Alabama - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy stanu USA. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Alabama (wymowa:/ˌæləˈbæmə/ ) – stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, położony nad Zatoką Meksykańską.

Obszar nizinny, od północnego wschodu ograniczony wyżyną Cumberland, od północnego wschodu górami Appalachy. Na północy sąsiaduje ze stanem Tennessee, na wschodzie z Georgią, na południu z Florydą i Zatoką Meksykańską, na zachodzie z Missisipi. Alabama zajmuje 30. miejsce pod względem powierzchni oraz 23. pod względem liczby ludności wśród stanów USA.

Anglicy (ang. English people) – naród germański zamieszkujący głównie Wielką Brytanię, zwłaszcza Anglię (ok. 45 mln), posługujący się językiem angielskim z grupy języków germańskich. Poza Zjednoczonym Królestwem mieszkają głównie w Republice Południowej Afryki, Związku Australijskim, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Anglicy wyznają głównie anglikanizm. Ich kultura zaczęła się kształtować w średniowieczu pod wpływami celtyckimi, romańskimi (gł. francuskimi) oraz skandynawskimi (głównie normańskimi i nordyckimi). Od czasów nowożytnych zaczęła wpływać na kulturę reszty świata. Za pierwszego Anglika uważa się człowieka z Boxgrove, którego szczątki znaleziono w hrabstwie West Sussex.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Od wojny secesyjnej do II wojny światowej stan ten odczuwał trudności gospodarcze ze względu na ciągłe uzależnienie od rolnictwa. Pomimo rozwoju przemysłu i ośrodków miejski, aż do 1960 roku w stanowej legislaturze reprezentowane były głównie interesy białych mieszkańców obszarów wiejskich, podczas gdy pomijano postulaty Afroamerykanów i mieszkańców miast. Po II wojnie światowej Alabama odnotowała wzrost gospodarczy spowodowany odejściem od rolnictwa na rzecz bardziej zróżnicowanych gałęzi takich jak przemysł ciężki, wydobycie minerałów, edukacji i rozwój technologii. Ponadto rozwinięto wiele instalacji wojskowych, które dały wiele miejsc pracy mieszkańcom stanu.

Decatur - miasto w USA, w północno-zachodniej części stanu Alabama, port nad zbiornikiem retencyjnym Wheeler (na rzece Tennessee). Według spisu ludności z roku 2010, w Decatur mieszka 55 683 mieszkańców.
Dzięcioł różowoszyi (Colaptes auratus) - gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych (Picidae). Wierzch ciała czarno i brązowo prążkowany, kuper biały; spód ciała biały, pokryty czarnymi plamami z czarną przepaską na piersi. Wyróżnia się 2 podgatunki: - wschodni - szare ciemię, czerwona potylica, maska i przód szyi płowe; u samca widoczne czarne wąsy, ogon i skrzydła od spodu żółte. - zachodni - ciemię i potylica brązowe, maska szara; u samca widoczne czerwone wąsy, ogon i skrzydła od spodu łososiowe. Żeruje na ziemi, poluje najczęściej na mrówki.

Alabama jest nieoficjalnie nazywana stanem złotego dzięcioła, a także Sercem Dixie. Stanowym drzewem jest sosna długoigielna, a kwiatem kamelia. Stolicą stanu jest Montgomery, a najludniejszym miastem Birmingham. Huntsville z kolei ma największą powierzchnie, a Mobile założone w 1702 przez francuskich kolonistów jest najstarszym miastem w stanie.

De iure (łac.) — w języku prawniczym coś zgodnego z treścią norm prawnych (ustaw). Często używane dla przeciwstawienia stanu de facto wobec rzeczywistości prawnej.
Teksas (ang. Texas) – stan w południowej części Stanów Zjednoczonych, położony na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, sąsiadujący ze stanami Luizjana i Arkansas na wschodzie, stanem Oklahoma na północy i Nowym Meksykiem na zachodzie. Na południowym zachodzie graniczy z Meksykiem. Obszar w większości wyżynny (Wielkie Równiny), w części południowo-zachodniej niewielkie obszary górzyste, w części południowo-wschodniej Nizina Zatokowa.

Historia

Pochodzenie nazwy

Plemię Alibamu mówiące językiem z rodziny muskogejskiej i zamieszkujące górny bieg rzeki Alabama posłużyło jako źródłosłów nazwy zarówno rzeki jak i stanu. Określali oni samych siebie jako Albaamo, a słowo to prawdopodobnie pochodzi z języka czoktaw i zostało przejęte przez plemię Alibamu jako nazwa własna. Pisownia nazwy znacznie różni się w zależności od źródeł. Po raz pierwszy pojawia się w trzech relacjach z wyprawy Hernando de Soto z roku 1540 jako Alibamo, Alibamu lub Limamu. W roku 1702 było nazywane po francusku Alibamon i tak oznaczane na mapach z tamtego okresu. Inne źródła przedstawiały te tereny jako Alibamu, Alabamo, Albama, Alebamon, Alibama, Alibamou, Alabamu i Allibamou.

Partia Demokratyczna (ang. Democratic Party) – jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Republikańskiej. Jest to partia łącząca amerykańskie środowiska centrowe i centro-lewicowe. W wyborach prezydenckich popierają jej kandydatów małe ugrupowania lewicowe. Jest najstarszą partią amerykańską i drugą najstarszą na świecie.
Ćwierćdolarówki z 50 amerykańskimi stanami − seria monet dwudziestopięciocentowych emitowana przez Mennicę Stanów Zjednoczonych. Seria ta była bita w latach 1999-2008, z pięćdziesięciu różnymi wzorami na awersie i jednym wspólnym wzorem z podobizną pierwszego prezydenta Jerzego Waszyngtona na rewersie.

Stosunkowo łatwo można ustalić pochodzenie nazwy, jednak źródła nie zgadzają się co do jego pierwotnego znaczenia. Artykuł w Jacksonville Republican z 1842 stwierdza iż słowo Alabama oznacza tu odpoczywamy i takie znaczenie zostało spopularyzowane w pismach Aleksandra Meek, ale językoznawcy nie byli w stanie znaleźć dowodów potwierdzających tą tezę. Uważają oni, że wyraz ten pochodzi od słów języka czoktaw alba (roślina lub chwast) i amo (ciąć, gromadzić) i tłumaczone jest jako zbieracze ziół lub zrywający chwasty.

Hawajczycy - rdzenni mieszkańcy Hawajów, pochodzenia polinezyjskiego. Komunikują się w języku angielskim, a tylko ok. 250 używa rodzimego języka hawajskiego.
Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

Ludność tubylcza

Członek plemienia Czikasawów (zdjęcie z XIX wieku)

Ludy tubylcze zamieszkiwały tereny stanu na tysiące lat przed europejską kolonizacją. Handel z północnym-wschodem poprzez rzekę Ohio rozpoczął się między 1000 rokiem p.n.e a 700 rokiem n.e. i trwał do kontaktu z Europejczykami. Kultura agrarna Missisipi pokrywała większość terytorium stanu od roku 1000 do 1600, a jednym z głównych jej ośrodków było Moundville. Analiza znalezisk z tego regionu była podstawą sformułowania cech ceremoniału południowo-wschodniego. Wbrew powszechnej opinii kultura tego regionu nie wykazuje bezpośrednich podobieństw do kultur Mezoameryki i rozwijała się niezależnie.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Mezoameryka – region obejmujący terytoria zamieszkane przez członków wielkich środkowoamerykańskich kultur prekolumbijskich oraz ich wpływu kulturalnego, ekonomicznego i politycznego. Rozciąga się w przybliżeniu od środkowego Meksyku po Przesmyk Panamski.

Wśród historycznych plemion żyjących na obszarze dzisiejszej Alabamy byli Czirokezi mówiący językiem z grupy irokeskiej, a także Alibamu, Czikasawowie, Czoktawowie, Krikowie i Koasati mówiący językami z rodziny muskogejskiej

Osadnictwo europejskie

Pierwszą europejską osadę w tym regionie Fort Louis de la Louisiane (dzisiejsze Mobile założyli Francuzi w 1702 roku. Obszar stanu należał do Francji w latach 1702-1763, a następnie do roku 1783 był częścią brytyjskiej Florydy Zachodniej na mocy traktatu paryskiego. Pierwszym brytyjskim osadnikiem był Thomas Bassett osiadły nad rzeką Tombigbee. W latach 1783-1810 Alabama była posiadłością hiszpańską, następnie częścią niepodległej Republiki Zachodniej Florydy (przez 90 dni), po aneksji przez USA dołączona do Terytorium Orleanu i wreszcie w 1812 włączona w skład Terytorium Missisipi. Hiszpania zachowała nominalną władzę w regionie z siedzibą w Mobile. Okupacja tego miasta przez siły Andrew Jacksona w 1814 roku skutecznie zakończyła hiszpańskie rządy w regionie i dała Stanom Zjednoczonym nieograniczony dostęp do Zatoki Meksykańskiej.

Tennessee – rzeka w Stanach Zjednoczonych, główny dopływ rzeki Ohio. Przepływa przez stany Tennessee, Alabama, Kentucky i Missisipi. Część Tennessee znajduje się w Równinach Centralnych, druga część w Appalachach.
Języki muskogejskie - rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej, używanych w południowo-wschodnich Stanach zjednoczonych. Obecnie mówi nimi łącznie ok. 15 000 osób. Rodzina muskogejska zaliczana bywa niekiedy do nadrodziny siouańsko-muskogejskiej w ramach fyli makrosiouańskiej. Typologicznie są to języki aglutynacyjne.

Obszar dzisiejszej północnej i środkowej Alabamy należący do plemion Yazoo został dołączony do kolonii Georgia po 1763 i pozostał w tym stanie po rewolucji amerykańskiej. Przynależność ta była kwestionowana najpierw przez plemiona indiańskie, inne stany, a następnie przez rząd federalny USA, Wielką Brytanię i Hiszpanię. W 1802 roku region ten został włączony do Terytorium Missisipi. Nadanie statusu stanowego było jednak opóźnione przez brak dostępu do morza.

National Park Service (Służba Parków Narodowych) to agencja federalna Stanów Zjednoczonych, której zadaniem jest dbanie o zasoby naturalne i historyczne kraju w taki sposób, by mogły służyć w nienaruszonym stanie także przyszłym pokoleniom. Agencja podlega Departamentowi Spraw Wewnętrznych. Została ustanowiona na mocy aktu prawnego Kongresu Stanów Zjednoczonych podpisanego przez prezydenta Woodrowa Wilsona 25 sierpnia 1916 roku. W roku 2006 budżet National Park Service wynosił 2,256 miliarda dolarów.
Ku Klux Klan (KKK) – organizacja rasistowska utworzona w miejscowości Pulaski w Stanach Zjednoczonych, częściowo zakonspirowana, walcząca o utrzymanie supremacji białych w USA i dążąca do ograniczenia praw afroamerykanów, katolików (mimo iż jego członkowie uważali się za stowarzyszenie chrześcijańskie) i Żydów, zorganizowane na wzór tajnego stowarzyszenia. Powstała w XIX wieku (po wojnie secesyjnej), odrodziła się w 1915 roku. Została zdelegalizowana z powodu dopuszczania się przemocy na tle rasowym i religijnym i była zwalczana przez Kongres USA i władze federalne. Nazwa pochodzi od kombinacji greckiego słowa "kyklos" (okrąg, koło) ze słowem klan. Według innej wersji jest to onomatopeja, oddająca dźwięk przeładowania broni palnej.

Status stanowy, wojna domowa i odbudowa

Alabama została przyjęta do Unii jako dwudziesty drugi stan w roku 1819. Szybko pojawili się nowi osadnicy chcący skorzystać z żyznych gleb. Południowo-wschodni plantatorzy i handlowcy z Górnego Południa sprowadzili niewolników na rozwijające się plantacje bawełny. Gospodarka czarnego pasa (nazwa pochodzi od koloru ziemi) opierała się na dużych plantacjach bawełny, których właściciele wzbogacili się w dużej mierze na pracy niewolników. Obszar przyciągnął także wielu biednych ludzi, którzy stali się rolnikami na własne potrzeby. Spis ludności z roku 1860 wykazał 964201 mieszkańców, z czego 45% stanowili czarni niewolnicy. W stanie było zaledwie 2690 wolnych ludzi o kolorze skóry innym niż biały.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.
Brzoskwinia (Persica Mill.) – grupa kilku gatunków roślin, które według większości ujęć taksonomicznych zaliczane są do rodzaju Prunus. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski zalicza jednak uprawiany również w Polsce gatunek brzoskwinię zwyczajną (Persica vulgaris) do oddzielnego rodzaju Persica (brzoskwinia).

W latach 1826-1846 funkcję stolicy stanu pełniła Tuscaloosa. 30. stycznia 1846 roku władze stanu przeniosły stolicę do Montgomery, a pierwsza sesja parlamentu w nowej stolicy odbyła się w grudniu 1847 w nowo wybudowanym budynku. Spłonął on w 1849, ale dwa lata później został odbudowany według pierwotnych planów.

W dniu 11. stycznia 1861 roku Alabama ogłosiła secesję i dołączyła do Konfederacji. Choć na terytorium stanu stoczono niewiele bitew dostarczył on 120 tys. żołnierzy podczas wojny secesyjnej. Niewolnicy Alabamy uzyskali wolność na mocy 13. poprawkiw 1865 roku. W czasie powojennej odbudowy władze utworzyły system szkół publicznych oraz pewne instytucje pomocy społecznej. Alabama oficjalnie powróciła do Unii w roku 1868.

Języki irokeskie – rodzina języków używanych przez rdzenną ludność Ameryki Północnej w rezerwatach w prowincjach Ontario i Quebec w Kanadzie oraz w stanach Nowy Jork i Oklahoma w USA. Do grupy języków irokeskich należą takie języki jak: czirokeski, huroński, mohawk, cayuga, oneida, onondaga i inne. Według niektórych klasyfikacji języki irokeskie zalicza się wraz w siouańskimi i kaddo do fyli makrosiouańskiej.
Tornado (z hiszp. tronada – burza) – gwałtownie wirująca kolumna powietrza, będąca jednocześnie w kontakcie z powierzchnią ziemi i podstawą cumulonimbusa lub rzadziej wypiętrzonego cumulusa. Tornada osiągają różne wielkości, jednak zwykle przyjmują postać widzialnego leja kondensacyjnego, węższym końcem dotykającego ziemi. Dolna część leja jest często otoczona chmurą odłamków i pyłu.

Po wojnie domowej stan nadal miał charakter rolniczy, oparty głównie na uprawie bawełny. Plantatorzy opierali się zniesieniu niewolnictwa i starali się odzyskać kontrolę nad pracownikami. Ku Klux Klan posiadał w stanie liczne niezależne oddziały atakujące wyzwolonych. Po jego zlikwidowaniu organizowano paramilitarne grupy takiej jak Czerwone Koszule i Biała Liga, które w sposób bardziej otwarty walczyły z prawami wolności. Wprowadzono Prawa Jima Crowa mające na celu zwiększenie przewagi białych w społeczeństwie. W 1875 zakazano publicznego finansowania katolickich szkół.

Interstate Highway System (co można przetłumaczyć jako Międzystanowy System Autostrad) to główna sieć autostrad w Stanach Zjednoczonych. Pełna nazwa to Dwight D. Eisenhower National System of Interstate and Defense Highways (czyli Narodowy System Autostrad Międzystanowych i Obronnych im. Dwighta Eisenhowera). W języku angielskim słowo highway może odnosić się do autostrad, jak również do innych ważniejszych dróg. Jest to odzwierciedlone w tym, że system ten jest częścią szerszego National Highway System (czyli Systemu Dróg Krajowych), który obejmuje autostrady i ważniejsze drogi o znaczeniu krajowym.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Stolica stanu ok. roku 1894

1900-1960

Nowa konstytucja stanowa z 1901 roku skutecznie nękała Afroamerykanów, a także wielu biednych białych poprzez ograniczanie ich prawa głosu m.in. wprowadzając wymóg umiejętności czytania i pisania. Mimo, iż plantatorzy uzyskali poparcie dla tych zmian wśród białych nieposiadających ziemi nowe ograniczenia nękały biednych głównie przez narzucanie podatku pogłównego.

Prawa Jim Crow - (ang. Jim Crow laws) prawa wprowadzane na stopniu lokalnym (hrabstw - counties) lub stanowym, głównie w południowych stanach USA po wojnie secesyjnej (podobne prawa istniały także w stanach nie należących do Konfederacji). Miały one za zadanie ograniczenie praw byłych murzyńskich niewolników oraz pogłębianie separacji między białą a czarną ludnością w tych stanach.
Andrew Jackson (ur. 15 marca 1767, zm. 8 lipca 1845) – amerykański prawnik i polityk; generał Armii Stanów Zjednoczonych; wojskowy gubernator Florydy (1821), członek Izby Reprezentantów USA (1796–97), senator USA (1797–98, 1823–25) oraz siódmy prezydent USA (1829–1837).

W roku 1900 prawa wyborcze posiadało ponad 181 tys. Afroamerykanów, ale w czerwcu 1903 liczba ta spadła do 2980, pomimo że co najmniej 79 tys. Afroamerykanów potrafiło czytać i pisać.

Marsz w obronie praw człowieka z Selmy do Montgomery, 1965

W roku 1941 600 tys. białych i 520 tys. czarnych nie posiadało własnej ziemi. Niemal wszyscy Afroamerykanie utracili prawa głosu. Prześladowania zakończyły się w połowie lat 60-tych na mocy ustaw federalnych dających prawo głosu dla wszystkich obywateli.

Amerykanie – naród Stanów Zjednoczonych Ameryki, liczący ponad 300 mln członków. W związku ze specyficzną, migracyjną historią swojego powstania, posiada pochodzenie mieszane, przede wszystkim europejskie i afrykańskie. Mniejszość stanowią osoby pochodzenia azjatyckiego oraz rdzenni Amerykanie - Indianie Ameryki Północnej. Skutkiem tradycyjnej wielonarodowości Stanów Zjednoczonych jest fakt, że wielu Amerykanów identyfikuje się zarówno z USA, jak i - raczej sentymentalnie - z krajem pochodzenia swoich przodków (np. Amerykanie włoskiego czy irlandzkiego pochodzenia - Italian Americans, Irish Americans)
Intergraph – Intergraph Corporation (pierwotnie M&S Computing Inc.), firma założona przez Jima Meadlocka w 1969 roku w Huntsville w Stanach Zjednoczonych. Według raportu za 2003 r. sporządzonego przez firmę Daratech Inc. Intergraph był z 13% udziału w rynku drugim największym producentem oprogramowania GIS na świecie (pierwsze miejsce z 34% udziału firma ESRI). Firma do początku lat 80. niemal wyłącznie zajmowała się produkcją oprogramowania GIS. Obecnie jej działalność koncentruje się wokół czterech kategorii produktów: oprogramowaniu do projektowania dużych instalacji przemysłowych, rozwiązaniach dla sektora bezpieczeństwa publicznego, doradztwie, oraz systemach informacji przestrzennej. Produkty tej ostatniej kategorii generują rocznie około 200 mln USD przychodów, podczas gdy całkowite roczne przychody wynoszą około 500 mln USD. Integraph ma szeroką i zróżnicowaną ofertę produktów. Wśród oprogramowania GIS najważniejsza jest rodzina produktów GeoMedia, przeznaczona na rynek dektop GIS.

Zdominowana przez interesy rolnicze Alabama konsekwentnie zmniejszała finansowanie szkół i usług dla Afroamerykanów, nie zwalniając ich przy tym z płacenia podatków. Dalszy ciąg dyskryminacji rasowej, kryzys rolniczy oraz nieurodzaj bawełny na skutek zarazy nasienia skłonił dziesiątki tysięcy Afroamerykanów do emigracji na północ. Opuścili oni Alabamę na początku XX wieku i w wyniku Wielkiej Migracji przenieśli się do pracy w przemyśle i lepszej przyszłości w uprzemysłowionych miastach północy. Tempo wzrostu populacji w latach 1910-1920 spadło blisko o połowę. W tym samym czasie wielu rolników, zarówno białych jak i czarnych, przeniosło się do Birmingham znajdując zatrudnienie w rozwijającym się przemyśle. Miasto doznało tak szybkiego wzrostu populacji, że było nazywane The Magic City, co znaczy magiczne miasto. W latach 20-stych Birmingham było 19. miastem Stanów Zjednoczonych pod względem ludności i mieszkało w nim ponad 30% mieszkańców całego stanu. Podstawą jego gospodarki był przemysł ciężki oraz górnictwo.

13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych dotyczy zniesienia niewolnictwa i robót przymusowych. Została uchwalona przez Kongres Stanów Zjednoczonych 31 stycznia 1865 i weszła w życie 6 grudnia 1865 roku.
Huragan lub tajfun – cyklon tropikalny, w którym średnia prędkość wiatru wynosi powyżej 33 m/s (nie mniej niż 12° w skali Beauforta). Siłę huraganów mierzy się za pomocą skali Saffira-Simpsona, gdzie 5 stanowi zjawisko o nasileniu ekstremalnym. Huragan jest nazwą stosowaną dla zjawisk występujących nad akwenami Oceanu Atlantyckiego, natomiast tajfun – dla sztormów nad akwenami Oceanu Indyjskiego czy Oceanu Spokojnego.

Rozwój przemysłu napędzany potrzebami wojska w związku z II wojną światową przyniósł dobrobyt. Uprawa bawełny straciła na znaczeniu, a stan stał się bazą dla przemysłu i usług. W latach 60-tych wielu białych było przeciwnych polityce integracji rasowej w szkołach i obiektach użyteczności publicznej.

1960-obecnie

Mimo ogromnych zmian w rozmieszczeniu ludności między rokiem 1901, a 1961 pro-rolnicza legislatura nie zezwoliła na ustalenie liczby mandatów do Izby Reprezentantów i Senatu na podstawie populacji. Zachowano stare zasady w celu zachowania politycznej i ekonomicznej władzy na obszarach rolniczych. Ponadto ustawodawcy tendencyjnie wyznaczyli okręgi wyborcze (tzw. Gerrymandering), aby zapewnić elekcję osobom spoza Birmingham. W rezultacie Hrabstwo Jefferson w którym znajduje się Birmingham skupiające przemysłową i gospodarczą siłę stanu i zapewniające 1/3 dochodów stanu nie otrzymywało adekwatnych usług publicznych. Miejskie interesy były konsekwentnie pomijane przez władze i w wyniku tego ok. 25% ludności stanu miało wpływ na decyzje polityczne dotyczące całej populacji.

Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.
Segregacja rasowa (oddzielenie) – rodzaj sformalizowanej, zinstytucjonalizowanej dyskryminacji opartej na kryterium rasy, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie jednej rasy od drugiej. Separacja może mieć charakter geograficzny, ale zazwyczaj była stosowana poprzez świadczenie usług za pomocą oddzielnych instytucji, jak szkoły czy transport publiczny.

Afroamerykanie z powodów historycznych deklarowali się jako Republikanie, ale nie posiadali praw wyborczych. Natomiast biali wyborcy mieli żal do Republikanów ze względu na wojnę domową i konieczną odbudowę. Czynniki te wpłynęły na długoletnią tradycję polegającą na tym, że każdy kandydat chcący uzyskać poparcie musiał deklarować się jako Demokrata niezależnie od faktycznych poglądów politycznych.

Floryda, ang. State of Florida – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią. Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu; 2/3 stanu pokrywają tereny leśne.
Azjata - określenie osoby będącej mieszkańcem obszaru Azji, lub potomków tych osób na całym świecie. Termin Azjata odnosi się przede wszystkim do wyróżniających się cech żółtej rasy człowieka - charakterystycznych tzw. "azjatyckich" rysów twarzy i koloru cery. Czasami nazwa ta może się odwoływać do pochodzenia społecznego czy kultury i sposobu życia danych osób.

Afroamerykanie uzyskali prawa obywatelskie i wyborcze w roku 1965 i wtedy de iure w stanie zakończyła się segregacja rasowa.

W 1972 pod wpływem nacisków ludności miejskiej władze po raz pierwszy od 1901 roku ustalają ilość mandatów na podstawie liczby ludności w poszczególnych okręgach wyborczych. To działanie pozwoliło uzyskać korzyści i rozwój obszarów miejskich, a także zapewniło prawidłową reprezentację ludności. Po 1972 roku biali wyborcy przenieśli większość swojego poparcia na kandydatów republikańskich w wyborach prezydenckich. Podobną tendencję można było zauważyć w wyborach do władz stanowych w wyniku czego w 2010 Republikanie po raz pierwszy od 136 lat uzyskali kontrolę nad obiema izbami parlamentu stanowego.

Toyota - to marka samochodów, produkowanych przez japoński koncern Toyota Motor Corporation (jap. トヨタ自動車株式会社), który zatrudnia około 323 tys. pracowników (czerwiec 2008). Największy koncern motoryzacyjny świata.
Interstate 10 – amerykańska autostrada międzystanowa znajdująca się w południowej części kraju. Zaczyna się w Jacksonville, a kończy w Los Angeles. Przebiega przez stany:

Geografia

Alabama mapa fizyczna: jeziora,rzeki, drogi, z górą Cheaha na wschód od Birmingham.

Delta niedaleko Mobile

Alabama jest trzydziestym co do wielkości stanem USA z powierzchnią 135,775 km². 3,19% ogólnej powierzchni zajmują wody powierzchniowe, co czyni ten stan dwudziestym trzecim pod tym względem w kraju. Stan ten posiada drugi co do wielkości system żeglugi śródlądowej w Stanach Zjednoczonych. 3/5 powierzchni zajmuje płaska nizina schodząca ku Missisipi i Zatoce Meksykańskiej. Północ stanu to teren wyżynny z rozległą doliną rzeki Tennessee w której znajdują się liczne potoki, wzgórza i jeziora.

Alabama – rzeka w USA, w stanie Alabama. Zaczyna się 11 km na południe od Montgomery, z połączenia rzek Coosa i Tallapoosa, które biorą swój początek w Appalachach i łączą się niedaleko miasta Montgomery.
Południowa Konwencja Baptystów (ang. Southern Baptist Convention - SBC) to największa protestancka grupa wyznaniowa w Stanach Zjednoczonych skupiająca zbory i lokalne kościoły baptystyczne głównie w południowej części kraju. Łącznie do Południowej Konwencji Baptystów należy blisko 16 milionów członków zrzeszonych w ponad 44.000 zborów.

Stany graniczące z Alabamą to Tennessee na północy, Georgia na wschodzie, Floryda na południu i Missisipi na zachodzie. Alabama stanowi część wybrzeża Zatoki Meksykańskiej w najdalej na południe wysuniętym fragmencie stanu. Rozpiętość wysokości Alabamy zawiera się między poziomem morza w Mobile Bay, a fragmentem Appalachów w północno-wschodnim rejonie stanu. Najwyższym punktem jest Cheaha Mountain o wysokości 735 m n.p.m. 89 tys. km² stanu to lasy co stanowi 67% ogólnej powierzchni stanu. Hrabstwo Baldwin położone wzdłuż Zatoki Meksykańskiej jest największym okręgiem w stanie zarówno pod względem powierzchni lądowej (4134 km²) jak i wodnej (1116 km²).

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.
Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Obszary stanu zarządzane przez National Park Service to Horseshoe Bend National Military Park, Little River Canyon National Preserve, Russell Cave National Monument, Tuskegee Airmen National Historic Site i Tuskegee Institute National Historic Site. Dodatkowo Alabama ma cztery lasy państwowe: Conecuh, Talladega, Tuskegee i William B. Bankhead. W stanie znajdują się również Trasa Parkowa Natchez, Historyczna Trasa z Selmy do Montgomery oraz Szlak Łez. Znanym cudem natury jest najdłuższy (40 m) amerykański naturalny most na wschód od Gór Skalistych położony na południe od Haleyville.

Język czoktaw - język z rodziny muskogejskiej używany przez Czoktawów w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Na początku XIX w. pełnił rolę lokalnej lingua franca. Obecnie posługuje się nim niecałe 10 tysięcy osób. Język czoktaw jest bardzo podobny do spokrewnionego z nim języka czikasaw. Wyróżnia się trzy dialekty języka czoktaw: z południowo-wschodniej Oklahomy, ze środkowo-południowej Oklahomy i z Missisipi.
Czirokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) — plemię Indian Ameryki Północnej pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków zostało przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.

W Hrabstwie Elmore na północ od Montgomery znajduje się krater o szerokości ośmiu kilometrów tzw. krater Wetumpka, gdyż w miejsce to ok. 80 mln lat temu uderzył meteoryt.

Obszary miejskie

Birmingham, największy zespół miejski

Huntsville, drugi co do wielkości zespół miejski

Mobile, trzeci co do wielkości zespół miejski

Montgomery, czwarty co do wielkości zespół miejski

Tuscaloosa, piąty co do wielkości zespół miejski

Klimat

Klimat stanu określany jest jako podzwrotnikowy wilgotny ze średnią roczną temperaturą na poziomie ok. 18 °C. Najcieplej jest na południu Alabamy, nad Zatoką Meksykańską, a temperatura na północy stanu jest trochę niższa, zwłaszcza na terenie Appalachów. Klimat ten charakteryzuje się bardzo gorącymi latami, łagodnymi zimami i dużą ilością opadów w ciągu całego roku. Średnie roczne opady wynoszą ok. 1400 mm, dzięki czemu okres wegetacyjny jest tu bardzo długi liczący nawet 300 dni w południowej części stanu.

Interstate 65 Autostrada międzystanowa nr 65 - jest to amerykańska autostrada międzystanowa znajdująca się w środkowo-wschodniej części kraju; biegnąca z północy na południe. Zaczyna się w Gary w stanie Indiana (południe Chicago), a kończy się w mieście Mobile w stanie Alabama blisko zatoki meksykańskiej. Droga ma długość 1428 km/ 887,3 mil.
Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Lata w Alabamie należą do najgorętszych w całych Stanach Zjednoczonych ze średnią temperaturą powyżej 32 °C w niektórych rejonach stanu. Region ten często jest nawiedzany przez huragany i nawet obszary położone daleko od Zatoki Meksykańskiej są narażone na ich skutki i obfite opady. Bardzo często zdarzają się również burze, w południowej części stanu rocznie odnotowywanych jest 70-80 dni burzowych, ale nawet na północy przypada ok. 60 dni burzowych na rok. Czasami burze są bardzo groźne, ze sporą liczbą wyładowań atmosferycznych i dużymi kulami gradowymi. Alabama zajmuje siódme miejsce w kraju pod względem liczby zgonów od uderzeń pioruna i dziewiąte miejsce w kraju pod względem liczby zgonów od uderzeń pioruna na jednego mieszkańca.

Strefa klimatów podzwrotnikowych (subtropikalnych) obejmuje obszar na którym średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca wynosi +10 °C i więcej w klimatach morskich oraz 0 °C i mniej w klimatach kontynentalnych, zaś opady występują przeważnie w chłodnym półroczu (w klimatach monsunowych latem). Pory roku wyznacza roczny przebieg temperatury, opadów. Wyróżnia się pięć typów tego klimatu:
Sosna długoigielna (Pinus palustris Mill.) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Pochodzi z południowych obszarów USA, występuje od wschodniego Teksasu do południowej Wirginii i północnej Florydy.

Alabama, wraz z Kansas ma najwięcej zgłoszonych tornad kategorii EF5 w okresie 1. stycznia 1950 - 31. października 2006. Kilka katastrofalnych tornad F5 spowodowało, że Alabama ma więcej ofiar śmiertelnych trąb powietrznych niż jakikolwiek inny stan, wyprzedzając nawet Teksas, którego znacznie większy obszar zaliczany jest do Alei Tornad. Na ten śmiertelny bilans znacząco wpłynęły tornada z kwietnia 1974 (77 ofiar w Alabamie) oraz z kwietnia 2011 (241 ofiar w Alabamie) roku. Sezon na tornada to głównie wiosna (kwiecień), ale Alabama jako jedno z nielicznych miejsc na świecie ma również drugi sezon tornad w okolicy listopada i grudnia. Północ stanu wzdłuż doliny Tennessee jest jednym najbardziej zagrożonych tornadami obszarem kraju i region ten bywa nazywany Dixie Alley dla odróżnienia od Alei Tornad na Wielkich Równinach.

Kansas – stan w środkowej części USA. Kansas na północy graniczy ze stanem Nebraska, na wschodzie z stanem Missouri, na południu z Oklahomą, a na zachodzie z Kolorado. Stan Kansas jest położony na Wielkich Równinach. Teren jest falisty, częściowo pagórkowaty. Nazwa stanu pochodzi od nazwy miejscowego plemienia indiańskiego Kansa, tłumaczonej jako ludzie południowego wiatru.
Wielkie Równiny to rozległa kraina geograficzna, a zarazem krąg kulturowy na obszarze Kanady i USA, u podnóża Kordylierów. Obszar ten, zbudowany z mezozoicznych i trzeciorzędowych wapieni i piaskowców, charakteryzuje się płaskim ukształtowaniem terenu i niemal wyłącznie trawiastą roślinnością (poza lasami łęgowymi w dolinach rzecznych), tzw. prerią. Obszar ten leży w kilku strefach klimatycznych. Silny wpływ na jego klimat ma bliskość Kordylierów.

Zimy w stanie zwykle są łagodne ze średnią temperaturą stycznia ok. 4 °C w Mobile i ok. 0 °C w Birmingham. Chociaż śnieg w Alabamie należy do rzadkości, na obszarze na północ od Montgomery śnieg pada kilka razy każdej zimy, a gwałtowne śnieżyce zdarzają się raz na kilka lat jak w roku 1963 czy 1993 gdy śnieg padał nawet w Mobile. Średnie opady śniegu w Birmingham to ok. 51 mm rocznie.

Orzech ziemny, orzech arachidowy, fistaszki, orzacha (Arachis hypogaea L.) – gatunek roślin z rodziny bobowatych. Nie występuje w naturze, jedynie w uprawie. Jest często uprawiany w krajach tropikalnych i subtropikalnych. We florze Polski efemerofit.
Honda Motor Co. (jap. 本田技研工業株式会社 – Honda Giken Kōgyō Kabushiki Kaisha) – japońska, międzynarodowa korporacja produkująca samochody, motocykle, skutery, samoloty, silniki oraz różnego rodzaju maszyny do celów budowlanych, rolniczych i innych. Obecnie jest największym producentem silników na świecie. Produkuje ich ponad 25 milionów rocznie. Zakłady produkcyjne umieszczono w ponad 30 różnych krajach. Główna siedziba znajduje się w Tokio. Natomiast siedziba Honda Motor Europe Ltd. znajduje się w Offenbach am Main.

Główne rzeki: Alabama, Tennessee

Roślinność: lasy dębowe i iglaste

Liczba hrabstw: 67

Największe hrabstwo: Jefferson

Liczba parków stanowych: 22

Osobny artykuł: Lista hrabstw w stanie Alabama.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)