Alain Touraine - Polski Serwis Naukowy

Alain Touraine

Alain Touraine (ur. 3 sierpnia 1925 w Hermanville-sur-Mer) – francuski socjolog.

Elementy biograficzne

Uczeń École normale supérieure w 1945, dyplomowany historyk. Swoją karierę naukową rozpoczął w CNRS (Krajowy Ośrodek Badań Naukowych), gdzie pracował do 1958. W latach 1952–1953 był Rockefeller Fellow na uniwersytetach Harvarda, Columbii i Chicago. W 1956 tworzył Centre de Recherche de Sociologie du Travail (Centrum Badań nad Socjologią Pracy) w Chile. W 1960 zaczął pracę w École Pratique des Hautes Études, której część stała się potem autonomiczną École des hautes études en sciences sociales, gdzie wykładał do 2005 (z kilkuletnią przerwą na wykłady w uniwersytecie w Nanterre). Bronił pracę doktorską w 1965. W 1958 tworzył Laboratoire de Sociologie Industrielle (Laboratorium Socjologii Przemysłowej), a w 1970 Centre d'Etudes des Mouvements Sociaux (Centrum Studiów nad Ruchami Społecznymi). Jego ostatecznym dziełem, jeśli chodzi o pracę instytucjonalną, jest Centre d'Analyse et d'Intervention Sociologiques (Centrum Analizy i Interwencji Socjologicznej) (1981), którym kierował do 1993.

Nowe ruchy społeczne – określenie rozmaitych ruchów powstałych na fali kontestacji młodzieżowej lat 60. XX wieku, przede wszystkim ekologicznych, feministycznych, pacyfistycznych, antynuklearnych oraz ruchów mniejszości seksualnych i ruchów działających na rzecz praw człowieka. Określa się je jako "nowe" dla odróżnienia od "starych" ruchów socjalistycznych i komunistycznych. Od lat 80. często znajdują polityczną reprezentację w partiach Zielonych, obecnie często włączają się w działania ruchu alterglobalistycznego. Problematyka nowych ruchów społecznych zajmuje ważne miejsce m.in. w teoriach socjologicznych Alaina Touraine’a, Clausa Offego, Ernesto Laclau i Chantal Mouffe oraz Immanuela Wallersteina.

École des hautes études en sciences sociales (Wyższa szkoła nauk społecznych, dosłownie: Szkoła wyższych studiów w naukach społecznych, EHESS) – francuska uczelnia wyższa, z siedzibą w Paryżu.

Praca naukowa

Touraine stał się znany dzięki swym pracom poświęconym socjologii pracy (zob. 1955 w bibliografii). Rozwinął następnie socjologię działania, by zbadać proces, który zachodził w społeczeństwach industrialnych stających się społeczeństwami postindustrialnymi (zob. 1965, 1973).

Ameryka Łacińska, Iberoameryka – termin obejmujący 20 krajów i 9 autonomii Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej, w których mówi się językami romańskimi, tj. po hiszpańsku, portugalsku lub francusku.

Uniwersytet Chicagowski, Uniwersytet w Chicago (ang. The University of Chicago) – jeden z najbardziej prestiżowych uniwersytetów amerykańskich, założony w 1890 przez przedsiębiorcę i twórcę koncernu Standard Oil Johna D. Rockefellera w Chicago. Jest to uczelnia prywatna, na której studiuje ok. 14 tys. osób, z czego zaledwie 4515 to studenci studiów licencjackich (ang.: undergraduates).

Po francuskim kryzysie w maju 1968 Touraine zaznaczył dokonanie się przejścia z dominacji czysto ekonomicznej w stronę dominacji kulturowej, gdzie opozycja pomiędzy proletariuszami i burżuazją została zastąpiona opozycją pomiędzy tymi, którzy posiadają pewne umiejętności a tymi, których pozycja w systemie mediatycznym zapewnia im znaczny wpływ na kształt społeczeństwa.

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" – ogólnopolski związek zawodowy, do 1989 pełniący również rolę masowego ruchu oporu przeciw rządom komunistycznym w okresie PRL-u.

Społeczeństwo postindustrialne (inaczej społeczeństwo poprzemysłowe) - społeczeństwo, którego głównym źródłem utrzymania nie jest produkcja przemysłowa, polegająca na wytwarzaniu przedmiotów, lecz wytwarzanie i przetwarzanie informacji.

Głównym elementem pracy Touraine'a jest jednak badanie ruchów społecznych. Od 1974 Touraine broni pewnej formy socjologii partycypatywnej (angażującej), "interwencjonizmu socjologicznego" i interesuje się szczególnie badaniem nowych ruchów społecznych (studenckich, regionalnych, ekologicznych i, aktualnie, feministycznych i LGBT) Opisał wiele ruchów robotniczych w Ameryce Łacińskiej oraz przeprowadził pierwsza głęboką analizę "Solidarności" (zob. 1982), która była jego główną inspiracją w rozwinięciu wyżej wspomnianej koncepcji socjologii interwencjonistycznej.

Uniwersytet Harvarda (Harvard University) powstał w 8 września 1636 jako Harvard College w Newtown (wówczas w Kolonii Zatoki Massachusetts, obecnie Cambridge) koło Bostonu jako pierwszy uniwersytet na terenie kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej.

Burżuazja (z fr. bourgeoisie - mieszkańcy miast) – pierwotnie synonim mieszczaństwa, następnie ogółu przedsiębiorców i osób zamożnych. Od końca XV wieku jest to określenie górnych, zamożnych warstw mieszczaństwa. Burżuazji przypisuje się swoisty styl życia: model rodziny, upodobania, hierarchię wartości, itp.

W 2007 Touraine zaproponował francuskiej kandydatce na fotel prezydencki Ségolène Royal wspólne napisanie książki na temat przyszłości francuskiej lewicy Si la gauche veut des idées... (Jeśli lewica chce nowych idei...).

Touraine jest dziś szczególnie popularny w krajach Ameryki Łacińskiej.

Wypowiedzi dotyczące Polski

Zdaniem Touraine'a (wypowiadającego się z okazji 25-lecia "Solidarności"), historyczna świadomość wśród Polaków jest obecnie bardzo słaba:

Społeczeństwo przemysłowe (inaczej: społeczeństwo industrialne) to specyficzny rodzaj społeczeństwa, który wykształcił się w okresie nowoczesności - po rewolucji przemysłowej (wcześniejsze społeczeństwa są określane jako społeczeństwa tradycyjne). Społeczeństwa przemysłowe charakteryzuje malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, dominująca rola przemysłu i inne zjawiska społeczne wynikające z procesu industrializacji (rosnąca produktywność, poprawa warunków życia, zmniejszanie się znaczenia instytucji rodziny, sekularyzacja, urbanizacja). Cecha istotną jest też wzrost heterogeniczności społeczeństwa, ze względu na podział pracy wymagany w przypadku produkcji masowej, charakterystycznego sposobu wytwarzania w tego typu społeczeństwach.

Ekologia (gr. oíkos (οἶκος) + -logia (-λογία) = dom (stosunki życiowe) + nauka) – nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody, zajmująca się badaniem oddziaływań pomiędzy organizmami a ich środowiskiem oraz wzajemnie między tymi organizmami.

"Solidarność" jest jednym z niewielu pięknych, pozytywnych doświadczeń XX wieku. Analizowałem wiele społecznych ruchów, jednak żaden z nich nie zrobił ma mnie takiego wrażenia jak "Solidarność"

W wywiadzie "Solidarność" i społeczna pustka, udzielonym Maciejowi Nowickiemu i dziennikowi "Fakt" w grudniu 2004, Touraine twierdzi m.in.:

Środki masowego przekazu (mass media, publikatory) – środki społecznego komunikowania o szerokim zasięgu, czyli prasa, radio, telewizja, Internet, a w szerszym znaczeniu także książka, film, plakat, kino. Środki masowego przekazu to element kultury masowej.

Przyjechałem do Polski w roku 1980, ponieważ Francja już wtedy była krajem pustki politycznej. Przyjechałem także przeciwko Mitterrandowi, którego minister spraw zagranicznych wypowiadał się o "Solidarności" bardzo niesympatycznie. Moja współpraca z polskimi związkowcami była w pewnym sensie wymierzona w Mitterranda. "Solidarność" to największy zryw wolnościowy, jaki dokonał się na świecie po II wojnie. Była jedną z najważniejszych spraw, jakie zdarzyły się ludzkości w II poł. XX wieku. Dużo jeździłem po świecie, ale nigdy nie spotkałem ludzi podobnych do tych z "Solidarności" – bezwarunkowo przywiązanych do wolności, ludzi którzy zdecydowali się wziąć na siebie całą odpowiedzialność za historię. Był to także jeden z najpiękniejszych momentów mojego życia.

W ciągu ostatnich 15 lat w Polsce [miała miejsce] transformacja świńskiego komunizmu w świński kapitalizm.

Obawiam się, że Polska będzie celowo przeszkadzać w krystalizowaniu się wspólnej polityki europejskiej wobec świata islamu. Chciałbym, by Polacy nie ograniczali swych aspiracji wyłącznie do łykania europejskich pieniędzy i subwencji dla rolników. Proszę mnie dobrze zrozumieć: jako Francuz nie mam nic przeciwko temu, że polscy rolnicy dostają pieniądze. W przypadku rolników francuskich te subwencje są znacznie większe. Ludzie tacy jak ja chcą po prostu, by Polacy znaleźli wystarczająco dużo nadziei w Europie.

Polskimi uczniami Touraine'a są m.in. Marcin Frybes i Ewa Malinowska.

Bibliografia

L'Évolution du travail aux usines Renault, 1955

Sociologie de l'Action, Seuil, 1965

La conscience ouvrière, Seuil, 1966

Le Mouvement de Mai ou le communisme utopique, Seuil, 1968

La Société post-industrielle, Denoël-Gonthier, 1969

Production de la Société, Seuil, 1973; Samotworzenie się społeczeństwa, Kraków, 2010

Pour la Sociologie, Seuil, 1974

Un désir d'histoire, Stock, 1977

La voix et le regard, Seuil, 1978

Solidarité – Analyse d'un mouvement social – Pologne 1980-1981 (z Janem Strzeleckim, Michelem Wieviorka i François Dubetem), Fayard 1982; Solidarność. Analiza ruchu społecznego 1980-1981, Warszawa 1989.

Le Mouvement ouvrier (z Michelem Wieviorka i François Dubetem), Fayard, 1984

Le Retour de l'Acteur, Fayard, 1984

La Parole et le Sang (sur l'Amérique Latine), O. Jacob, 1988

Critique de la Modernité, Fayard, 1992

Qu'est-ce que la démocratie ?, Fayard,1994

Pourrons-nous vivre ensemble ? Egaux et différents, Fayard, 1997

Comment sortir du libéralisme ?, Fayard, 1999

La recherche de soi. Dialogue sur le Sujet (z Farhadem Khosrokhavarem), Fayard, 2000.

Un Nouveau Paradigme. Pour Comprendre le Monde d'Aujourd'hui, 2005

Si la gauche veut des idées..., wraz z Ségolène Royal, Paris, Grasset, 2008.