Akadiański francuski - Polski Serwis Naukowy

Akadiański francuski. Kolorem ciemniejszym oznaczono obszary, na których mieszkają jego użytkownicy, natomiast jaśniejszym obszary historycznie akadiańskie, na których dzisiaj używany jest już głównie język angielski

Akadiański francuski (fr. français acadien) – odmiana języka francuskiego używana w prowincjach atlantyckich Kanady.

Samogłoska półotwarta tylna zaokrąglona jest to typ samogłoski spotykany w językach naturalnych. Symbol, który przedstawia ten dźwięk w Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ɔ (o otwarte z lewej).

Kanada Atlantycka (ang. Atlantic Canada, Maritime) – rejon historyczny we wschodniej Kanadzie, obejmujący współcześnie trzy prowincje - Nowy Brunszwik, Nowa Szkocja i Wyspa Księcia Edwarda. Do Kanady Atlantyckiej nie zalicza się Nowej Fundlandii, mimo że leży w tym samym rejonie geograficznym. Takie wyróżnienie trzech prowincji atlantyckich podyktowane jest ich wspólnym dziedzictwem historycznym, wywodzącym je z Akadii i kolonii Nowej Szkocji.

Użycie

Akadiańska odmiana francuskiego znacznie różni się od standardowego francuskiego kanadyjskiego (czyli quebeckiego francuskiego). Jest ona używana głównie w Nowym Brunszwiku (francuski jest tam równorzędnym językiem urzędowym razem z angielskim) oraz mniejszościowo w Nowej Szkocji (na południu oraz na Cape Breton) i na Wyspie Księcia Edwarda. Jest to też główna odmiana francuskiego używana na quebeckich Wyspach Magdaleny, wypiera także odmianę nowofundlandzką francuskiego na Nowej Fundlandii.

Spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa dźwięczna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: [ʒ]

Samogłoska półotwarta przednia niezaokrąglona jest to typ samogłoski spotykany w językach naturalnych. Symbol, który przedstawia ten dźwięk w Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ɛ (podobne do greckiego ε).

Historia

Akadiański jest używany głównie przez Akadian, czyli potomków francuskich osadników osiedlających się we francuskiej kolonii Akadii. Akadianie wywodzili się z osadników przybyłych głównie z zachodniej Francji, w tym z Saintonge, Dolnej Bretanii, Turenii czy Poitou. Po pokoju w Utrechcie z 1713 roku zamieszkujący głównie dzisiejszą Nową Szkocję frankofoni zostali deportowani i rozsiedleni wzdłuż całego wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej, część wywieziono też do Francji. Później pozwolono im wrócić, jednak ich dawne ziemie były już zamieszkane przez kolonistów szkockich, dlatego też osiedlali się głównie bardziej na północ, na terenie dzisiejszego Nowego Brunszwiku, gdzie mieszka dziś ok. 88% Akadian.

Pokój zawarty w Utrechcie (Holandia) 11 kwietnia 1713 roku kończył hiszpańską wojnę sukcesyjną. Bezpośrednim powodem podpisania pokoju była śmierć cesarza Józefa I (17 kwietnia 1711) i objęcie tronu wiedeńskiego przez Karola - pretendenta do korony Hiszpanii. Pozostałe kraje koalicji antyburbońskiej zaczęły się obawiać odrodzenia potęgi Habsburgów z czasów Karola V.

Spółgłoska drżąca dziąsłowa - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczanej symbolem: [r]. Głoska ta jest jednym z trudniejszych dźwięków mowy. Jest zazwyczaj ostatnią głoską opanowywaną przez dzieci, a zaburzenia jej artykulacji są jedną z najczęstszych wad wymowy (reranie)

Fonetyka

"r" roulé

"r" we wszystkich pozycjach wymawiane jest jako tzw. r roulé, czyli [r] (ten sam dźwięk, którego używa się w języku polskim). I tak na przykład rouge i croire wymawia się [ruʒ] i [krwar].

Palatalizacja "k" i "g"

[k] i [tj] wymawia się najczęściej jako [ʧ] przed samogłoską. Dla przykładu queue, cuillère, quelqu'un i cul wymawia się [ʧø], [ʧɥiˈjɛr], [ʧɛkœ̃] i [tchyl]. Tiens wymawia się [ʧɛ̃].

[g] i [dj] wymawia się najczęściej jako [ʤ] (czasem jako [ʒ]) przed samogłoską. Na przykład, bon dieu i gueule wymawia się [bɔ̃ˈʤø] i [ʤœl] lub [bɔ̃ˈʒø] i [ʒœl]. Ta cecha wyjaśnia utworzenie się słowa "Cajun" jako pochodnego od "Acadien".

Inwersja "re"

W wielu słowach "re" zmienia się (w wymowie, nie w pisowni) w "er". Np. :

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

breloque czyta się [bɛrˈlɔk], brouette – [bɛrˈwɛt], fredaine – [fɛrˈdɛn].

Inne cechy

Ciąg dźwięków [ɛʁ], w przypadku, gdy po nim znajduje się inna spółgłoska, często wymawiany jest jako [ar] lub [ɑr]. Na przykład: merde wymawia się [mɑrd], a perdre – [pardr]. Często również mer wymawia się jako [mar].

"r" w końcówkach "bre" jest najczęściej usuwane. Np.: libre, arbre, timbre wymawia się kolejno: [lib], [arb], [tɛ̃b].

"oui" wymawia się często [we]. Czasami można również usłyszeć [wa].

Wiele słów, w których we francuskim standardowym występuje [ɔ] lub [o], wymawawia się przez [u], np.: homme, comme i chose wymawia się kolejno [ʔum], [ʧum] i [ʃuz].

W niektórych regionach [ɛ̃] jest zdenazalizowane i wymawia się [ɔn]. Np.: chien, bien i acadien wymawia się (w tych regionach) jako [ʃjɔn], [bjɔn] i [akaˈʤɔn] (lub [akaˈʒɔn]).

Dialekt z St. Marys Bay

Bardzo charakterystyczna jest wymowa w dialekcie z okolic zatoki St. Marys Bay (acadien de la baie Sainte-Marie), na południu Nowej Szkocji.
Cajun [ˈkeɪdʒən] lub Cadien – osoba należąca do francuskojęzycznej grupy etnicznej ("Cajuns") zamieszkującej wybrzeże Zatoki Meksykańskiej w USA. W większości zamieszkują 22 południowe parafie stanu Luizjana (ten obszar nazywany jest Akadianą). "Cajun" to także nazwa dialektu, kultury i muzyki tej ludności.

Akadia (franc. Acadie, ang. Acadia) – kolonia francuska w Ameryce Północnej. Akadia zajmowała obszar od wschodnich wybrzeży do ujścia Rzeki św. Wawrzyńca. Od południa graniczyła z Nową Anglią (z dzisiejszym Maine).

"r" przed spółgłoską wymawia się [ɻ] lub [ɾ]

[ɛ] ze standardowego francuskiego wymawia się [ɑ]

[ɛ̃] ze standardowego francuskiego wymawia się [ʌn]

[ʒ] ze standardowego francuskiego wymawia się [h]

[ʃʲ] ze standardowego francuskiego wymawia się [xʲ]

Zobacz też

Zobacz hasło akadiański w Wikisłowniku

język francuski

Akadia

Cajun