Akka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Na mapach: 32°55′44″N 35°04′35″E / 32.92889, 35.07639

Akka (hebr. עכו, Akko; arab. عكا, Akka; w językach zachodnioeuropejskich na ogół zwane Akra, fr. Saint-Jean-d'Acre) – miasto portowe w Izraelu, położone w Dystrykcie Północnym.

Leży na niskim cyplu przy północnym krańcu Zatoki Hajfy nad Morzem Śródziemnym w Zachodniej Galilei, w otoczeniu miejscowości Judeide-Makr i Kafr Yasif, kibuców Ein HaMifratz, Beit HaEmek i Shomrat oraz moszawu Bustan HaGalil.

Cesarstwo zachodniorzymskie – umowna nazwa zachodniej części cesarstwa rzymskiego po podziale dokonanym po śmierci cesarza Teodozjusza Wielkiego w 395.
Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych, u nas rośnie ich ok. 400, w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.

Zespół zabytków Akki jest od 2001 umieszczony na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Według danych z 2008 miasto liczy 46 100 mieszkańców (29 miejsce w kraju), a jego powierzchnia wynosi 13,5 km² (43 miejsce w kraju).

Geografia i klimat

Zachód słońca w Akce

Miasto jest położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego (32°55′44″N 35°04′35″E / 32.92889, 35.07639), nad Zatoką Hajfy, w odległości 18 km na północ od miasta Hajfa. Rozciąga się stąd widok na górę Karmel (546 m n.p.m.).

Wokół Starego Miasta, stanowiącego centralną część Akki, rozlokowały się nowe dzielnice żydowskie: Menachem Begin, Kiryat Wolfson, Neve Aviv, Shikun Amidar, Neve Alon, Moriya, Avraham Danino, Neve Yoni Netanyahu, Shchunat Hakaravanim oraz Ma'abarot Napolyon.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

Akka ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się gorącymi i wilgotnymi latami oraz chłodnymi i deszczowymi zimami. Wiosna klimatyczna trwa tu od marca, a w drugiej połowie maja rozpoczyna się klimatyczne lato. Średnia temperatura latem wynosi 26°C, a zimą 12 °C. Opady śniegu są rzadkością w Akce, ale zdarza się spadek temperatury do 6 °C. Największe opady deszczu występują pomiędzy październikiem a kwietniem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 524 mm.

Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.
Antioch IV Epifanes (gr. Επιφανής; ur. ?, zm. 164/163 p.n.e.) – władca starożytnej Syrii z dynastii Seleucydów, panował w latach 175 p.n.e. – 163 p.n.e..

Temperatura w kolejnych miesiącach roku (w °C) – średnia pomiarów z lat 1981-2000:

Źródło danych: Israel Central Bureau of Statistics.

Etymologia nazwy

Polski geograf Józef Staszewski wyjaśnia znaczeniem słowa "Akka", podając że pochodzi ono od arabskiego słowa "akk" - oznaczającego upał, skwar.

Inne wyjaśnienie nazwy podaje etymologia ludowa: według żydowskiego komentarza (midrasza), za czasów biblijnego Enocha doszło w tym rejonie do dwóch wielkich powodzi. Ponieważ wody pierwszej powodzi zbliżyły się do miasta Akki, Bóg powiedział: Ad ko! ("do tego miejsca", "dotąd"), odnosząc się do wody, która miała dalej już nie postępować do przodu. Nazwa "Ad ko" została z czasem skrócona do współczesnego Akko (Midrasz Rabba Bereszit 23,7). Jest to jednak etymologia ludowa, podobnie jak wywodzenie nazwy z arabskiego słowa akk - upał, skwar. Pochodzenie nazwy jest niesemickie.

Ryszard I Lwie Serce (ang. Richard the Lionheart, fr. Cœur de Lion) (ur. 8 września 1157, zm. 6 kwietnia 1199) – król Anglii od 1189. Syn Henryka II Plantageneta i Eleonory Akwitańskiej. W latach 1190-1192 był jednym z dowódców trzeciej wyprawy krzyżowej. Uwięziony w Austrii w czasie drogi powrotnej, następnie przekazany cesarzowi Henrykowi VI. Został uwolniony w 1194 roku. Zginął, walcząc z francuskim królem Filipem II Augustem o angielskie posiadłości we Francji.
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Natomiast mitologia grecka podaje, że pewnego razu Herkules był poważnie ranny i aby powrócić do zdrowia zbierał zioła lecznicze w rejonie Akki. Dlatego nazwa miasta pochodzi od greckiego słowa Aka, oznaczającego leczenie.

Historia

Starożytny szlak handlowy Via Maris, prowadzący z Afryki Północnej do krajów Lewantu na północy

Mapa Fenicji 1200 p.n.e.-333 p.n.e.

Rozwój miasta na przestrzeni lat ma związek przede wszystkim z jego strategicznym położeniem znanym już w starożytności (przebiegał tędy ważny szlak handlowy Via Maris łączący Afrykę Północną z krajami Lewantu na północy).

Wojna domowa w Mandacie Palestyny rozpoczęła się 30 listopada 1947 roku po decyzji Organizacji Narodów Zjednoczonych o podziale Palestyny z podaniem terminu zakończenia brytyjskiego mandatu na 14 maja 1948 roku.
Umar ibn al-Chattab, także Omar (arab. عمر بن الخطاب; ur. ok. 591, zm. 3 listopada 644 w Medynie) - od 634 drugi kalif, drugi z czterech zwanych później sprawiedliwymi, jeden z twórców potęgi imperium arabsko-muzułmańskiego.

Starożytność

Badania archeologiczne odkryły pozostałości osady kananejskiej w położonym 2 km w głąb lądu wzgórzu osadniczym. Pochodzą one prawdopodobnie z III tysiąclecia p.n.e..

Pierwsze wzmianki historyczne o osadzie Aak pochodzą z XV wieku p.n.e. Zostało ono wówczas wymienione na liście miast zdobytych przez egipskiego faraona Tutmozisa III (świątynia Amona w Karnaku) oraz w listach z Amarny.

Następnie Akkę zajęli Fenicjanie, którzy stworzyli tutaj ważny port handlowy. Biblia wspomina, że gdy około 1220 p.n.e. w Kanaanie osiedlili się Izraelici, nie zdołali oni zająć Akki. Pomimo tego, miasto zostało przyznane pokoleniu Asera. Żydowski historyk Józef Flawiusz podaje, że w czasach króla Salomona miasto należało już do Królestwa Izraela. Jednakże przez cały czas żydowskiej dominacji Akka była mocno związana politycznie z Fenicją i w 725 p.n.e. dołączyła do Sydonu i Tyru w buncie przeciwko asyryjskiemu królowi Salmanasarowi V. W 722 p.n.e. razem z całym Izraelem Akka znalazła się pod panowaniem Asyrii, a od 586 p.n.e. pod panowaniem Babilonii.

Nowy Testament (gr. Καινή Διαθήκη, Kainē Diathēkē) - druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki. Niektóre wyznania używają jako nazwy Nowego Testamentu określenia Chrześcijańskie Pisma Greckie.
Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

W 332 p.n.e. wojska macedońsko-greckie Aleksandra Macedońskiego podbiły Azję Mniejszą, Syrię i Fenicję. Miasto Akka znalazło się wówczas pod panowaniem Grecji. Greccy historycy nazywali miasto Ake (żydowski historyk Józef Flawiusz używał także nazwy Akre), jednak w rzeczywistości w 332 p.n.e. nazwę miasta zmieniono na Antiochia Ptolemais (gr. Αντιόχεια της Πτολεμαΐδος), a następnie Ptolemais. Po śmierci Aleksandra Wielkiego, w wyniku wojen diadochów, rejon Ptolemais znalazł się pod panowaniem dynastii Ptolemeuszy, którzy kontrolowali Egipt i Judeę. W wyniku serii kolejnych wojen, w 198 p.n.e. miasto Ptolemais przeszło w ręce Seleucydów. W państwie Seleucydów znajdowały się ważniejsze kraje Bliskiego i Środkowego Wschodu: Syria, Mezopotamia, Persja oraz dolina Indusu.

Wojna domowa – konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia, grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny.
Jom Kippur (hebr. יוֹם כִּפּוּר - Dzień Pojednania) - jedno z najważniejszych świąt żydowskich o charakterze pokutnym. Żydzi przygotowują się do tego święta podczas dni pokuty dzielących go od Rosz ha-Szana (oba święta i dni między nimi określa się jako Jamim Noraim - Straszne Dni). W wigilię święta należy odbyć rytualną kąpiel w mykwie. W niektórych środowiskach praktykowane jest symboliczne biczowanie się. Częściej spotykany jest rytuał kapparot, polegający na ofiarowaniu koguta lub kury jako "zastępcy", który zostanie uśmiercony za winy ofiarującego, podczas gdy ofiarujący "dostąpi długiego życia w pokoju".

Rządy Seleucydów doprowadziły do wybuchu w 167 p.n.e. żydowskiego powstania Machabeuszy (167 p.n.e.-160 p.n.e.), podczas którego doszło do starć Żydów z mieszkańcami Ptolemais. Jednak samo miasto nie weszło w skład nowo powstałego państwa Machabeuszy. Około 153 p.n.e. przeciwko syryjskim władcom wystąpił rzekomy syn króla Antiocha IV, Aleksander I Balas. Podczas prowadzonych przez siebie wojen, wkroczył on w 153 p.n.e. do Ptolemais, które otworzyło przed nim swoje bramy. Walczący z nim syryjski władca Demetriusz I Soter usiłował przekupić Żydów (oferując między innymi dochody z miasta Akki na Świątynię Jerozolimską), nie zdołał jednak pozyskać ich poparcia. Żydzi pod wodzą arcykapłana Jonatana Machabeusza poparli w tej wojnie uzurpatora do tronu syryjskiego, Aleksandra I Balasa. Z wdzięczności za okazane poparcie Jonatan Machabeusz został w 150 p.n.e. z wielkimi honorami przyjęty w Ptolemais. Jednakże kilka lat później Syryjczycy zdradziecko pojmali Jonatana właśnie w Ptolemais.

Demetriusz I Soter (ur. 187 p.n.e., zm. 150 p.n.e.) – władca Syrii z dynastii Seleucydów od 162 p.n.e.. Był synem Seleukosa IV Filopatora i Laodiki IV, bratankiem Antiocha IV Epifanesa.
Idumea (łac. Idumaea, hebr. Edom - czerwony) – kraina historyczna na południu Izraela, pierwotnie ciągnąca się aż do Morza Czerwonego. Od VI wieku p.n.e. ograniczona do okolic Hebronu i wzgórz między Morzem Martwym, a Morzem Śródziemnym. Zamieszkana przez Idumejczyków (Edomitów), będących plemieniem o semickim rodowodzie.

Mapa Judei za czasów Heroda Wielkiego. Widoczne miasto Ptolemais w Syrii

Król żydowski Aleksander Jannaj (103 p.n.e.-76 p.n.e.) oblegał i przejściowo zdobył Ptolemais, która jednak nadal pozostawała w Syrii. W następnych latach miasto przechodziło w ręce faraona Egiptu Kleopatry VII i króla Armenii Tigranesa II Wielkiego (138 p.n.e.-56 p.n.e.). W 64 p.n.e. do Syrii wkroczył rzymski legion pod wodzą Pompejusza. Syria została przekształcona w prowincję Syrię. Gajusz Juliusz Cezar podczas swego panowania odwiedził Ptolemais. Przez wiele następnych lat wszystkie dokumenty napisane w mieście były datowane od roku wizyty Cezara.

Księga Sędziów [Sdz] (hebr. שֹּׁפְטִים, Szofetim) – jedna z ksiąg biblijnych wchodząca w skład Starego Testamentu. Opisuje okres pomiędzy zajęciem ziemi Kanaan przez Hebrajczyków pod wodzą Jozuego, a czasami królów izraelskich (XII wiek p.n.e.).
Franciscan Printing Press - katolickie wydawnictwo z siedzibą w Jerozolimie, założone 28 stycznia 1847. Jego właścicielem jest franciszkańska Kustodia Ziemi Świętej.

Pomimo że za czasów panowania w Judei króla Heroda Wielkiego miasto Ptolemais nie wchodziło w granice jego państwa, sfinansował on budowę kilku obiektów użyteczności publicznej. Między innymi wybudował on tutaj salę gimnastyczną. Gdy po śmierci Heroda Wielkiego w 4 p.n.e. wybuchła wojna Warusa, w mieście Ptolemais skoncentrowały się wojska rzymskie przed przystąpieniem do pacyfikacji Galilei, Judei i Idumei.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.
Park przemysłowy – wyodrębniony zespół nieruchomości, w skład którego wchodzi również nieruchomość, na której znajduje się infrastruktura techniczna pozostała po restrukturyzowanym lub likwidowanym przedsiębiorcy. Tworzony jest na podstawie umowy cywilnoprawnej, której jedną ze stron jest jednostka samorządu terytorialnego, która stwarza możliwość prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorcom, w szczególności małym i średnim[potrzebne źródło].

Prowincje Imperium Bizantyjskiego na obszarze Palestyny w 400

W czasach Nowego Testamentu apostoł Paweł spędził w Ptolemais jeden dzień. W następnych latach Rzymianie utworzyli w mieście kolonię (C. Claudii Cæsaris).

W 395 roku cesarz Teodozjusz umierając, podzielił imperium rzymskie na Cesarstwo zachodniorzymskie i Cesarstwo Wschodniorzymskie (czyli Bizancjum). Syria z miastem Ptolemais znalazła się wówczas pod panowaniem Bizancjum. Po tym jak bizantyjska armia cesarza Herakliusza została rozgromiona 20 sierpnia 636 przez muzułmańską armię Chalid ibn al-Walida w bitwie pod Jarmuk, a następnie w 638 Umar ibn al-Chattab zajął Jerozolimę, Ptolemais znalazło się pod panowaniem Arabów. Wrócono wówczas do używania starożytnej nazwy miasta, Akko. W latach 638–661 Akko należało do kalifatu Raszidun i było główną stocznią oraz bazą arabskiej floty walczącej z Bizancjum.

Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń, nagromadzonych w skorupie ziemskiej w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych, poruszających się wzdłuż linii uskok Uwalniająca się przy tym energia w około 20% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.
Kolonia (łac. colonia), miasto zdobyte lub zakładane przez Rzymian na podbitych terenach. Część ludności kolonii stanowili przesiedleni rzymscy obywatele (bezrolni chłopi, weterani legionowi), dotychczasowi mieszkańcy miasta zazwyczaj również otrzymywali rzymskie obywatelstwo, jednak bez wszystkich praw przysługujących napływowym Rzymianom.

Średniowiecze

W latach 661–750 Akko należało do kalifatu Ummajjadów. W tym okresie kalif Abd al-Malik zdecydował o przeniesieniu głównej bazy morskiej z Akko do Tyru, co rozpoczęło stopniowy proces podupadania miasta. W latach 750–978 Akko należało do kalifatu Abbasydów. W owym czasie tutejszy port był już tak zaniedbany, że rzadko zawijały do niego statki. Nowy okres dynamicznego rozwoju miasta rozpoczął się w 868 wraz z dojściem do władzy dynastii Tulunidów, która rządząc z pobliskiego Egiptu zaczęła starać się o rozwój tutejszej gospodarki. Założyciel tej dynastii, Ahmad Ibn Tulun, zbudował w Akko nowy port, co było początkiem powrotu miasta do swojej świetności.

Karmelici (pełna nazwa po łac. Ordo fratrum Beatae Virginis Mariae de monte Carmel) – katolicki zakon kontemplacyjny Marii Panny z góry Karmel o surowej regule.
Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) to miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Allahowi, niezależnie od jego architektury.

W latach 978–1079 miasto należało do kalifatu Fatymidów. W pierwszej połowie XI wieku powodzenie miasta zostało zagrożone wewnętrznymi wojnami arabskimi oraz wielkim trzęsieniem ziemi w 1033. Abbasydzi wykorzystali do walki z Fatymidami wojska Turków Seldżuckich. Podczas tych walk Akko kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. W ten sposób, w latach 1079–1099 miasto znalazło się pod panowaniem Seldżuków, a następnie ponownie Fatymidów.

Aser – postać biblijna z Księgi Rodzaju, syn Jakuba i Zilpy. Miał sześciu synów oraz jedną córkę (Serach). Od niego wywodzi się jedno z pokoleń Izraela. Według rastafarian każdy rasta urodzony w grudniu należy do domu Asher.
Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Bitwa pod Akką – 1291

Osłabienie Arabów walkami wewnętrznymi wykorzystali Krzyżowcy, którzy w 1104 zdobyli Akkę. Stworzyli oni zupełnie nowy projekt budowy miasta, które ponad trzykrotnie powiększono i otoczono murami obronnymi z wieżami i fosą. Rozbudowana Akka liczyła w XII wieku około 60 tys. mieszkańców i była najważniejszym portem morskim Królestwa Jerozolimskiego.

Lewant (od wł. levante – wschód) – pochodzące z języka włoskiego określenie krajów leżących na wschodnim, azjatyckim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Granice wyznaczają: Morze Śródziemne, Taurus, Mezopotamia, pustynie Półwyspu Arabskiego i Morze Czerwone. Obszar ten obejmuje takie dzisiejsze państwa jak: Syria, Jordania, Liban, Izrael oraz Autonomia Palestyńska. W szerszym znaczeniu do Lewantu zalicza się również Azję Mniejszą (Turcja) i Egipt.
Autostrada 4 (hebr.: כביש 4) - droga ekspresowa i autostrada położona w Izraelu. Biegnie ona wzdłuż całej przybrzeżnej równiny przy Morzu Śródziemnym, od przejścia granicznego ze Strefą Gazy (na południu) do przejścia granicznego z Libanem (na północy). Do Porozumienia z Oslo w 1993 droga przebiegała przez Strefę Gazy do przejscia granicznego z Egiptem.

W 1187 muzułmańska armia Saladyna pokonała wojska chrześcijańskie i zajęła Jerozolimę oraz Akkę. Nowy papież Grzegorz VIII obwieścił, że zdobycie Jerozolimy było karą za grzechy popełnione przez chrześcijan i dlatego konieczne jest zorganizowanie kolejnej III wyprawy krzyżowej (1189–1192). Podczas tej krucjaty Gwidon de Lusignan podjął 28 sierpnia 1189 próbę zaskoczenia muzułmańskiego garnizonu i zajęcia Akki. Po niepowodzeniu jego wojska rozłożyły się obozem wokół miasta i przystąpiły do oblężenia. Na wieść o przybyciu drogą morską chrześcijańskich posiłków, Saladyn zebrał swoją armię i 15 września przybył pod Akko. 4 października 1189 doszło do bitwy pod Akką, która zakończyła się częściowym zwycięstwem Muzułmanów i śmiercią wielkiego mistrza zakonu templariuszy Gérarda de Rideforta. Król Ryszard Lwie Serce kontynuował oblężenie Akki przez następne trzy lata, zakończone zdobyciem miasta 11 lipca 1191.

Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20 stopni C oraz łagodne zimy powyżej 0 stopni, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.
Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku[1].

W 1191 Akka została stolicą pozostałości Królestwa Jerozolimskiego. W 1229 przeszła pod opiekę Zakonu Rycerskiego Szpitalników. W 1257 wybuchła II wojna wenecko-genueńska, której przyczyną był spór Wenecji i Genui o przynależność klasztoru św. Saby w Akce. Latem 1257 rycerze genueńscy wdarli się do dzielnicy weneckiej. W odwecie Wenecjanie pod wodzą Lorenzo Tiepolo, wdarli się do miasta, zajmując klasztor oraz stacjonującą w porcie Tyr flotę genueńską. 24 czerwca 1258 w pobliżu Akki doszło do bitwy morskiej, która zakończyła się klęską floty genueńskiej.

VII wyprawa krzyżowa, król Ludwik IX jeszcze raz postanowił interweniować zbrojnie i w 1270 stanął na czele siódmej krucjaty, w której udział wzięło głównie rycerstwo francuskie, ale również angielskie (np. król Edward I, a w Akrze urodziła się nawet jego córka - Joanna z Akki).
Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Akka była ostatnią twierdzą Krzyżowców w Ziemi Świętej. Zatrzymał się w niej podczas jednej ze swoich podróży znany wenecki kupiec i podróżnik Marco Polo.

6 kwietnia 1291 oblężenie Akki rozpoczęła muzułmańska armia Mameluków pod dowództwem sułtana Al-Aszraf Chalila. Krwawe oblężenie zakończyło się 18 maja 1291 zdobyciem Akki i zniszczeniem miasta, z którego pozostały tylko ruiny.

Czasy nowożytne

Meczet Ahmeda al-Jazzara w Akce

W 1517 turecki sułtan Selim I Groźny pokonał wojska egipskich Mameluków w bitwach pod Marj Dabiq i al-Raydaniyya, a następnie zajął Syrię, Palestynę oraz Egipt. W ten sposób Akka znalazła się pod panowaniem Imperium Osmańskiego. Nie zmieniło to jednak sytuacji miasta, które stopniowo pogrążało się w coraz większej ruinie. Kapelan pracujący dla angielskiej Kompanii Lewantyńskiej, Henry Maundrell, w 1697 znalazł w Akce tylko karawanseraj zajmowany przez kilku francuskich kupców, meczet i kilka nędznych domów.

Karawanseraj, chan, chana (pers. zajazd dla karawan) – dom zajezdny dla karawan lub miejsce postoju karawany z pomieszczeniami dla podróżnych, niszami chroniącymi przed słońcem, magazynem dla przechowania towarów, często o charakterze obronnym, budowany w krajach muzułmańskich.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W połowie XVIII wieku beduiński szejk z Tyberiady, Dhaher al-Omar (1690–1775) zbuntował się przeciwko Osmanom. Opanował i ufortyfikował Akkę, która stała się głównym miastem obszaru, będącego pod jego rządami. Akka przeżyła wówczas znaczne ożywienie gospodarcze, związane głównie z eksportem do Francji bawełny uprawianej w Galilei. W 1768 tureckie władze częściowo uznały rządy Dhaher al-Omara, nadając mu tytuł "Szejka Akki, Emira Nazaretu, Tyberiady, Safedu i Szejka całej Galilei". W 1775 jego następcą został Jezzar Pasza (1720–1804), który wykorzystując zyski z handlu wybudował obecne mury miejskie, szereg budynków użyteczności publicznej i meczet Ahmeda al-Jazzara. Większość budynków dzisiejszego starego miasta pochodzi z okresu jego władzy. Około 1780 Jezzar Pasha usunął z miasta francuską kolonię handlową i odmówił przyjęcia francuskiego konsula.

Kibuc (hebr. קִבּוּץ) – spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu, w którym ziemia i środki produkcji są własnością wspólną. Pomimo że inne kraje miały spółdzielcze gospodarstwa, to jednak nigdzie nie zostały one tak rozwinięte jak w Izraelu. Kibuce odegrały znaczącą rolę przy tworzeniu państwa Izrael i nadal odgrywają znaczącą rolę w narodowej gospodarce.
Tyr (obecny Sur) to miasto w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jego nazwa znaczy "skała". W języku fenickim Ṣur, w akadyjskim Ṣurru, po hebrajsku צור Ṣōr, po grecku Τύρος Týros, po arabsku صور (as)-Ṣūr.

Podczas wyprawy Napoleona do Egiptu w 1798 flota brytyjska zniszczyła francuską flotę w bitwie pod Abukirem. Turcy spodziewali się, że oznacza to koniec Napoleona Bonaparte i przygotowali ofensywę, którą miały przeprowadzić dwie armie uderzające na Egipt z kierunku Syrii i Palestyny. Bonaparte uprzedził jednak Turków i w styczniu 1799 wkroczył do Palestyny. Usiłując wywołać syryjskie powstanie przeciwko Turkom, Napoleon rozpoczął 20 marca 1799 oblężenie Akki. Po kilku próbach szturmu musiał jednak 21 maja ustąpić i wycofać się do Egiptu. Turcy utworzyli wówczas sandżak Akki, wchodzący w skład otomańskiej prowincji Syrii.

Joanna Plantagenet, Joanna z Akki ( ur. 21 maja 1271 w Akce, zm. 7 kwietnia 1307w Suffolk) - córka króla Anglii - Edwarda I i jego pierwszej ukochanej żony - Eleonory Kastylijskiej (1241-1290).
Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny - w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą, (mokre) bądź nie (suche).

Więzienie w Akce

Pomyślny rozwój Akki, gwarantowany przez jej lokalnych władców, trwał do 1831. Do Palestyny wkroczyła wówczas egipska armia dowodzona przez Ibrahima Paszę. Po długim oblężeniu 27 maja 1832 zdobył on Akkę. Pomimo poważnych zniszczeń miasta, Pasza uczynił z Akki stolicę prowincji Palestyny i Syrii. Dyplomacja brytyjska i francuska były poważnie zaniepokojone sukcesami Egipcjan w wojnie przeciwko Turcji, z tego powodu zażądano wycofania się wojsk Paszy z całej Azji Mniejszej. Elementem nacisku siłowego było zbombardowanie Akki 4 listopada 1840 przez eskadrę brytyjskich, francuskich i austriackich okrętów wojennych. Zniszczone zostały wówczas egipskie magazyny amunicji, co doprowadziło do upadku panowania Paszy w Palestynie i ponownego zajęcia Akki w 1841 przez Turków.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.
Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān - "ten, który ma władzę") - tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.

W następnych latach odbudowano fortyfikacje miejskie oraz dobudowano arsenał i pałac, wykorzystywany później jako więzienie. Wśród więźniów był Bahá'u'lláh, prorok i założyciel wiary Baha'i. Był on więziony w tutejszym więzieniu od 31 sierpnia 1868. Mieszkańcom Akki powiedziano, że nowy więzień jest wrogiem państwa, Boga i religii, a wszelkie kontakty z nim były surowo zakazane. Po jakimś czasie tureccy urzędnicy zaczęli bardziej ufać Bahá'u'lláh'owi i w 1877 wyrazili zgodę, by zamieszkał w osobnym domu, na przedmieściach Akki. Zmarł tam 29 maja 1892.

Aleksander Balas, zwany również Epifanes (zm. 145 p.n.e.), rzekomy syn Antiocha IV, uzurpator na tronie monarchii Seleukidów pomiędzy 150 p.n.e.-145 p.n.e.
Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

W 1870 w Akce żyło około 150 Żydów, trudniących się w większości rybołówstwem. W 1877 Akka otrzymała prawa miejskie, a w 1888 sandżak Akki został odłączony od prowincji Syrii i przyłączony do prowincji Bejrutu.

Historia najnowsza

Brytyjskie więzienie w cytadeli w Akce

Podczas I wojny światowej wojska brytyjskie wkroczyły z Egiptu do Palestyny i 25 września 1917 zajęły Akkę. 1 lipca 1920 Liga Narodów oficjalnie przyznała Wielkiej Brytanii zwierzchnictwo mandatowe nad Palestyną. W otworzonym w ten sposób mandacie Palestyny miało powstać w przyszłości państwo żydowskie.

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.
The Times – wysokonakładowy brytyjski dziennik społeczno-polityczny wydawany od 1785 r. w Londynie, od 1981 r. przez News Corporation Ruperta Murdocha. Obecny nakład to około 690 tys. egzemplarzy.

Do czasu otworzenia w pobliskiej Hajfie w 1931 nowego portu morskiego, tutejszy port odgrywał ważną rolę w mandacie Palestyny. Brytyjczycy urządzili w cytadeli w Akce ciężkie więzienie, w którym wykonywano wyroki śmierci przez powieszenie. Trzymano tutaj wielu więźniów politycznych (głównie arabskich) i nielegalnych imigrantów (głównie Żydów). Wśród pierwszych żydowskich więźniów politycznych był Zeev Żabotyński, którego aresztowano za próbę stawiania zbrojnego oporu podczas arabskich rozruchów w 1920. Ogółem Brytyjczycy więzili w cytadeli w Akce ponad 100 członków podziemnych organizacji żydowskich Hagana, Irgun i Lehi. W 1938 wykonano wyroki śmierci na dwóch żydowskich więźniach (Szlomo Ben Josef i Mordechai Szwartz), a w 1947 skazano kolejnych siedmiu Żydów (Dov Gruner, Mordechai Alkachi, Jehiel Dov Dresner, Eliezer Kashani, Ja'akov Weiss, Avshalom Haviv i Meir Nakar). W tym okresie skazano również ponad 100 Arabów za różne przestępstwa polityczne i kryminalne.

Kanaan, Chanaan (hebr. כְּנַעַן Kənáʻan lub כְּנָעַן Kənāʻan, gr. Χαναάν Chanaan, arab. کنعان Kanʻān) – starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego (teren późniejszej Palestyny, Syrii i Fenicji). Południowa część tych obszarów (Palestyna) wymieniana jest w Biblii jako ziemia obiecana Izraelitom przez Boga.
Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.

Pomnik poświęcony więźniom cytadeli w Akce

4 maja 1947 bojownicy Irgunu przeprowadzili spektakularny atak na cytadelę, podczas którego umożliwili ucieczkę z więzienia 255 z 623 osadzonych więźniów, w większości Arabów. Jednak prawdziwym celem akcji było odbicie z więzienia członków Irgunu. Uciekło wówczas 41 żydowskich więźniów (30 z Irgunu i 11 z Lehi). Podczas pościgu Brytyjczycy zabili 14 i złapali 8 więźniów.

Ahmed al-Jazzar (po arabsku أحمد الجزار, znany jako Jezzar Pasza; ur. 1720 roku w Stolac, zm. 1804 roku w Akce) – osmański pasza Akki i Galilei.
Amon (egip. Imn - ukryty; również Amon-Ra/Re, Amoun, Amun, Amen; rzadziej Imen, Ammon, Hammon) - egipski bóg, sprawca niewidzialnego wiatru, urodzaju, płodności. Był uosobieniem niewidzialnych życiodajnych elementów natury: powietrza i wiatru. Powodował, że plony były obfite, zwierzęta się mnożyły, a kobiety rodziły dzieci. Wraz ze swoją małżonką Mut oraz synem Chonsu - bogiem-księżycem - stanowili w Karnaku tebańską triadę. Jego żeńskim odpowiednikiem była Amaunet. Natomiast jako Amon-Kematef wchodził w skład Ogdoady, której kult trwał w Hermopolis Magna. Grecy identyfikowali go ze swoim władcą bogów - Zeusem. Kult Zeusa Amona najpierw rozpowszechnił się w Grecji, a stąd jako Jupiter Amon dotarł do Rzymu.

Po zakończeniu II wojny światowej w Palestynie nasiliły się walki pomiędzy Żydami a Arabami. Skala starć powoli przybierała rozmiary wojny domowej. Rząd brytyjski zdawał sobie sprawę, że sytuacja wymyka się spod kontroli i dlatego 2 kwietnia 1947 oficjalnie przekazał sprawę Palestyny do Organizacji Narodów Zjednoczonych. 29 listopada 1947 Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło Rezolucję nr 181 w sprawie podziału Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. Zgodnie z tym planem Akka miała wejść w granice państwa arabskiego.

Kapelan – duchowny w Kościele rzymskokatolickim, prawosławnym, greckokatolickim, anglikańskim i ewangelickim, spełniający funkcje liturgiczne przy kaplicy zakonnej, szpitalnej lub przydzielony przez władzę kościelną do obsługi duszpasterskiej pewnej grupy osób lub środowisk (np. kapelan wojskowy, więzienny, szpitalny, uczelniany). Kapelanem nazywany bywa także duchowny diecezjalny bądź zakonny pomagający biskupowi przy czynnościach biskupich i będący jego sekretarzem.
Tigranes II, zwany później Wielkim (ur. 138, zm. 56 p.n.e.) - król Armenii w latach 95-56 p.n.e. z dynastii Artaksydów. Syn Tigranesa I lub Artawazdesa I. Za jego czasów Armenia uzyskała status mocarstwa.

Pomimo tego, pod koniec wojny domowej w mandacie Palestyny, żydowskie oddziały Hagany rozpoczęły 13 maja 1948 Operację Ben'Ami. Jej pierwsza faza zakończyła się 17 maja zdobyciem przez Izraelczyków Akki. Prawie wszyscy arabscy mieszkańcy uciekli wówczas z miasta, które zostało włączone w granice utworzonego 14 maja państwa Izrael.

Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.
Ibrahim Pasza (ur. 1789, zm. 10 listopada 1848; po arabsku ابراهيم باشا). Należał do najbardziej znanych generałów w służbie Egiptu. Był synem władcy tego kraju Muhammada Alego. Najprawdopodobniej został adoptowany. Od lipca 1848 roku do swej śmierci w listopadzie tego samego roku sprawował regencyjne rządy w państwie.

Podczas drugiej wojny libańskiej 2006 Akka mocno ucierpiała od ostrzału rakietowego Hezbollahu. 8 października 2008 wybuchły w Akce zamieszki żydowsko-arabskie, które trwały przez pięć dni. Bezpośrednią ich przyczyną było złamanie religijnego prawa żydowskiego podczas święta Jom Kippur przez arabskiego kierowcę.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.
Marco Polo - ur. 15 września 1254 w Wenecji lub Korčuli, zm. 8 stycznia 1324 w Wenecji – wenecki kupiec i podróżnik. Wraz z ojcem i stryjem dotarł do Chin, przemierzając Jedwabny Szlak. Byli oni jednymi z pierwszych przedstawicieli Zachodu, którzy dotarli do Państwa Środka. Jego podróże zostały spisane w książce znanej jako Opisanie świata przez Rustichella z Pizy, w czasie gdy Marco Polo przebywał w niewoli w Genui po przegranej bitwie morskiej pomiędzy Wenecją i Genuą. Obecnie Marco Polo jest uważany za jednego z największych podróżników, choć współcześni uznawali go raczej za gawędziarza, a jego opowieści za fantastyczne. Pewne elementy jego relacji oraz brak bezpośrednich śladów jego obecności na dworze cesarskim w kronikach chińskich sprawiły jednak, że pojawiają się głosy powątpiewające w podróże Marco Polo.

Demografia

Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2008 roku w mieście żyło 46,3 tys. mieszkańców, z czego 66,4% Żydzi, 28,3% Arabowie (90,9% muzułmanie, 8,5% chrześcijanie oraz 0,6% druzowie). Większość Arabów zamieszkuje Stare Miasto, które jest otoczone nowymi żydowskimi osiedlami mieszkaniowymi. Akka jest 29. miastem Izraela według liczby ludności.

Lohamei Herut Israel (hebr. Bojownicy o Wolność Izraela, לוחמי חירות ישראל) w skrócie Lehi (לח"י) - radykalna, kontrowersyjna zbrojna organizacja syjonistyczna działająca w latach 1940-1948 w Palestynie, stosująca w swojej działalności metody terrorystyczne.
Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Populacja miasta pod względem wieku:
Źródło danych: Central Bureau of Statistics.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)