Akolita - Polski Serwis Naukowy

Akolita – termin ten pochodzi od greckiego słowa "akólouthos" - "towarzyszący, idący za kimś", czy też czasownika "akóloutheo" - "iść za kimś, naśladować, towarzyszyć".

W Katolickich Kościołach Wschodnich akolitat należy do tzw. święceń niższych, nazywanych w zachodnim katolicyzmie posługami. Ustanowionym akolitą, podobnie jak i ustanowionym lektorem może zostać tylko mężczyzna.

Kościół Katolicki (obrządek łaciński)

Historia

Do 1972 w Kościele łacińskim było to ostatnie z czterech tzw. święceń niższych (ostiariat, lektorat, egzorcystat i akolitat) udzielane kandydatowi do kapłaństwa w czasie formacji seminaryjnej.

Katolickie Kościoły wschodnie – określenie Kościołów wschodnich, wchodzących w skład Kościoła katolickiego, które pozostają w jedności ze Stolicą Apostolską, uznając władzę i autorytet papieża. Po przyjęciu doktryny katolickiej Kościoły te zachowały liturgie Kościołów wschodnich, z których się wyodrębniły. Składają się one z niezależnych Kościołów, należących do pięciu wielkich tradycji liturgicznych.
Stefan Cichy (ur. 30 marca 1939 w Przyszowicach) – polski duchowny katolicki, biskup ordynariusz diecezji legnickiej, doktor teologii z zakresu liturgiki, przewodniczący Komisji Episkopatu Polski ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów

Współczesność

Miejsce akolitów w Kościele

Po Soborze Watykańskim II, ojciec święty Papież Paweł VI postanowił odnowić i zreformować posługi (dawniej nazywane święceniami niższymi) i wyznaczył akolitom nowe miejsce w Kościele. Dokonał tego w swoim motu proprio Ministeria Quaedam z dn. 15 sierpnia 1972 roku. Obecnie akolitat nie jest zastrzeżony dla kandydatów do kapłaństwa, jako pewien "stopień" w hierarchii. Co więcej, papież powierzył akolitom część obowiązków, które dawniej należały do subdiakonów, a także przywrócił część funkcji, które odebrano akolitom na przełomie wieków. Akolita nie jest już nazywany prawnie duchownym. Stał się szczególnym sługą ołtarza, ale teraz nie jest ustanawiany jedynie do posługiwania w liturgii, ale tez do posługiwania chorym i cierpiącym. Karmiąc się Eucharystią ma za zadania uczyć się szczerej miłości do potrzebujących.

Paweł VI, Giovanni Battista Montini (ur. 26 września 1897 w Concesio, diecezja Brescia, zm. 6 sierpnia 1978 w Castel Gandolfo) - Sługa Boży Kościoła katolickiego, papież w okresie od 21 czerwca 1963 do 6 sierpnia 1978.
Wiatyk (łac. viaticum – zapasy, zaopatrzenie na drogę) – w chrześcijaństwie, a w szczególności z liturgii katolickiej, komunia święta podawana choremu (zwykle umierającemu), któremu w każdej chwili grozi śmierć. Traktowana jest jako pokarm na drogę do wiecznego życia.

Uprawnienia akolity w odniesieniu do Eucharystii

W Kościele rzymskokatolickim częstym błędem ze strony wiernych jest utożsamianie wszystkich nadzwyczajnych szafarzy komunii świętej z akolitami. Akolita jest z urzędu nadzwyczajnym szafarzem komunii, ale zadania akolity wykraczają poza samą liturgię. Inni nadzwyczajni szafarze komunii są upoważniani przez biskupów jedynie do pełnienia konkretnej funkcji w liturgii; stawia im się niższe wymagania, powołuje na określony czas i do posługiwania w konkretnej diecezji.

Posługa (łac. ministerium; dawniej święcenia niższe, w tradycji wschodniej chirotesja) – w chrześcijaństwie jest to urząd powierzany przez biskupa (rzadziej tez przez prezbitera) wiernemu, który ma pełnić określone zadania w Kościele (w liturgii i poza nią). W świadomości katolickiej posługi odróżnia się od święceń sakramentalnych (które udzielane są przez nałożenie rąk), podobnie, jak w Kościołach prawosławnych odróżnia się chirotesję od chirotonii. Ceremonia (obrzęd) wprowadzenia w posługę nazywa się obecnie ustanowieniem (łac. institutione).
Szafarz Nadzwyczajny Komunii Świętej - osoba świecka, która uzyskała jednorazowe lub czasowe upoważnienie od właściwego sobie ordynariusza do udzielania Komunii Świętej.

Kompetentna władza może zawiesić akolicie właściwe mu uprawnienia, ale później ustanawiania w posłudze już się nie powtarza.

Akolita może udzielać komunii św. w czasie mszy lub poza nią, zanosić ją do chorych, lub w wypadku konieczności podać ją umierającemu jako wiatyk. Czyni to jednak tylko gdy ze względu na podeszły wiek lub stan zdrowia kapłan(i) i/lub diakon(i) nie mogą tego czynić, lub liczba osób przystępujących do komunii jest tak duża, że powodowałoby to znaczne przedłużanie się celebracji. Akolita ustanowiony obrzędem jest więc z urzędu szafarzem nadzwyczajnym komunii świętej (zwyczajnymi szafarzami są duchowni: biskup, prezbiter i diakon). Może on również wystawić Najświętszy Sakrament do adoracji, nie ma natomiast prawa udzielenia Nim błogosławieństwa.

Kielich mszalny (Calix sacrificus) - w Kościele katolickim, obok pateny, podstawowe naczynie liturgiczne używane w czasie mszy i służące do spożywania konsekrowanego wina (Krwi Pańskiej).
Puryfikacja (tzw. zmywanie) – czynność obmycia kielicha i pateny, czasem także puszki (cyborium) z okruszków hostii po udzieleniu jej wiernym. Puryfikacji może dokonywać kapłan lub diakon, a także akolita. Do puryfikacji używa się najczęściej wody, rzadziej wina oraz puryfikaterza (ręczniczka służącego do wycierania kielicha).

Charakterystycznym przywilejem akolity jest puryfikowanie naczyń liturgicznych w braku diakona. Puryfikacji nie można powierzać żadnemu innemu świeckiemu, nawet nadzwyczajnemu szafarzowi komunii świętej.

Zadania akolity we mszy świętej

Akolita, z racji swojej posługi, ma pierwszeństwo przed innymi świeckimi w wypełnianiu szeregu funkcji podczas mszy świętej. Do właściwych akolitom zadań należy:

niesienie krzyża i świec w procesji wejścia;

podawanie ksiąg, w szczególności mszału;

pomoc w przyjmowaniu darów (gdy jest procesja z darami) lub podaje je kapłanowi z kredensu;

przygotowanie ołtarza (umieszczenie na nim korporału, puryfikaterza, palki, kielicha oraz mszału; gdy brak diakona – podanie celebransowi pateny z chlebem);

asystowanie kapłanowi podczas okadzenia darów, krzyża i ołtarza (gdy nie asystują kapłanowi diakoni);

okadzanie kapłana i wiernych (gdy brak diakona);

rozdzielanie komunii świętej;

puryfikowanie i porządkowanie naczyń liturgicznych po rozdzieleniu komunii, albo też po zakończeniu mszy.

Powierzanie funkcji liturgicznych akolity innym świeckim

Gdy w liturgii nie uczestniczą ustanowieni akolici, albo są nieliczni, część zadań wymienionych powyżej powierza się, na zasadzie zastępstwa, innym odpowiednio przygotowanym świeckim, takim jak ministranci czy też nadzwyczajni szafarze komunii świętej.

Ceroferariusze - ministranci, którzy niosą pochodnie (krótkie świece osadzone na drzewcu) i towarzyszą Najświętszemu Sakramentowi niesionemu w procesji.
Mszał Rzymski (łac. Missale Romanum) - najważniejsza księga liturgiczna w Kościele katolickim obrządku rzymskiego, zawierająca teksty stałych i zmiennych części Mszy. Mszał zawiera wskazówki potrzebne do sprawowania tej Najświętszej Ofiary oraz dotyczące szczególnych celebracji związanych z poszczególnymi obchodami i okresami roku liturgicznego.

Zadania akolity poza liturgią

Akolita jest także wezwany do posługiwania Kościołowi poza liturgią. Powinien zaangażować się przynajmniej w części z poniższych aspektów działalności chrześcijańskiej:

adoracja Najświętszego Sakramentu w parafii;

przygotowanie uroczystości liturgicznych w parafii;

posługa wobec chorych;

pomoc potrzebującym;

organizowanie wolontariatu.

Ustanawianie w posłudze akolity

Posługi akolitatu udziela biskup lub wyższy przełożony zakonny, będący prezbiterem . Zarówno jeden jak i drugi czyni to wobec osób nad którymi rozciąga się jego jurysdykcja. W czasie tego obrzędu na znak dopuszczenia do służby Eucharystii kandydat otrzymuje z rąk celebransa patenę z chlebem albo kielich z winem. Ustanowieniu towarzyszy modlitwa, a także pouczenie Przyjmij naczynie z chlebem (lub: z winem) do sprawowania Eucharystii i tak postępuj, abyś mógł godnie służyć Kościołowi przy stole Pańskim.

Egzorcysta w Kościele katolickim to biskup albo mianowany przez niego kapłan, który posiada specjalny mandat do sprawowania egzorcyzmu uroczystego (in.: wielkiego). W praktyce oznacza to pozwolenie na wypędzanie demonów z osób opętanych i modlitwę nad osobami duchowo i fizycznie udręczonymi przez duchy nieczyste.
Prezbiter (gr. presbytérion – grupa, urząd prezbiterów od presbýteros starszy) – w wielu Kościołach chrześcijańskich duchowny mający prawo prowadzenia nabożeństw i sprawowania sakramentów - w niektórych Kościołach tylko części.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)