sprawą Salmana Rushdiego w roku 1989 trzech członków Akademii zrezygnowało z brania udziału w jej spotkaniach. W 2005 z kolei z brania udziału w spotkaniach zrezygnował Knut Ahnlund, chcąc zaprotestować przeciwko przyznaniu Nagrody Nobla Elfriede Jelinek. Obecnie stałym sekretarzem Akademii Szwedzkiej jest pisarz i historyk Peter Englund, który objął tą funkcję 1 czerwca 2009.

Motto Akademii brzmi Snille och smak (pol. Geniusz i smak).

Obecni członkowie

Akademia Szwedzka ma 18 członków zajmujących tradycyjnie numerowane miejsca:

Lista członków, byłych i obecnych, Akademii Szwedzkiej

Linki zewnętrzne

Akademia Szwedzka (szw.) [dostęp 11 stycznia 2011]