Akyn - Polski Serwis Naukowy

Akyn – w tradycjach narodów Azji Środkowej: ludowy poeta-improwizator, pieśniarz, wykonujący przy akompaniamencie tradycyjnego instrumentu muzycznego utwory swoje lub tradycyjne, najczęściej o charakterze lirycznym lub epickim. Tradycyjnym instrumentem, wykorzystywanym przez akynów była dombra, aczkolwiek wielu twórców, zwłaszcza w nowszych czasach, korzystało także np. z kobyzu.

Machambet Utemisow (kaz.: Махамбет Өтемісұлы, Махамбет Өтемісов, ros.: Махамбет Утемисов, ur. 1804, zm. 20 października 1846) – kazachski poeta, jeden z przywódców ludowego powstania w Kazachstanie w latach 1836-1837. Powstanie wybuchło przeciw rosyjskiemu imperializmowi oraz represjom ze strony chana Ordy Bukiejewskiej - Żangira. Zostało jednak dość szybko stłumione, a Muhambert zmuszony był do ucieczki, za jego głowę wyznaczono bowiem nagrodę. Zamordowano go w 1846 roku. Niekiedy jako datę urodzin Utemisowa podaje się rok 1803, co wynika z rozbieżności danych.

Poezja (z gr. ποίησις, poíesis – tworzenie, wytwórczość, sztuka poetycka) – wieloznaczny termin, współcześnie stanowiący przede wszystkim określenie dzieł literackich nienapisanych prozą lub synonim liryki.

Twórczość akynów była rozwinięta głównie wśród Kazachów i Kirgizów, ale także innych narodów regionu. Współcześnie mianem akyna określa się w tych kulturach także poetę-literata.

Akyni brali udział w tradycyjnej uroczystości, zwanej ajtys, będącej rodzajem zawodów, w których twórcy prezentowali swoje zdolności poetyckie i muzyczne. Ajtys odbywał się z okazji ważniejszych wydarzeń w tradycyjnym kalendarzu ludowym, ale także na jarmarkach, itp.

Do najważniejszych akynów kazachskich należeli m.in. Machambet Utemisow (1804—1846) oraz Dżambuł Dżabajew (1846—1945), zaś wśród Kirgizów Toktoguł Satyłganow (1864-1933).

Kirgizi – naród zamieszkujący głównie Kirgistan, jak również Uzbekistan, Kazachstan, Chiny, Tadżykistan, Turcję i Afganistan; ogółem jest ich około 2,7 mln. (1990).

Utwór muzyczny – jednolita kompozycja muzyczna złożona z: rytmu i metrum, melodii, harmonii, barwy dźwięku, dynamiki, agogiki oraz budowy formalnej, przeznaczona do wykonania lub odtwarzania, najczęściej posiadająca autora(-ów). Utwór muzyczny może przyjąć formę tylko muzyczną lub słowno-muzyczną w przypadku, gdy w utworze wykorzystano tekst.