Albecki - Polski Serwis Naukowy

Albecki, wersja podstawowa

Herb Albecki i jego odmiany

Albecki Ia

Albecki (Ahlebeck) − kaszubski herb szlachecki. Z powodu specyficznej historii regionu, mimo przynależności do Rzeczypospolitej, rodzina i herb nie zostały odnotowane przez polskich heraldyków.

Hełm – bojowa ochrona głowy, chroniąca czaszkę przed urazami, sporządzona z odpornego materiału. Przez wiele wieków używany był tylko przez wojsko, ale z czasem znalazł również bardzo szerokie zastosowanie wśród cywilów. Wiele dziedzin stosuje pierwotną nazwę hełmu (np. hełm strażacki, hełm górniczy), a niektóre branże zastosowały nazwę kask (m.in. w budownictwie, służbach ratunkowych oraz u motocyklistów, rowerzystów, wspinaczy czy rolkarzy).

Genealogia (z Greki γενεά, genea – "ród" oraz λόγος, logos – "słowo", "wiedza") — jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych między ludźmi na bazie zachodzącego między nimi pokrewieństwa i powinowactwa. W szczególności przedmiotem zainteresowania genealogii są wybrane rodziny i rody, ich pochodzenie, historia oraz wzajemne relacje rodzinne i losy poszczególnych członków rodziny.

Opis herbu

Opis z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego:

Według Przemysława Pragerta istniały co najmniej trzy warianty tego herbu:

Albecki I (Ahlebeck): Na tarczy dwudzielnej w pas w polu górnym, błękitnym pół jelenia skaczącego srebrnego, w polu dolnym szachownica srebrno-czerwona.

W klejnocie: na hełmie bez korony na zawoju czerwono-błękitno-srebrnym półksiężyc na opak srebrny, z dwiema gwiazdami złotymi u rogów.

Zawój czyli tortillon to w heraldyce znajdująca się między hełmem a klejnotem spleciona wstęga. Spełnia on tę samą rolę co korona heraldyczna czyli służy jako element łączący klejnot z hełmem. Najczęściej jest dwubarwny. W heraldyce zawój jest wspomnieniem wiązanych na hełmach chust., które będąc zwilżone wodą, słurżyły do schłodzenia głowy rycerza podczas Krucjaty do Ziemi Świętej. Prosty zawój przekształcił się z czasem, dla potrzeb heraldyki, w bogatą ozdobę herbu, zwaną labrami. Barwy zawoju, nawiązują tam do barw tarczy herbowej oraz godła. W heraldyce polskiej odnajdujemy biały zawój zwany nałęczką, również jako godło herbu szlacheckiego Nałęcz.

Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego (niem. Lubinsche Karte lub Große Lubinsche Karte) – powstała w latach 1610-1618 na zamówienie księcia szczecińskiego Filipa II. Autorem mapy Pomorza Zachodniego był niemiecki kartograf Eilhardus Lubinus (właśc. Eilert Lübben).

Labry z prawej czerwone, podbite srebrem, z lewej błękitne, podbite srebrem.

Albecki Ia: Jak powyższy, ale bez barw i dolne pole oddzielone linią lewo-ukośną.

Albecki II: W polu trzy kule lub pierścienie w pas, zza nich pół jednorożca wspiętego. W klejnocie pół jednorożca jak w godle.

Historia herbu

Używany przez rodzinę Albeckich, pochodzącą z Węgorni w ziemi lęborskiej. Notowany od XVI wieku. Wariant podstawowy wzmiankowany jest przez herbarze: Siebmachera (Nowy Siebmacher), Ledebura (Adelslexikon der Preussischen Monarchie, Żernickiego (Der Polnische Adel) i Bagmihla (Pommersches Wappenbuch). Herb znalazł się na mapie Pomorza Lubiniusa z 1618 roku (wariant Ia). Pragert spekuluje, że wariant II (wzmiankowany w Uzupełnieniach do Siebmachera) należał do innej rodziny o takim samym nazwisku.

Klejnot, cymer (łac. clenodium, staropol. z niem. (Helm-)Kleinod) – zwieńczenie hełmu łączące się z nim za pośrednictwem korony rangowej lub przepaski, z której rozwijały się labry.

Węgornia (kaszb. Wãgòrniô) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Łęczyce przy trasie kolejowej Szczecin-Słupsk-Gdynia. Na południe od Węgorni znajduje się jezioro Lubowidzkie.

Rodzina Albecki

Albeccy to kaszubska rodzina drobnoszlachecka, która wzięła nazwisko od posiadanej wsi Aalbeck (Ahlbeck) w Lęborskiem (obecnie Węgornia). Ich wcześniejsze, słowiańskie nazwisko nie jest znane. Członkowie rodu wzmiankowani są w 1575 i 1601, 1678 oraz 1786 i 1793. Możliwe, że gałęzią tej rodziny są używający tego samego herbu Wolszowscy.

Eilhardus Lubinus, także Eilhard Lubinus (właśc. Eilert Lübben, ur. 23 marca 1565 w Westerstede, zm. 2 czerwca 1621 w Rostocku) – matematyk i kartograf niemiecki, również poeta i teolog protestancki.

Herb szlachecki - charakterystyczny znak rodowy ustalony według określonych reguł heraldycznych. W założeniu jest znakiem niepowtarzalnym, jednak może się nim posługiwać - w heraldyce polskiej - wiele rodów tzw. herbownych, tworzących w konsekwencji charakterystyczny dla polskiej heraldyki ród herbowy, grupujący rodziny czasem ze sobą wcale niespokrewnione. Wynika to m.in. z historii kształtowania się w Polsce stanu szlacheckiego, zachowującego tradycję przynależności do dawnych wielkich rodów lub klanów, także z praktyki przyjmowania jednego herbu przez rodziny niespokrewnione, ale służące w jednej chorągwi, a także w pewnym stopniu z prawnej możliwości tzw. adopcji herbowej osoby nobilitowanej przez jej szlacheckiego patrona należącego do genealogicznej linii danego rodu herbowego. Tylko polskim zwyczajem jest fakt, że różne rodziny szlacheckie mogą pieczętować się takim samym herbem. Rodziny te nawet nie są lub nie muszą być ze sobą skoligacone. Gdzie indziej herb jest własnością tylko jednej rodziny i tylko dla niej jest jej godłem, pieczęcią i znakiem. Dlatego zmiana koloru tła lub inności tego samego wizerunku powoduje powstanie innego herbu, jednak w Polsce jest to tylko inna odmiana herbu już istniejącego. Wywodzi się to z polskiego średniowiecznego systemu prowadzenia wojen i bitew, zwanego systemem chorągwi. Tym samym rycerze jednej chorągwi zwykle używali jej godła i nosili takie same herby. Stąd wiele rodzin szlacheckich w Polsce ma podobne lub identyczne herby. Często towarzyszyła temu formalna odmiana herbu. Praktyka ta została z czasem zakazana. W innych krajach europejskich dany herb przysługuje tylko jednej rodzinie. Choć znane są też sytuacje, gdy grupa rodzin noszących różne nazwiska odmiejscowe od różnych włości, ale wspólnego pochodzenia, nosi herby identyczne lub podobne, jak w Polsce. W średniowieczu wymagane było nawet wyróżnianie herbów poszczególnych członków rodziny, przez dodawanie specjalnych oznaczeń, bordiur itp. Ten zwyczaj przetrwał w heraldyce brytyjskiej. Charakterystycznym przykładem jest tu herb Księcia Walii, różniący się od herbu królewskiego nałożonym na tarczę kołnierzem turniejowym. W Polsce takie odróżnianie herbów osobistych było stosowane u zarania naszej heraldyki, przyczyniając się m.in. do powstawania odmian herbowych.

Rodzina Wolszowskich

Prawie zupełnie nieznana rodzina z ziemi lęborskiej. Wymieniani w aktach lennych wsi Dąbrówka Wielka w latach 1605, 1608, 1618, 1621 (jako Wolschefken), następnie w 1658 (Marten, Hanss i Ernst, synowie Jacoba Die Wolschowen). Wygasnąć mieli jeszcze w XVII wieku, najpóźniej w XVIII wieku. Używali przydomku Ahlebeck, co pozwala sądzić, że pochodzą od rodziny Albeckich

Johann Ambrosius Siebmacher (także: Sibmacher), (ur. 1561 w Norymberdze, zm. 23 marca 1611 tamże) autor i założyciel wielokrotnie publikowanego herbarza, ważnego źródła heraldyki dla niemieckiego obszaru językowego.

Gwiazda – kuliste ciało niebieskie stanowiące skupisko powiązanej grawitacyjnie materii w stanie plazmy. Najbliższa Ziemi gwiazda, Słońce, jest źródłem większości energii na Ziemi. Inne gwiazdy można obserwować na nocnym niebie, gdyż wtedy nie przyćmiewa ich Słońce. Najlepiej widocznym na sferze niebieskiej gwiazdom od dawna nadawano różne nazwy, łączono je także w gwiazdozbiory. Astronomowie pogrupowali gwiazdy oraz inne ciała niebieskie w katalogi astronomiczne, które zapewniają ujednolicone nazewnictwo tych obiektów.

Herbowni

Poniższa lista sporządzona został na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Zwracamy jednak uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Podkreślamy także, że identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Korona (łac. corona, wieniec) jest najpowszechniejszym atrybutem władzy króla, a czasem księcia, używanym od Średniowiecza. Korona jest noszona na głowie monarchy.

I Rzeczpospolita – współczesna nazwa państwa zwanego dawniej Rzecząpospolitą, obejmującego Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie, a więc tereny dzisiejszej środkowo-wschodniej Polski, około 3/4 terenu dzisiejszej Ukrainy, cały obszar Białorusi, Litwy, Łotwy oraz częściowo Estonii, Rosji i Słowacji, stosowana dla okresu od połowy XV w., czyli od ukształtowania się ustroju tzw. demokracji szlacheckiej do III rozbioru w 1795.

Albecki (Aalbeck, Ahebecke, Ahelbecke, Ahlbetzky, Ahlebeck, Ahlebiczky, Albicki, Alebeken, Alebetzki, Alebicki, Halbecki), oraz pochodzący od nich Wolszowski (Voltzkow, Wolchow, Wolschefke, Wolschewke, Wolschow, Wolszewski, Woltzkow, Wolzowski) także z przydomkiem Ahlebeck.

Bibliografia

Przemysław Pragert: Herbarz rodzin kaszubskich. T. 1. BiT, 2001, s. 35,125. ISBN 8391985261 (9788391985267).

Linki zewnętrzne

Herb Albecki i lista nazwisk w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla

Przypisy

Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104-108. ISBN 978-83-247-0100-1.
Przemysław Pragert: Herbarz szlachty kaszubskiej T.2. Gdańsk: Wydawn. BiT, 2007, s. 199-200. ISBN 9788392442592.