Alba - szata liturgiczna - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy szaty. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Anglikański ksiądz w albie, stroju diakona

Alba (łac. vestis alba – biała szata) – długa, biała szata liturgiczna, noszona przez wszystkich duchownych i usługujących wszystkich stopni w czasie liturgii obrządku łacińskiego oraz przez duchownych wielu kościołów protestanckich. W liturgii Kościołów wschodnich odpowiednikiem alby jest sticharion.

Dalmatyka - szata liturgiczna diakona. Wkłada się ją na albę i stułę. Pierwotnie dalmatyka była strojem świeckim. Za jej ojczyznę uchodzi Dalmacja, od której wzięła nazwę. Od IV w. nosił ją papież i diakoni rzymscy. Strojem liturgicznym diakona dalmatyka stała się w IX wieku.

Krawat (fr. cravate) – ozdoba męskiego lub damskiego stroju, będąca wąskim paskiem materiału wiązanym wokół szyi na kołnierzu koszuli. Współczesny krawat wywodzi się od długich, kolorowych chust lub szarf noszonych dawniej na szyi w Chorwacji. Damskie krawaty charakteryzują się dwoma końcami o różnych kolorach.

Alba jest szatą o długich, dość szerokich rękawach, sięgającą do kostek, wywodzącą się ze starożytnej tuniki. Pierwotnie sporządzana z lnu, współcześnie również z innych tkanin szlachetnych.

Kościoły katolickie

Kapłan i diakon zakłada albę zawsze wtedy, gdy nosi stułę oraz ornat lub dalmatykę, albo gdy zamiast tego zakłada tylko stułę. Gdy się tego nie czyni, wolno założyć mającą tę samą symbolikę szatę krótszą, jaką jest komża. Kapłani i alumni seminariów pod komżę zakładają sutannę, ministranci powinni zaś nosić sutanele.

Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangeliczne, chrześcijaństwo ewangelikalne – jest jednym z dwóch wielkich nurtów protestantyzmu (obecnie największym, obok ewangelicyzmu), charakteryzującym się specyficzną pobożnością (duchowością) i określonymi poglądami teologicznymi (oprócz pięciu zasad protestantyzmu przyjmuje także tzw. siedem punktów teologii ewangelikalnej). W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które przyjmują się wśród części protestantów ewangelickich. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem. Wspólnoty ewangelikalne łączy wiara w osobistą relację z Jezusem Chrystusem, podkreślenie ostatecznego autorytetu Pisma Świętego w sprawach wiary i życia, również przede wszystkim szczególny typ duchowości, podkreślający konieczność świadomego osobistego nawrócenia (nowe narodzenie) do zbawienia człowieka. Ewangelikaliści uznają bezbłędność Biblii, którą nierzadko interpretują dosłownie. Ewangelikalizm jest zazwyczaj utożsamiany z ewangelizacją polegającą na wywołaniu u słuchacza żalu za grzechy oraz przekazaniu mu wiary w przebaczenie grzechów dzięki ofierze Jezusa Chrystusa na krzyżu.

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.

Albę mają prawo nosić także posługujący wszystkich stopni, od pełniących funkcje liturgiczne ministrantów, do posiadających tzw. posługi lektorów i akolitów.

Albę można przepasywać cingulum (sznurem symbolizującym wstrzemięźliwość). Cingulum może nie być zakładane, gdy krój alby jest taki, iż przylega ona ściśle do ciała. Gdy alba nie zakrywa całości stroju pod szyją, należy założyć pod nią humerał - lnianą chustę z długimi sznurami do obwiązywania się.

Sutanela, także sutanka – szata liturgiczna zakładana przez ministranta ubranego w komżę. Może mieć wygląd podobny do sutanny lub zakrywać tylko nogi (rewerenda – ubiera się ją od pasa w dół). Jest koloru czarnego bądź odpowiadającego kolorowi szat liturgicznych, w zależności od okresu roku liturgicznego. Czasami do sutaneli zakładana jest pelerynka.

Cingulum - gruby sznur z frędzlami na obu końcach, używany przez kapłanów oraz lektorów czy ministrantów i usługujących w kościołach chrześcijańskich, jako element stroju liturgicznego. Służy do przewiązania w pasie alby lub habitu. Użycie cingulum nie jest obowiązkowe, gdy alba jest tak uszyta, że przylega do ciała bez tego paska.

Wspólnoty protestanckie

Alba jest używana także przez duchownych części wspólnot protestanckich. W Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP jednym z trzech zatwierdzonych do użytku strojów liturgicznych jest biała alba sięgająca do kostek z kolorową stułą. W Polsce alba używana jest m.in. w Kościele Ewangelicko-Metodystycznym, gdzie podobnie jak u luteran, towarzyszy kolorowej stule. Alb nie używa natomiast Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP, który pozostał jedynie przy czarnej todze z białymi befkami.

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański kościół protestancki nurtu metodystycznego, prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem Polskiej Rady Ekumenicznej. Organem prasowym wspólnoty jest "Pielgrzym Polski". Przy Kościele działa Szkoła Języka Angielskiego, podlegającą Radzie Kościoła. Szkoła ta używa nazwy własnej "English Language College". Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Edward Puślecki.

W Kościołach ewangelicznych alby, podobnie jak inne stroje liturgiczne (z wyjątkiem czarnej togi, używanej zazwyczaj do udzielania chrztu) nie są powszechnie używane. Pastorzy zarówno do nabożeństwa Słowa Bożego, jak i sprawowania Wieczerzy Pańskiej ubrani są w garnitur pod krawatem.

Chrzest – w chrześcijaństwie obrzęd nawrócenia i oczyszczenia z grzechów, mający postać sakramentalnego obmycia wodą, któremu towarzyszy słowo (Ef 5,26). Jednoczy on z Tajemnicą paschalną, Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa dla uzyskania odrodzenia do nowego życia w Duchu Świętym, życia w wieczności. Jest to obrzęd wyznania wiary, czyniący członkiem Kościoła-Ciała Chrystusa (por. Rz 11,9). Był praktykowany w Judaizmie jako obmycie z rytualnej nieczystości. Do tej pory czynią to chasydzi w specjalnie do tego przeznaczonym baseniku zwanym mykwą. Jako obmycie rytualne jest praktykowany również w wielu innych religiach.

Ministrant lub minister (łac. ministro, -are; -avi; -atum - służyć, posługiwać, pomagać) – w katolicyzmie: osoba posługująca przy celebracji Mszy oraz przy sprawowaniu pozostałych sakramentów i sakramentaliów (np. błogosławieństwa, pogrzeby, oraz nabożeństw). Ministranci są wiernymi świeckimi. Po okresie próbnym są uroczyście przyjmowani do grona Służby Liturgicznej poprzez błogosławieństwo do tej funkcji.

Zobacz też

Zobacz w Wikiźródłach hasło Alba w Encyklopedii staropolskiej

Zobacz w Wikiźródłach hasło Alba w Encyklopedii kościelnej

Zobacz hasło alba w Wikisłowniku

komża

toga

Bibliografia

Elmar Nübold, Eugeniusz Stencel: Przy ołtarzu Pana : wprowadzenie do służby ministranta. Pelplin: Wydawnictwo Diecezjalne, 1993. ISBN 83-85087-22-2.

Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-12365-9.

Linki zewnętrzne

Alba

Stroje liturgiczne

Portal:
Katolicyzm