Stare Miasto

Od 1990 władze miasta Akka prowadziły duże prace związane z ochroną i konserwacją zabytków. W ramach tych prac przeprowadzono liczne badania archeologiczne. Dzięki publikacji wyników badań Akka zyskała rozgłos i stała się bardzo popularnym miejscem turystycznym. W 2001 zespół zabytków Akki został umieszczony na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Prace badawcze są realizowane przez Old Acre Development Company (OADC).

Mury obronne

Fragment fortyfikacji miejskich Akki

Stare Miasto Akki jest otoczone masywnymi, potężnymi fortyfikacjami ukształtowanymi w formie nieregularnego pięciokąta, z trzema liniami zasadniczych murów obronnych i drugorzędnymi umocnieniami (fosy, mury pomocnicze i wysunięte placówki zewnętrzne). Do czasów współczesnych w całości ocalała jedynie tylko jedna ściana murów.

System fortyfikacji powstawał etapami pomiędzy 1750 a 1840. Pierwszy mur wybudował Dhaher al-Omar w latach 1750–1751. Wznoszono go w wielkim pośpiechu, w wielu przypadkach wykorzystując pozostałości dawnych murów z czasów Krzyżowców. Gdy prace ukończono, mur otaczał całe miasto zarówno od strony lądowej, jak i od strony morskiej. Wysokość murów wynosiła 10–13 metrów, a grubość 1 metr.

Współcześnie zachowane fortyfikacje Akki otaczają Stare Miasto z wszystkich stron, przy czym część odcinków położonych wzdłuż linii brzegowej jest w rzeczywistości wzmocnionym falochronem. Fortyfikacje lądowe składają się z grubego muru miejskiego, suchej fosy, bastionu obronnego oraz z czterech obronnych wież ze stanowiskami artylerii. Pierwotnie do miasta można było dostać się jedynie dwoma bramami: Bramą Lądową od strony wschodniej lub Bramą Morską od strony przystani. Obecnie, z powodów praktycznych, utworzono w murach dwa dodatkowe wyjazdy prowadzące w kierunku północnym.

Mury miejskie rozpoczynają się w północno-zachodnim krańcu Starego Miasta przy Wieży Winnic (arab. Burj el-Kuraijim, która jest także nazywana Fortecą Brytyjską). Na wschód od niej przebito przez mury nowe przejście dla ulicy Hagany. Mury miejskie od Wieży Winnic kierują się na wschód, mijają od północy duży zespół fortyfikacji cytadeli i docierają do drugiego nowego przejścia utworzonego w murach, którym obecnie przechodzi ulica Haima Weizmanna. Tuż za nią, mury mijają od północy arsenał i docierają do Wieży Komendanta (arab. Burj el-Commander's). Wieża ta jest przysadzistym bastionem obronnym z licznymi stanowiskami artylerii, strzegącym północno-wschodniego krańca Starego Miasta Akki. Ze szczytu wieży rozciąga się widok na całą Zatokę Hajfy i górę Karmel położoną nad miastem Hajfą.

Działa wystawione na murach Akki

Mury miejskie za Wieżą Komendanta kierują się w kierunku południowym. Można tutaj wejść schodami na promenadę na murach, gdzie wystawiono liczne działa z okresu Napoleona. Trzecią wieżą obronną Akki jest Wieża Bramy (arab. Kapu Burj), która strzegła Bramy Lądowej miasta. Przez bramę przechodzi dzisiejsza ulica Jehonatana HaHashmonai. Następnie mury obronne skręcają na zachód i biegną wzdłuż miejskiej plaży. W miejscu, gdzie mury dochodzą do samego brzegu morza i skręcają w kierunku południowym, znajduje się mniejsza od wcześniejszych Wieża Sułtana (arab. Burj el Sultan). Wewnątrz Starego Miasta, przy Wieży Sułtana znajduje się pochodząca z XVIII wieku Gospoda Kupców (arab. Khan A-Shawarda). Dalsza część murów biegnie wzdłuż brzegu morskiego na południe do portu rybackiego i mariny. Za portem mury obronne biegną wzdłuż brzegu morskiego w kierunku zachodnim. Znajduje się tutaj dawna Brama Morska, w której obecnie jest restauracja Abu Christo. Można tutaj wejść schodami na nadmorską promenadę, którą dochodzi się do Wieży Flag (arab. Sanjak Burj). Wieża ta jest bastionem strzegącym południowo-zachodniego krańca miasta. Znajduje się tutaj latarnia morska Akka. Następnie mury skręcają na północ, mijają dwie wieże obronne Burj el Kishla oraz El Hadid Burj i docierają do Wieży Winnic.

Cytadela

Cytadela w Akce

Wewnątrz murów miejskich, w północnej części Starego Miasta znajduje się cytadela. Została wybudowana w latach 1775–1805 przez Jezzar'a Pasha, na fundamentach XIII-wiecznej twierdzy Krzyżowców. W XX wieku Brytyjczycy przebudowali cytadelę na więzienie.

Do cytadeli przylega Wieża Finansów (arab. Burj el Hazana), z której rozciąga się rozległy widok na całe Stare Miasto Akki i Zatokę Hajfy. Na wschód od wieży odtworzono ogród z czasów Krzyżowców, który obecnie znajduje się przed wejściem do Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego. Począwszy od sierpnia 2004 część cytadeli jest zamknięta dla turystów, z powodu prowadzonych prac konserwatorskich.

Obecnie najważniejszym miejscem cytadeli jest Muzeum Bojowników Podziemia, poświęcone żydowskiemu ruchowi oporu z czasów mandatu brytyjskiego. Wśród eksponatów znajdują się pamiątki po dziewięciu straconych tutaj bojownikach żydowskich oraz pomieszczenie z więzienną szubienicą. Ważnym eksponatem jest makieta ilustrująca udaną ucieczkę więźniów w 1947. Tuż obok mieści się muzeum Okashiego (ang. Okashi Art Museum) gromadzące prace izraelskiego malarza Avshaloma Okashiego (1916–1980).

Podziemne miasto Krzyżowców

Podziemne miasto Krzyżowców w Akce

Pod cytadelą i dawnym brytyjskim więzieniem Akki odkryto kompleks podziemnych sal, które w przeszłości były wykorzystywane przez Zakon Rycerski Szpitalników. Były one od 1291 zasypane gruzami i dopiero niedawne badania archeologiczne odkryły ich istnienie. Obecny poziom miasta jest o 8 metrów wyżej od dawnego.

Dawna forteca Krzyżowców była zbudowana w formie czterech skrzydeł otaczających otwarty dziedziniec. Skrzydło północne biegło równolegle do północnych murów obronnych miasta i z tego powodu odgrywało ważną rolę w systemie obronnym miasta. W skrzydle tym odkryto dziewięć długich sal położonych na dwóch piętrach, służących jako magazyny i zbiornik na wodę deszczową, która spływała tutaj z dachu twierdzy. We wschodnim skrzydle odkryto przestronną salę (35 x 40 metrów) ze sklepionym sufitem w kształcie krzyża, opierającym się na kwadratowych kolumnach. Służyła ona rycerzom jako sala narad i uroczystości. W południowym skrzydle była obszerna sala ze sklepionym sufitem w kształcie krzyża, która jest podtrzymywany przez trzy zaokrąglone kolumny.

Oznakowana trasa turystyczna prowadzi do siedziby kapituły joannitów, skąd wąskim korytarzem przechodzi się do refektarza lub krypty. Strome schody prowadzą do długiego i ciasnego przejścia o niewiadomym przeznaczeniu, które prowadzi do szpitala Krzyżowców. Niektóre z podziemnych pomieszczeń są czasowo zamykane z powodu prowadzonych badań archeologicznych.

Meczet al-Dżazzara

Meczet al-Dżazzara

Wnętrze Meczetu al-Dżazzara

Meczet Ahmeda al-Dżazzara (arab. جامع جزار باشا, Masjid al-Jazzar) został wybudowany w 1781 w typowo osmańskim stylu z kilkoma odstępstwami w detalach – kolumny na dziedzińcu przywieziono z rzymskiej Cezarei. Wybudował go Jezzar Pasha na miejscu dawnej katedry Krzyżowców, której podziemia zaadaptowano na zbiorniki wody pitnej.

Zielona kopuła meczetu oraz wysoki, smukły minaret tworzą harmonijną całość. Wznoszą się one nad budynkami Akki i przyciągają uwagę z daleka. Jest to największy meczet w Izraelu, poza Jerozolimą. Jednocześnie jest to największy meczet wybudowany w Palestynie za panowania osmańskiego.

Synagogi, kościoły, meczety

Na przełomie XVI–XVIII wieku społeczność żydowska posiadała dwie synagogi w Akce: synagogę Achav i synagogę Ramchal. Synagoga Ramchal znajdowała się w samym centrum Starego Miasta. Była ona większa i piękniejsza od drugiej synagogi. Nazwano ją na cześć rabina Ramchala, który żył w Akce w latach 1743–1747. W 1758 beduiński władca miasta, Dhaher al-Omar zajął synagogę i przebudował ją na meczet El-Mualek. Żydzi otrzymali wówczas jako rekompensatę mały budynek położony na północ od meczetu. W ostatnich latach synagoga została odnowiona i otworzono dla ruchu turystycznego. Tuż przy zewnętrznych murach Starego Miasta znajduje się synagoga Tunezyjska, zwana także synagogą Ohr Torah. Legenda głosi, że po zniszczeniu w 70 Świątyni Jerozolimskiej do Akki przybyli kapłani, którzy założyli żydowską dzielnicę El-Zaira. W wybudowanej tam synagodze umieszczono drzwi ocalałe ze świątyni.

W południowo-zachodniej części Starego Miasta znajdują się kościoły chrześcijańskie. Z historycznych dokumentów i map miasta z XIII wieku wynika, że karmelici posiadali swój kościół, w części miasta położonej blisko brzegu morza. Gdy w 1291 Krzyżowcy opuścili miasto, także i karmelici wyjechali z Ziemi Świętej. Powrócili dopiero w pierwszej połowie XVII wieku i dużo później zaczęli ponownie prowadzić swój kościół w Akce. Akka ma także duże znaczenie dla franciszkanów, którzy wierzą, że założyciel ich zakonu Franciszek z Asyżu odwiedził to miasto w latach 1219–1220. W 1217 w Akce powstał pierwszy klasztor franciszkański, założony przez ojca Elia Da Cortona. Po zajęciu miasta przez Muzułmanów, Franciszkanie uciekli z Akki, by powrócić w 1620 i założyć Kościół Terra Sancta. Tuż obok latarni morskiej stoi kościół św. Jana należący także do franciszkanów. Został on wybudowany w 1737 i odnowiony w 1947. Jest to jedyny czynny w Akce kościół należący do Kościoła rzymsko-katolickiego.

Kościół maronicki znajduje się przy kościele Świętego Andrzeja należącym do Kościoła grecko-ortodoksyjnego. Do cerkwi prawosławnej należy także kościół św. Grzegorza, który został wybudowany przed 1631.

Na Starym Mieście najwięcej jest jednak muzułmańskich meczetów. Najstarszym z nich jest powstały pod koniec XVI wieku meczet El-Bachar, nazywany także El-Mina lub Sanan Pasha. Znajduje się on w południowo-wschodniej części miasta, blisko portu. Na południe od cytadeli znajduje się meczet Zawajat El-Shadlia, który jest siedzibą bractwa derwiszów. W jego wnętrzu są pokoje stołowe oraz turecka łaźnia Hamam El-Basha. Na południe od niego jest meczet El-Zeituna Mosque, który według tradycji wybudowano w miejscu gdzie stał kościół Marii i Józefa z czasów Krzyżowców. Na zachód od Cytadeli wznosi się wybudowany w 1809 meczet El-Majdela, przy którym w 1810 dobudowano wysoki minaret. W centralnej części Starego Miasta znajduje się meczet El-Mualek (na południe od synagogi Ramchal). Meczet zajmował dwa budynki: stary (będący starożytną żydowską synagogą) i nowy (wybudowany w XVIII wieku z minaretem). Blisko portu znajduje się wybudowany w 1702 meczet El-Ramal (El-Shabi). Obejmował on w przeszłości łaźnię, kawiarnię, magazyny, sklepy i inne obiekty użyteczności publicznej.

Hammam al-Pascha

Khan Al-Umdan

Widok na port i Stare Miasto Akki

Na południe od cytadeli znajdują się wybudowane w 1795 tutreckie łaźnie Hammam al-Pascha (służyły do lat 40. XX wieku). Pośrodku łaźni wznosi się marmurowa fontanna. Od wejścia korytarz prowadzi do kolejnych pokojów, z których ostatni jest sześciokątną łaźnią parową. Budynek jest ozdobiony marmurowymi posadzkami, kafelkami i kolorowymi szybkami umieszczonymi w kopulastym dachu, podtrzymywanym przez cztery marmurowe kolumny. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Miejskie.

Karawanseraje

Na Starym Mieście zachowało się kilka zabytkowych karawanserajów, w których niegdyś zatrzymywały się karawany kupieckie. Jednym z nich jest położony przy porcie pochodzący z 1785 Khan Al-Umdan. W przeszłości kupcy wyładowywali swoje towary na dziedzińcu, na parterze mieściły się magazyny oraz gospoda, natomiast piętro zajmował hotel dla podróżnych. Ozdobą dziedzińca są granitowe kolumny przywiezione z rzymskiej Cezarei. W 1906 do zajazdu dobudowano osmańską wieżę zegarową, z której rozciąga się rozległy widok na port.

Najstarszym karawanserajem Akki jest Khan Al-Faranj. Został on wybudowany w połowie XVI wieku przez francuskich kupców. Khan A-Shawarda wybudowano w XVIII wieku, prawdopodobnie w miejscu wcześniejszego klasztoru z czasów Krzyżowców. W okresie brytyjskiego zwierzchnictwa mandatowego, dziedziniec wewnętrzny tego karawanseraju przebudowano na ulicę. Ostatnim jest Khan A-Shuna.

Port morski

Pierwszy port w Akce powstał w VI wieku p.n.e. i znajdował się przy ujściu rzeki Na'amana, na południe od dzisiejszego Starego Miasta. W VII wieku Arabowie wybudowali nowy port ze stocznią. Akka była wówczas głównym portem muzułmańskiej floty walczącej z Bizancjum. W VIII wieku port i stocznię przeniesiono na północ do Tyru. Port w Akce zostawał zapomniany do końca IX wieku, kiedy egipski władca Achmed Ibn-Tolon (868–884) odbudował port i jego fortyfikacje. Jednak największe znaczenie port w Akce zyskał pod panowaniem Krzyżowców. Następnie pozostawał zaniedbany do końca XVII wieku. Obecnie odgrywa on rolę niewielkiej przystani rybackiej i mariny. Można w nim wybrać się na przejażdżkę statkiem wycieczkowym.

Tutejsza marina ma głębokość 3 metrów i oferuje miejsca noclegowe dla 100 osób.

Panorama portu w Akce

Dom Bahje i ogród bahaistów

Sanktuarium Bahaizmu w Akce

W północnej części Akki znajduje się grób duchowego przywódcy bahaizmu, Bahá'u'lláha, który zmarł tutaj 29 maja 1892. Wybudowano tutaj sanktuarium, zwane Domem Bahje, w którym mieści się małe muzeum. Jego otoczeniem jest ogród perski, przypominający Ogrody Perskie w Hajfie.

Akwedukt turecki

W położonym przy wyjeździe z Akki w kierunku północnym kibucu Lohamey HaGeta'ot znajduje się długi akwedukt, wybudowany w 1815 w stylu rzymskim. Prowadził on z gór Galilei do miasta Akki.

Komunikacja

Wzdłuż wschodniej granicy miasta przebiega droga ekspresowa nr 4 (Erez–Rosh HaNikra), która jednocześnie pełni rolę obwodnicy Akki. Z południowej części miasta wychodzi w kierunku wschodnim droga ekspresowa nr 85 (Akka–Ami'ad).

We wschodniej części miasta znajduje się stacja kolejowa Akka. W latach 2001–2002 dworzec przeszedł gruntowną przebudowę, podczas której powstała nowoczesna hala dworcowa, nowa platforma na perony i tunel łączący dwa perony. Formalne otwarcie nowego dworca nastąpiło 21 maja 2002. Można stąd dostać się pociągiem Israel Railways do Naharijji, Hajfy, Tel Awiwu i Beer Szewy. W godzinach szczytu pociągi kursują co 20 minut. Nieco na północ od dworca kolejowego jest dworzec autobusowy, który obsługuje połączenia linii autobusowych Egged z całym krajem.

Osoby związane z miastem

Przypisy

Bibliografia