Akwarium publiczne - Polski Serwis Naukowy

Budynek Akwarium Gdyńskiego

Wnętrze Monterey Bay Aquarium w Kalifornii (1,3 mln litrów)

Dwa rekiny wielorybie w Georgia Aquarium

Aquarium w Atlancie

Wildlife Museum & Aquarium

Akwarium publiczne – zarówno akwarium wystawowe w formie szklanego zbiornika, jak i instytucja organizująca ekspozycję organizmów wodnych.

Woda morska – woda występująca w morzach i oceanach. W wodzie tej jest rozpuszczone tysiące związków chemicznych i prawie wszystkie pierwiastki chemiczne obecne na kuli ziemskiej. Woda morska stanowi ponad 96% wody obecnej w formie ciekłej na powierzchni Ziemi, zaś tzw. woda słodka stanowi mniej niż 3%.
Ssaki morskie – ssaki, które większość swojego życia spędzają w słonych wodach mórz lub oceanów. Grupa ta obejmuje ponad sto gatunków ssaków wywodzących się od przodków prowadzących lądowy tryb życia. Są wtórnie przystosowane do życia w wodzie. Charakteryzują się dużymi rozmiarami ciała, opływowym kształtem, termoizolacyjnymi właściwościami skóry i – u większości gatunków – przekształceniem kończyn w płetwy. U waleni kończyny tylne zanikły a ogon przekształcił się w poziomo ustawioną płetwę ogonową. U niektórych wytworzyła się płetwa grzbietowa. Większość ssaków morskich utraciła typowe dla ssaków lądowych owłosienie, z wyjątkiem włosów czuciowych.

Od momentu swojego powstania w połowie XIX wieku, akwaria publiczne cieszą się ogromną popularnością. Dla przykładu Georgia Aquarium, największe na świecie, co roku odwiedza 3,6 miliona osób, inne duże akwaria amerykańskie (np. Shedd Aquarium, czy Monterey Bay Aquarium) odwiedza rocznie od 1 do 2 milionów osób, natomiast małe regionalne akwaria amerykańskie są odwiedzane rocznie przez około 500 tysięcy osób. "Według Światowego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów, Ogrody zoologiczne i akwaria na całym świecie odwiedza 700 milionów osób rocznie, co stanowi 11% światowej populacji ludzkiej, co wskazuje, że 1 na 10 osób doświadcza interakcji człowiek-zwierzę w ogrodach zoologicznych oraz akwariach każdego roku".

Fauna (od łac. Faunus - bóg trzód i pasterzy) – ogólne określenie na wszystkie gatunki zwierząt na danym obszarze (np. fauna Polski) lub w danym środowisku (fauna sawannowa), a także okresie geologicznym (np. fauna kambryjska). Badanie fauny pozostaje w gestii faunistyki, ale korzystają z niego również inne dziedziny biologii, np. ekologia i etologia, natomiast odkrycia faunistyki są systematyzowane przez systematykę.
Morze (odgłosy morza ?/i ) – część oceanu, mniej lub bardziej wyraźnie oddzielona od pozostałych jego części brzegami kontynentu, wyspami lub wzniesieniem dna. Ze względu na utrudnioną wymianę wód morza charakteryzują się indywidualnymi cechami. Zbiór tych cech nazywa się ustrojem hydrologicznym.

Definicja

(1): Szklany zbiornik wystawowy

Akwarium publiczne to według kryterium przeznaczenia jedna z trzech form akwarium (obok akwarium domowego oraz akwarium badawczego, przy czym atrybut publiczne ma tutaj znaczenie głównie pokazowe). Jest to akwarium wystawowe (exhibition aquarium) będące dużym szklanym zbiornikiem wodnym służącym do publicznych pokazów organizmów wodnych.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

(2): Instytucja organizująca ekspozycję

"Akwarium oznacza również instytucję organizującą ekspozycję organizmów wodnych (akwaria morskie, oceanaria) prowadzącą również naukowe badania". Jest to również budynek instytucji zajmującej się utrzymywaniem większej liczby akwariów w celu prezentowania okazów flory i fauny wodnej szerokiemu ogółowi lub dla celów badawczych, często stanowiący część ogrodu zoologicznego. Jordi Casamitjana definiuje akwarium jako obiekt, który zawiera kolekcję takich zwierząt trzymanych w niewoli w określonym miejscu, które normalnie nie zamieszkują danego terytorium, kolekcja ta obejmuje głównie ryby lub bezkręgowce wodne, a obiekt jest otwarty dla publiczności.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.
Walenie (Cetacea) – rząd ssaków (w kladystyce to klad w obrębie parzystokopytnych). Występują one głównie w oceanach. Wyjątkiem są delfiny słodkowodne, zamieszkujące rzeki oraz nieliczne gatunki żyjące na styku tych dwóch środowisk (estuaria). Rząd waleni skupia około 80 gatunków dużych zwierząt, takich jak delfin, morświn, kaszalot, płetwal błękitny. Ich podobieństwo do ryb ma charakter konwergencji.

Historia i współczesność akwariów publicznych

Akwaria publiczne pojawiły się w połowie XIX wieku. Szybko zyskały popularność i ich liczba wzrosła. Pierwsze akwarium zostało otwarte dla publiczności w 1853 r. w Londynie w Regent's Park.

Następne akwaria otwierano w Wiedniu, Paryżu, Hamburgu, Berlinie, Brighton oraz Neapolu. Akwarium w Wiedniu otwarto w roku 1860. Paryskie akwarium z czternastoma 200-galonowymi zbiornikami otwarto w 1861 r. w parku Jardin d'Acclimatation. Akwarium morskie jako część Ogrodu Zoologicznego w Hamburgu otwarto w 1864. Tak zwane stare akwarium w Berlinie otwarto w 1869 w budynku Unter den Linden położonym na ulicy pod tą samą nazwą. Kolejne akwarium w Europie otwarto w Brighton w 1872. Artis Aquarium w Ogrodzie Zoologicznym w Amsterdamie otwarto w 1882 r..

Parzydełkowce (Cnidaria, od gr. knide – pokrzywa) – typ dwuwarstwowych, wodnych, osiadłych lub pływających zwierząt tkankowych o promienistej symetrii ciała (Radiata), charakteryzujących się obecnością knidoblastów, z których powstają komórki parzydełkowe nazywane knidami, stąd naukowa nazwa typu Cnidaria. Tradycyjnie zaliczane były do jamochłonów, a wcześniej do roślin. Żyją samotnie lub tworzą kolonie. Osobniki dorosłe występują w postaci polipa lub meduzy. Osiągają rozmiary od kilku milimetrów do 2 m wysokości lub średnicy. Odżywiają się innymi zwierzętami. Grupa ta obejmuje około 9000 szeroko rozprzestrzenionych gatunków zamieszkujących wyłącznie środowiska wodne, przede wszystkim czyste i dobrze natlenione wody słone. Należą do nich silnie parzące kostkowce, kolonijne stułbiopławy, krążkopławy oraz koralowce, a wśród nich ukwiały i rafotwórcze korale madreporowe. Kilka gatunków jest pasożytami zwierząt wodnych. Zwierzęta te mają niewielkie znaczenie gospodarcze. W faunie Polski (w polskiej strefie Bałtyku) odnotowano 30 gatunków, w tym 26 stułbiopławów.
Przedsiębiorstwo (lub inaczej jednostka gospodarcza) - wyodrębniona prawnie, organizacyjnie i ekonomicznie jednostka, prowadząca działalność gospodarczą. Najczęściej definiowanym celem działalności przedsiębiorstwa jest osiąganie zysku lub zaspokajanie potrzeb konsumentów. W jego skład mogą wchodzić mniej lub bardziej odrębne jednostki gospodarcze, nazywane zakładami. Nieco inne znaczenie ma przedsiębiorstwo w języku prawnym.

Pierwsze publiczne akwarium jako prywatne przedsięwzięcie powstało w Nowym Jorku w 1856 r. przy ówczesnym Barnum's American Museum, a w 1859 r. w Bostonie (Boston Aquarial Gardens). Po dwóch latach bostońskie akwarium zostało wykupione przez Phineasa Taylora Barnuma i przeniesione do Nowego Jorku, gdzie w 1896 r. otwarto samodzielne akwarium (obecnie, po przekształceniach, działa jako New York Aquarium). Natomiast otwarte w 1873 National Aquarium w Waszyngtonie to pierwsze w Stanach Zjednoczonych samodzielne akwarium (jako odrębna instytucja, a nie w ramach dotychczasowych struktur innej instytucji). W 1938 r. otwarto pierwsze oceanarium, w formie przedsiębiorstwa prywatnego, o nazwie Marineland na Florydzie (w miejscowości Marineland w hrabstwie Saint Augustine).

Szkarłupnie (Echinodermata, z gr. echinos – jeż + derma – skóra) – typ halobiontycznych, bezkręgowych zwierząt wtóroustych (Deuterostomia) o wtórnej symetrii pięciopromiennej. Charakteryzują się wapiennym szkieletem wewnętrznym oraz obecnością unikalnego wśród zwierząt układu ambulakralnego pełniącego funkcję lokomocyjną, dotykową, a częściowo wydalniczą i oddechową. Najstarsze skamieniałości szkarłupni znane są z osadów dolnego kambru. Większość z nich prowadzi osiadły tryb życia, choć niektóre są biernie przenoszone przez wodę. Nie występują wśród nich formy pasożytnicze.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

W 1928 r. na całym świecie było już 45 akwariów. Dynamiczny rozwój akwariów, w tym zwłaszcza ich liczebności zanotowano od lat 70. XX wieku. W 1999 w samych Stanach Zjednoczonych funkcjonowało 39 akwariów, z czego 13 otwarto w latach 90. XX wieku. W tym samym roku w 15 krajach ówczesnej Unii Europejskiej było aż 70 zinstytucjonalizowanych akwariów publicznych, z czego aż 17 zaklasyfikowano jako tzw. zinstytucjonalizowane akwaria wystawowe najnowszej generacji. W 2004 r. w samej Wielkiej Brytanii funkcjonowało 56 akwariów publicznych.

Żarłacz biały, rekin biały, rekin ludojad (Carcharodon carcharias) – gatunek ryby z rodziny lamnowatych, jedyny żyjący współcześnie przedstawiciel rodzaju Carcharodon, blisko spokrewniony z wymarłym megalodonem, jeden z największych rekinów drapieżnych. Poławiany komercyjnie i sportowo. Gatunek agresywny, niebezpieczny dla człowieka.
Wesołe miasteczko, park rozrywki, lunapark - to teren, na którym zgromadzone są urządzenia rekreacyjne, takie jak karuzele, kolejki górskie, diabelski młyn, beczka śmiechu, zjeżdżalnie, huśtawki, strzelnice, trampolina, symulatory ruchu, pałac strachów i inne obiekty służące rozrywce. Program wesołego miasteczka jest często uzupełniony o punkty gastronomiczne, sklepy z zabawkami, upominkami itp. Wesołe miasteczka podzielić można na trzy główne kategorie: przyjezdne (kilka karuzel i punktów z grami zręcznościowymi), parki rozrywki (stawiające na ilość i intensywność atrakcji) oraz parki tematyczne (stawiające na ilość i bogactwo dekoracji w kilku różnych tematach skupionych w różnych miejscach parku).

Obecnie największym na świecie akwarium jest Georgia Aquarium w Atlancie w USA. Drugie największe na świecie akwarium to Churaumi Aquarium w Japonii. Z kolei największe akwarium w Europie to Turkuazoo w Stambule w Turcji. AQWA to z kolei największe akwarium w Australii. Największe akwarium w Afryce znajduje się w RPA, a nazywa się Ushaka Marine World. Najnowszym i najnowocześniejszym akwarium jest The Dubai Aquarium w Dubaju (wpisane do Księgi Rekordów Guinessa).

Marineland of Florida – morski park rozrywki położony niemal w całości w miejscowości Marineland i tylko w niewielkiej części w miejscowości St. Augustine w stanie Floryda. Powstał w 1938 jako oceanarium pod nazwą Marine Studios, ponownie otwarty w 2006 (po 2-letnim remoncie), a od początku 2011 roku wykupiony przez Georgia Aquarium (największe akwarium na świecie). Charakterystyczną atrakcją parki jest możliwość kąpieli w basenie z delfinami.
Lamnowate (Lamnidae) – rodzina drapieżnych ryb morskich zaliczana do lamnokształtnych. Spotykane w wodach subtropikalnych niemal całego świata, na głębokościach do 700 m, najczęściej w okolicach raf koralowych. Zaliczane do tej rodziny ostronosy (Isurus) uważane są za najszybsze rekiny świata, a żarłacz biały jest jedną z największych ryb o drapieżnym trybie życia.

Cele i funkcje akwariów publicznych oraz towarzyszące kontrowersje etyczne

Delfinarium w ZOO w Chicago

Pozytywne aspekty działalności akwariów publicznych

Akwaria publiczne mają zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników. Analiza dostępnych badań historycznych nad akwariami doprowadza do konkluzji o trzech "bardzo ważnych efektach działania tych instytucji":

Unter den Linden (dosł. pol. pod lipami) - historycznie główna ulica Berlina. Nazwa nadana została w związku z licznymi lipami, które rosną po obu stronach ulicy i na centalnym pasie, co nadaje jej charakter jednej z najpiękniejszych alei miasta. W Berlinie istnieje również inna ulica o nazwie Lindenstraße.
Płaszczki – ogólna nazwa chrzęstnoszkieletowych ryb morskich (z wyjątkiem słodkowodnej rodziny Potamotrygonidae) o płaskim, dyskowatym kształcie ciała. Do płaszczek zaliczane są drętwy, ogończe, raje, manty i orlenie.

akwaria publiczne mogą przedłużać życie zwierząt w niewoli,
akwaria publiczne zwiększają wysiłki na rzecz ochrony fauny i flory oraz świadomości społeczeństwa w tym zakresie,
akwaria publiczne pełnią znaczącą rolę w środowisku badawczo-naukowym.

Ogólnie przyjmuje się, że w pozytywnym wymiarze akwaria publiczne pełnią trzy podstawowe funkcje: ochronną, edukacyjną i badawczą.

Pingwinarium (ang. penguinarium) – część ogrodu zoologicznego, rzadziej odrębny obiekt zajmujący się hodowlą, badaniem oraz eksponowaniem pingwinów. Najsłynniejsze na świecie pingiwnarium to australijskie Kangaroo Island Penguine Centre.
Instytucja (nauki o zarządzaniu) - zgodnie z definicją T.Pszczołowskiego to organizacja będąca zespołem współdziałających osób wyposażonych w zasoby. Pojęcie instytucji jest tożsame z pojęciem organizacji w znaczeniu rzeczowym. W tym sensie dla przykładu J.Zieleniewski używa terminu instytucja rozumiejąc ją jako twór społeczny czyli "rzecz zorganizowaną", w kórej skład wchodzą ludzie i ich aparatura. Również A. Bednarski pojęcia organizacja używa zamiennie z pojęciem instytucja. Analogiczna sytuacja wystepuje w innych podręcznikach i monografiach z zakresu nauk o zarządzaniu lub nauk o organizacji.

Pejoratywne aspekty działalności akwariów publicznych

Postęp cywilizacyjny związany jest z coraz to dziwniejszymi formami spędzania wolnego czasu. Są głosy, że niektóre rozrywki oferowane w akwariach (przy docenieniu ich pozytywnych aspektów) powinny być zaprzestane. Chodzi tu głownie o wykorzystywanie ssaków morskich: „najbardziej egoistycznym i okrutnym działaniem względem tych wysoce zorganizowanych ssaków, jest wykorzystywanie ich do publicznych pokazów mających na celu tylko i wyłącznie zaspokojenie potrzeb zainteresowanego tłumu”.

Marineland (ang. Marineland, Florida) - miejscowość w stanie Floryda połozona na południe od St. Augustine, znana z morskiego parku rozrywki pod tą samą nazwą - Marineland of Florida, które niemal w całości położony jest w jej obrębie administracyjnym.
Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Literatura przedmiotu wyróżnia dwa główne zagrożenia dla zwierząt, a mianowicie – anormalne zachowania oraz choroby fizyczne. Anormalne zachowania są najczęstsze u płaszczek (24%) oraz u rekinów (15%). Dolegliwości fizyczne są bardzo częste i różnie się kończą. Głębinowe ssaki morskie z reguły żyją bardzo krótko w akwarium, a przypadki ich przeżycia w niewoli są dość rzadkie.

Ogród zoologiczny, zoo – urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nim związanymi, gdzie są przetrzymywane oraz eksponowane publicznie przez co najmniej 7 dni w roku, żywe zwierzęta gatunków dziko występujących, z wyjątkiem:
Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem, Dystryktem lub po prostu D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.

Kontrowersyjne są również sposoby pozyskiwania gatunków do akwariów. Przykładem może być nabycie za 1,9 miliona dolarów amerykańskich przez japońskie akwarium w Toba pary zagrożonych wymarciem i prawem chronionych manatów z rzeki Geba na mocy uzgodnień handlowych pomiędzy Japonią i Gwineą Bissau, które wywołały liczne kontrowersje instytucji pozarządowych.

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.
Delfin – ogólne określenie wodnych ssaków z rzędu waleni, podrzędu zębowców. Obejmuje średniej wielkości walenie charakteryzujące się wydłużonym pyskiem i obecnością melonu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)