Albert Nowiejski - Polski Serwis Naukowy

Albert (Wojciech) Nowiejski (zm. 19 lutego 1664) – pochodzący z Wielkopolski ksiądz katolicki, kanonik warmiński.

Życiorys

Kształcił się w Akademii Krakowskiej (w 1638 r. uzyskał magisterium sztuk wyzwolonych) i we Włoszech (prawdopodobnie tu uzyskał doktorat prawa).

Odbył podróże do Francji, Holandii i Niemiec. Związany był z rodziną Opalińskich. Towarzyszył Piotrowi Adamowi Opalińskiemu w półtorarocznym pobycie w Wiedniu.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Aureliusz Augustyn z Hippony, łac. Aurelius Augustinus, w Kościele katolickim i prawosławnym znany jako święty Augustyn, scs. Błażennyj Awgustin, jepiskop Ipponijskij (ur. 13 listopada 354 w Tagaście, zm. 28 sierpnia 430 w Hipponie) – filozof, teolog, organizator życia kościelnego, święty Kościoła katolickiego, jeden z Ojców i doktorów Kościoła, znany jako doctor gratiae (doktor łaski), pisarz i święty prawosławny. Wielu protestantów uważa go również za duchowego przodka protestantyzmu, jako że jego pisma miały duży wpływ na nauki Lutra i Kalwina.

W roku 1654 został kanonikiem warmińskim. Posiadał tytuł sekretarza królewskiego. Podczas najazdu Szwedów na Warmię, w grudniu 1655 r. schronił się wraz z biskupem Wacławem Leszczyńskim w Królewcu. Pośredniczył w rokowaniach między elektorem brandenburskim a dworem polskim, aby wyjednać możliwość zawarcia pokoju Polski ze Szwedami i Fryderykiem Wilhelmem. W latach 1657-1662 był administratorem komornictwa olsztyńskiego. Był hojnym opiekunem kościołów. Wspierał materialnie Klasztor Bernardynów w Barczewie. Katedrze fromborskiej ufundował srebrne naczynia liturgiczne, 12 dywanów i odnowił ołtarz św. Augustyna. Cały swój majątek zapisał w testamencie na rzecz szpitali Świętego Ducha i Świętego Jerzego w Olsztynie. Został pochowany w kościółku szpitalnym Świętego Ducha na Dolnym Przedmieściu w Olsztynie. Nad jego grobem umieszczono marmurowe epitafium, które zachowało się do naszych czasów i należy do cennych poloników z czasów przedrozbiorowych.

Frombork (niem. Frauenburg, łac. Castrum Dominae Nostrae) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Frombork. Jest położony na Równinie Warmińskiej, nad Zalewem Wiślanym. W miejscowości znajduje się port morski oraz morskie przejście graniczne.

Barczewo (dawniej Wartembork, niem. Wartenburg in Ostpreussen) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Barczewo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Epitafium

Kościółek szpitalny Świętego Ducha w Olsztynie rozpadł się wiosną 1803 r. Marmurowe epitafium kanonika Alberta Nowiejskiego przeniesiono do kościoła Świętego Jakuba w Olsztynie. Jednakże w kościele tym wisiało ono tylko do roku 1873. Inicjatorem usunięcia tego zabytku był aptekarz i miłośnik neogotyku Baltazar Józef Oster. Oprócz epitafium z kościoła Świętego Jakuba w Olsztynie usunięto cały barokowy wystrój z czasów polskiej Warmii. Epitafium zostało przeniesione do kaplicy Szpitala Mariackiego w Olsztynie.

Ksiądz – współcześnie duchowny chrześcijański. W Kościele katolickim oraz Kościołach prawosławnych potoczne określenie prezbitera, czyli osoby której udzielone zostały stosowne święcenia kapłańskie albo osoba, której w Kościołach protestanckich powierzono urząd kościelny poprzez ordynację.

Warmia lub Warmija (pruskie Wormjan – czerwona ziemia, warm. Warńija, mazur. Warmzia, łac. Varmia, Warmia, niem. Ermland lub Ermeland) – kraina historyczna w obecnym województwie warmińsko-mazurskim. Nazwę wzięła od pruskiego plemienia Warmów. Barwy historycznej Warmii to czerwień i biel. Powierzchnia Warmii wynosi 4249 km².

Szpital Mariacki otwarty został w dniu 15 października 1867 r.; budowa szpitala trwała jeszcze trzy lata – do roku 1870. Epitafium kanonika Alberta Nowiejskiego znajduje się w kaplicy szpitalnej od roku 1873. Kaplica Szpitala Mariackiego przetrwała wyzwolenie przez wojska radzieckie, noc z 21 na 22 stycznia 1945 r. Nie mniej uszkodzone zostały organy znajdujące się na I piętrze. Można przypuszczać, iż kaplica przetrwała w dobrym stanie okres pobytu Armii Czerwonej za sprawą rozkazu, który zdobył ks. prałat Jan Hanowski od radzieckiego komendanta miasta, zakazującego niszczenia i rabowania świątyń.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Wielkopolska (łac. Polonia Maior) – kraina historyczna w środkowej i zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej i dolnej Warty; obejmuje Kaliskie i Poznańskie; Krajna i Pałuki są częścią historycznej ziemi kaliskej.

Tekst epitafium w tłumaczeniu z języka łacińskiego na język polski

Jaśnie Wielmożny i Przewielebny Ksiądz Albert Nowiejski Doktor Obojga Praw, Kanonik Warmiński, Świętego Królewskiego Majestatu Polski i Szwecji sekretarz, niegdyś administrator olsztyński, mąż wielkiej roztropności, prawy w postępowaniu, wybitnie pobożny, gdyż zapisał dziedzictwo przytułkom olsztyńskim, na odnowę tutejszego kościoła Św. Ducha, a podopiecznym na obfity zasiłek. Niestrudzony podróżnik po Italii, Niemczech, Francji i Holandii, tu w końcu znalazł wieczny odpoczynek. Tę tablicę wmurowali najprzewielebniejszy Ksiądz Ludwik Opat Fantoni i Jaśnie Wielmożny Ksiądz Andrzej Glaznocki, Kanonicy Warmińscy, Wykonawcy Testamentu. Roku Wcielonego Zbawienia 1664 Miesiąca Grudnia

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Bibliografia

J. Chłosta, Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn 2002.

A. Kopiczko, Duchowieństwo Katolickie Diecezji Warmińskiej w latach 1525-1821, cz.2.Słownik, Olsztyn 2000.

J. Sikorski, Galopem przez stulecia, Olsztyn 2003.

A. Wakar, Olsztyn. Dzieje miasta, Olsztyn 1997.

Miejski Szpital Zespolony.130 lat, red. E. Mierzyńska, Olsztyn 2000.

Zobacz też

Archidiecezja warmińska

Linki zewnętrzne

Warmia – regionem