Al-Afdal - Polski Serwis Naukowy

Al-Afdal (ok. 1066 - 1121) wezyr i zarazem faktyczny władca Egiptu za czasów panowania kalifów z dynastii Fatymidów al-Musta'liego i Al-Amira.

Był synem Badr al-Dżamaliego, wodza i wezyra kalifa Al-Mustansira. Al-Afdal po dojściu w armii do najwyższego wojskowego stanowiska zreformował flotę, następnie zdobył przybrzeżne miasta Palestyny Askalon, Akka, Tyr, Byblos. W 1098 roku odzyskał Jerozolimę.

Jako wódz nie posiadł daru przewidywania. Poprzez walki z Seldżukami i długotrwałe z nimi negocjacje nie zauważył i nie docenił wagi niebezpieczeństwa jaką niosła ze sobą wyprawa krzyżowa. Swoją krótkowzroczność w polityce przypłacił utraceniem wcześniej opanowanych miast na rzecz krzyżowców: w 1099 roku stracił Jerozolimę, następnie Sydon (1100), Hajfę (1100), Akkę (1103), Byblos (1104), Bejrut (1110).

Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Rozgromiony przez krzyżowców Al-Afdal wycofał się do Askalonu, a stamtąd do Kairu, pozostawiając część swojej floty w Askalonie i Tyrze. Z miast tych jego flota podejmowała pirackie wypady na flotę krzyżowców.

Polityka Al-Afdala spowodowała brzemienny w skutki rozłam w społeczności isma'ilitów. Po śmierci Al-Mustansira Al-Afdal zdetronizował najstarszego syna kalifa - Nizara, którego popierała większość isma'ilitów, na rzecz młodszego syna al-Musta'liego, który był łatwiejszy do kierowania. Nizar uciekł do Aleksandrii, tam został jednak pojmany i uwięziony. Jego zwolennicy przekonani o powodzeniu ucieczki uznali Nizara za imama. Prześladowani nizaryci zdobyli stosunkową silną pozycję w Syrii, a zwłaszcza Iranie, gdzie działali pod przywództwem Hasana-i Sabbaha.

Pierwsza wyprawa krzyżowa zapoczątkowała okres zbrojnych wypraw krzyżowych, rozpoczętych przez Papieża Urbana II od apelu na synodzie w Clermont 27 listopada 1095 roku. Wyprawa wyruszyła w 1096 roku, z podwójnie obranym celem – zdobycia Jerozolimy i Ziemi Świętej oraz uwolnienia wschodnich chrześcijan spod islamskiej władzy.

Kalif (od arab. chalifa – następca) – tytuł następców Mahometa, czyli przywódców muzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanych kalifatami. Pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku został Abu Bakr. Po zamordowaniu kalifa Alego w 661 roku doszło do rozłamu wewnątrz islamu w wyniku sporu o sukcesję na szyitów i sunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 r. powstał szyicki kalifat w Kairze, zniszczony przez Saladyna w 1171 r. W 929 roku emir Kordoby Abd ar-Rahman III ogłosił się kalifem, jednak już w 1031 kordobański kalifat rozpadł się.

Po śmierci kalifa Musta'liego Al-Afdal na tronie osadził jego syna, 5-letniego wówczas Al-Amira. Gdy nowy władca dorósł, pozbył się potężnego "opiekuna" za pomocą płatnych zabójców.

Bibliografia

Mały słownik kultury świata arabskiego, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1971