Akcja Kutschera - Polski Serwis Naukowy

Akcja Kutschera – udany zamach żołnierzy harcerskiego oddziału "Agat" AK na Franza Kutscherę, Dowódcę SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa, dokonany 1 lutego 1944 r. w okupowanej Warszawie.

Tło akcji

Obwieszczenie o egzekucji 100 zakładników wydane przez Franza Kutscherę, 13 listopada 1943

SS-Brigadeführer i Generalmajor policji Franz Kutschera funkcję Dowódcy SS i Policji na dystrykt warszawski objął 25 września 1943 r. Wcześniej na terenie ZSRR dał się poznać jako funkcjonariusz twardy, bezwzględny, stosujący brutalne metody.

Bronisław Pietraszewicz (ps. Ryś, Bronek, Lot), (ur. 16 marca 1922 w Duniłowiczach (obecnie Białoruś), zm. 4 lutego 1944 w Warszawie) – harcerz, dowódca I plutonu batalionu Parasol. Dowódca i główny wykonawca zamachu na Kutscherę.
Okupacja wojenna (łac. occupatio bellica) – czasowe zajęcie przez siły zbrojne państwa prowadzącego wojnę całości lub części terytorium państwa nieprzyjacielskiego i wprowadzenie tam swojej władzy.

Po objęciu stanowiska w Warszawie, z miejsca zastosował niespotykany do tej pory w okupowanej Warszawie terror w stosunku do ludności cywilnej. Nastąpiły liczniejsze egzekucje uliczne, codziennie były rozwieszane w miejscach publicznych obwieszczenia o kolejnych Polakach, którzy będą rozstrzelani w razie zamachu na jakiegokolwiek żołnierza niemieckiego. Związane to było z rozporządzeniem Hansa Franka "O zwalczaniu zamachów na niemieckie dzieło odbudowy w Generalnym Gubernatorstwie" – rozporządzenie to weszło w życie 2 października 1943 i było podstawą niespotykanego do tej pory terroru okupanta. Kutschera tymi poczynaniami chciał psychicznie złamać warszawiaków. Zwiększyła się także liczba łapanek. Doprowadził do tego, że jesienią 1943 każde wyjście z domu było wyprawą w niewiadome.

Maria Stypułkowska-Chojecka, pseudonim "Kama" (ur. 26 września 1926) - łączniczka batalionu "Parasol" Armii Krajowej, matka Mirosława Chojeckiego. Podczas okupacji niemieckiej brała udział w 7 akcjach zbrojnych, w tym m.in. w Akcji Kutschera oraz Akcji Koppe i Akcji Weffels. Uczestniczyła w powstaniu warszawskim.
August Emil Fieldorf, ps. Nil (ur. 20 marca 1895 w Krakowie, zamordowany 24 lutego 1953 w Warszawie) – bojownik o niepodległość Polski, generał brygady Wojska Polskiego, organizator i dowódca Kedywu Armii Krajowej, zastępca Komendanta Głównego AK, dowódca organizacji NIE.

Osobny artykuł: Egzekucje uliczne w Warszawie (1943-1944).

Kierownictwo Walki Podziemnej wprowadziło Kutscherę do wykazu akcji "Główki", wymieniając go jedynie z pełnionej funkcji jako szefa SS i policji. Kutschera, znając metody pracy polskiego wywiadu, konspirował się i publicznie nie ujawniał nazwiska. Obwieszczenia o egzekucjach były sygnowane: Dowódca SS i policji na Dystrykt Warszawski (bez podania nazwiska) . Na trop Kutschery wywiad Armii Krajowej wpadł przypadkiem.

Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 w Karlsruhe, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – funkcjonariusz nazistowski, z wykształcenia prawnik, zbrodniarz wojenny. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego w 1923, członek NSDAP od 1927. Jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa (niem. Führerprinzip). W okresie 1939-1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalne Gubernatorstwo).
Henryk Humięcki ps. "Olbrzymek" (ur. 9 listopada 1920 we Włocławku, zm. 27 sierpnia 1944 w Warszawie) – plutonowy podchorąży, uczestnik powstania warszawskiego w szeregach I kompanii 1. plutonu batalionu "Parasol" Armii Krajowej. Syn Teodora.

Aleja Róż 2 w Warszawie – dom, w którym mieszkał Franz Kutschera

"Rayski" (Aleksander Kunicki), szef komórki wywiadu oddziału "Agat", rozpracowywał wówczas Waltera Stamma, szefa Wydziału IV (Gestapo) w komendanturze Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienst na dystrykt warszawski i równolegle Ludwiga Hahna - Komendanta Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienst na dystrykt warszawski. Prace te często kierowały kroki "Rayskiego" do dzielnicy policyjnej. Pewnego dnia dostrzegł reprezentacyjną limuzynę Opel Admiral, wjeżdżającą na podjazd pałacyku przy Alejach Ujazdowskich 23 – pałacyk ów Niemcy zamienili na siedzibę Dowódcy SS i Policji dystryktu warszawskiego. Z wozu wysiadł SS-mann w czarnym płaszczu. Kiedy oficer schylił się, poły jego płaszcza rozsunęły się odsłaniając patki generalskie. Od tego dnia "Rayski" obserwował przyjazdy generała i wkrótce ustalił, że mieszka on w alei Róż 2 i nosi nazwisko Kutschera.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Pałac Brühla – nieistniejący obecnie, rokokowy pałac, który znajdował się w Warszawie, przy obecnym placu Piłsudskiego. Uważany za jeden z najpiękniejszych warszawskich pałaców. Został wysadzony w 1944, razem z Pałacem Saskim, przez wycofujących się Niemców.

"Rayski" o swoim odkryciu zameldował "Pługowi", a ten szefowi Kedywu płk. "Nilowi". Po kilku dniach w odwrotnym kierunku powędrował rozkaz wykonania wyroku KWP.

Przygotowania

Miejsce Akcji Kutschera (za drzewami ukryty jest budynek Dowództwa SS i Policji Dystryktu Warszawskiego (Aleje Ujazdowskie 23)

"Pług" powierzył wykonanie akcji I plutonowi. "Lot", dowódca tego plutonu, postanowił dowodzić akcją osobiście. Po odebraniu od "Rayskiego" wszystkich ustaleń wywiadu, w I plutonie przystąpiono do układania planu uderzenia.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.
Generalmajor - pierwszy stopień generalski sił lądowych i powietrznych Wehrmachtu. Jego odpowiednikiem w wojsku polskim jest generał brygady, w Kriegsmarine jego odpowiednikiem był Konteradmiral (pol. kontradmirał).

Pierwsze, nieudane wystawienie akcji nastąpiło 28 stycznia 1944 r. o godzinie 8:40. Oddział "Lota", rozstawiony na stanowiskach w Alejach Ujazdowskich, nie doczekał się przejazdu Kutschery. W czasie rozejścia się do domów, po zdaniu broni, Jan Kordulski "Żbik" (II wykonawca) został ciężko postrzelony w ramię przez niemiecki patrol. To spowodowało zmianę obsady i wejście do akcji Zbigniewa Gęsickiego "Juno" i Stanisława Huskowskiego "Ali".

Franz Kutschera (ur. 22 lutego 1904 w Oberwaltersdorf w Dolnej Austrii, zm. 1 lutego 1944 w Warszawie) – Austriak, SS-Brigadeführer und Generalmajor der Polizei, Dowódca SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa podczas okupacji niemieckiej w Polsce, zwany katem Warszawy; zbrodniarz nazistowski.
SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.

Następne wystawienie akcji, to które głośnym echem obiegło całą okupowaną Polskę, nastąpiło 1 lutego 1944 r. o godzinie 8:50. W skład drugiego wykonawczego zespołu weszli:

"Lot" (Bronisław Pietraszewicz) – dowódca i I wykonawca (uzbrojenie: pistolet maszynowy MP-40, pistolet Vis, granat Filipinka).
"Ali" (Stanisław Huskowski) – zastępca dowódcy i ubezpieczenie (Pistolet maszynowy Sten, granaty).
"Kruszynka" (Zdzisław Poradzki) – II wykonawca (pistolet maszynowy STEN, granaty).
"Miś" (Michał Issajewicz) – kierowca wozu Adler-Trumpf-Junior i III wykonawca (pistolet Parabellum, granaty).
"Bruno" (Bronisław Hellwig) – kierowca wozu Opel Kapitan (2 pistolety Parabellum, granaty).
"Sokół" (Kazimierz Sott) – kierowca wozu Mercedes 170 V (2 pistolety Parabellum, granaty).
"Cichy" (Marian Senger) – ubezpieczenie (pistolet maszynowy STEN, pistolet Parabellum, granaty).
"Juno" (Zbigniew Gęsicki) – ubezpieczenie (pistolet maszynowy STEN, pistolet Vis, granaty).
"Olbrzymek" (Henryk Humięcki) – ubezpieczenie (pistolet maszynowy STEN, pistolet Parabellum, granaty).
"Kama" (Maria Stypułkowska-Chojecka) – sygnalizacja.
"Dewajtis" (Elżbieta Dziębowska) – sygnalizacja.
"Hanka" (Anna Szarzyńska-Rewska) – sygnalizacja.

P08 Parabellum – pistolet samopowtarzalny konstrukcji niemieckiej z okresu przed I wojną światową. Potocznie nazywany też Luger od nazwiska konstruktora. W armii niemieckiej zastąpił Reichsrevolver M1879.
Elżbieta Dziębowska, ps. Dewajtis (ur. 16 kwietnia 1929 w Warszawie) – polska muzykolog, w czasie II wojny światowej harcerka i łączniczka w batalionie Parasol oraz uczestniczka powstania warszawskiego

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)