Akrobatyka (gr. akrobateo – stąpać po krawędzi, wspinać się, akra – najdalszy, bateo lub pateo – pokrywać) – ewolucje cielesne o dużym stopniu trudności, które wykraczają poza przeciętne ludzkie umiejętności. Akrobatyka nie stanowi sportu, a określa rodzinę sportów.

Akrobatykę dzieli się ze względu na:

Jej odmiany występują w wielu kulturach świata, można tu wymienić mi.in. akrobatykę lian, na słupie, baixi, c'hoari chouk-lamm-penn, gle gbee, lave grise, mallakhamb, poteteke, tumi, voladeros, zashua.

Historia

Tauromachia czyli akrobatyka na grzbietach byków

Akrobaci na przedmieściach Paryża, autor obrazu: Wiktor Wasniecow (1877)

Znana była już w starożytnym Egipcie gdzie stanowiła jedną z części obrządku pogrzebowego. Na Krecie w II wieku p.n.e. uprawiano tauromachia czyli akrobatykę na grzbietach byków. Akrobatyka występowała także z rytualnym tańcem, co miało na celu wywołanie podniecenia i wprowadzenie w trans. W Grecji była nazywana thaumata czyli cudowność (lub thaumato-poija – pogoń za cudownością). Platon uważał, że sprzyja ona doskonaleniu osobowości. Natomiast Klaudiusz Galen (129-199 p.n.e.) sądził, że pewne jej elementy mają działanie profilaktyczne w utrzymaniu zdrowia i lecznicze np. w odzyskiwaniu zmysłu równowagi.

W średniowieczu akrobatyka była także elementem uroczystości pogrzebowych. Akrobata wykonujący ćwiczenia zagrażające życiu był symbolem zwycięstwa życia nad śmiercią. Nie była ona popierana przez Kościół. Następnie w związku ze zmianą charakteru akrobatyki z metafizycznego na widowiskowy i wiążący się z pracą zarobkową, była ona traktowana jako popisy dla zubożałej ludności. Pod koniec średniowiecza, krajem gdzie akrobatyka przeżywała swój rozwój były Włochy. Znany z popisów był tam A. Tuccaro (ok. 1535-1610), który rozpoczynał swoją karierę na dworze austriackiego cesarza Maksymiliana II, a następnie od 1570 r. został akrobatą królewskim (saltarin du roi) Karola IX. W 1599 r. została opublikowana jego książka pt. "Trzy dialogi o skakaniu i napowietrznej woltyżerce" (Trois dialogues de sauter et voltiger en l'air). Dzieło to przyczyniło się do rozwoju gimnastyki gdyż teoretycy przejęli opisane przez niego m.in. skoki przez imitację konia oraz ćwiczenia na kółkach i drążku. Wykorzystał je m.in. Włoch G. Borasatti w 1753 r. w dziele "Gimnastyk w ćwiczeniach praktycznych a teoria" (Ginnasta in Pratica, ed in teoria) i w 1793 r. Niemiec J. F. Guts Muths w książce "Gimnastyka dla młodzieży (Gymnastik fur die Jugend). W związku z rozwojem gimnastyki zmniejszyła się rola akrobatyki jako sztuki doskonalenia sprawności fizycznej.

W II połowie XVIII wieku akrobatyka została przyswojona przez szybko rozwijającą się sztukę cyrkową stając się dyscypliną o charakterze widowiskowym. W 1859 r. podczas popisów pojawił się trapez. Ze względu, iż traktowana była jako rozrywka dla pospólstwa, akrobaci chcąc podnieść jej rangę, zwiększali poziom trudności ćwiczeń, co miało przyczynić się do zwrócenia na nich uwagi. Francuz Charles Blondin (J. F. Gravelet, 1824-1897) przechodził po linie nad wodospadem Niagara.

W XX wieku rozwinęła się akrobatyka sportowa (m.in. dzięki wprowadzeniu jej do sportów takich jak np. jazda figurowa i tańce na lodzie). Na jej rozwój miał również wpływ renesans sztuki cyrkowej, gdzie pojawiły się elementy akrobatyki chińskiej mającej mniej siłowy charakter.