Albert Wangerin - Polski Serwis Naukowy

Albert Wangerin, właśc. Friedrich Heinrich Albert Wangerin (ur. 18 listopada 1844 w Greifenberg in Pommern, zm. 25 października 1933 w Halle) – niemiecki matematyk.

Uznany w nauce niemieckiej i światowej. Uporządkował i usystematyzował ją, z zakresu matematyki. Pracę naukową i działalność wydawniczą traktował poważnie i z pełnym szacunkiem, dzięki temu wykształcił wielu zdolnych i wybitnych matematyków którzy podawali jego, jako wzór rzetelności, wytrwałości i sumienności. Jest znany z pracy nad teorią potencjalną, funkcjami sferycznymi i zróżnicowaną geometrią. W ciągu wielu lat swojej pracy wydał kilkadziesiąt prac o charakterze naukowym, encyklopedycznym i historycznym.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.

Nauka i praca

Pochodził z ewangelicko-luterańskiej rodziny robotniczej. Ojcem był Heinrich Wangerin, mistrz hydrauliki, matką Emilie, z domu Bathke. Lata młodości spędził w Greifenbergu (dziś Gryfice). W latach 1853-1862 był słuchaczem miejscowych szkół, m.in. Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma (niem.) RealGymnasium (szkoły średniej), kończąc ją z doskonałym wynikiem (szczególnie w grece).

Halle (Saale) – położone nad rzeką Soławą (niem. Saale) miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech, siedziba okręgu. Z populacją niemal 232 500 mieszkańców jest najliczniej zaludnionym miastem w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Z Lipskiem (Saksonia) tworzy aglomerację miejską o liczbie 1,397 mln mieszkańców (2004). Zniszczone w czasie II wojny światowej w bardzo niewielkim stopniu.

Franz Ernst Neumann, niemiecki fizyk, matematyk i krystalograf ur. 11 września 1798 w Sankt-Joachimsthal (obecnie Jachymów, Czechy), zm. 23 maja 1895 w Królewcu (obecnie Kaliningrad).

W 1862 rozpoczął studia na Uniwersytecie w Halle. Studiował matematykę, pod kierunkiem profesorów: H. E. Heinego, A. Rosenbergera i F. Neumanna oraz fizykę u prof. H. Knoblocha. W 1864 przeniósł się do Königsbergu (dziś Kaliningrad), gdzie na tamtejszym uniwersytecie rozpoczął badania pod kierunkiem prof. Franza Neumanna i F. J. Richelota. Stopień doktora, z dziedziny fizyki otrzymał 16 marca 1866 na podstawie przedstawionych tez i ich obrony, w pracy De annulis Newtonianis. Jego dalsza kariera i badania naukowe były ukierunkowane przez jego promotora F. Neumanna. Efektem tego wpływu były wydane przez A. Wangerina: książka Franz Neumann Und Sein Wirken ALS Forscher Und Lehrer w 1907, trzy artykuły w: „Der Jahresberichte Deutschen Mathematiker vereinigung” (1894-1895), „Leopoldina” (1896) i artykuł pt. Franz Neumann als Mathematiker w „Für Zeitschrift Physik” (1910). Podobne ukształtowanie i silny wpływ na dalsze badania A. Wangerina miał prof. C. Jacobi, niemiecki matematyk.

Heinrich Eduard Heine (urodzony 18 marca 1821 roku w Berlinie w Niemczech – zmarł 21 października 1881 roku w Halle w Niemczech), niemiecki matematyk, znany ze szkolnej definicji granicy funkcji, autor twierdzenia Heinego-Borela charakteryzującego zbiory zwarte w przestrzeni euklidesowej.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Po uzyskaniu stopnia doktora w 1866 i uzyskaniu kolejnych uzupełniających kwalifikacji pedagogicznych, nauczał w berlińskich gimnazjach, m.in. we Friedrichswerdersche Gymnasium i Andreasrealgymnasium w latach 1866-1867. Od 1 października 1868 w gimnazjum poznańskim i od 1 kwietnia 1869 do 31 marca 1876 – ponownie w Berlinie. Poza nauczaniem, A. Wangerin redagował roczniki statystyczne Jahrbuches über die Fortschritte der Mathematik w latach 1869-1878 (rolę doradczą sprawował do 1924).

Hydromechanika - dział mechaniki płynów zajmujący się prawami stanu równowagi i ruchu cieczy oraz mechanicznym oddziaływaniem cieczy na ciała stałe (ścianki ciała opływane przez ciecz). Hydromechanika obejmuje hydrostatykę, hydrodynamikę, hydraulikę i hydrometrię.

Fizyka matematyczna jest dziedziną wiedzy leżącą na pograniczu fizyki teoretycznej i matematyki. Zajmuje się rozwijaniem działów matematyki wykorzystywanych w fizyce oraz badaniem matematycznej struktury teorii i hipotez fizycznych.

Działalność naukowa

A. Wangerin, w latach 1876-1882 pracował jako nauczyciel akademicki na Uniwersytecie berlińskim. Tam też otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. Po śmierci E. Heinego w 1881 został przeniesiony, w rok później na Uniwersytet w Halle – Wittenbergi. Jako profesor zwyczajny pełnił również funkcję rektora tamtejszej uczelni (1910-1911). Na emeryturę odszedł w 1919. Do śmierci pozostał w Halle.

Hydrostatyka (z gr. hydōr - "woda" + statikos - "powodujący stanie") — dział mechaniki płynów zajmujący się badaniem cieczy w stanie spoczynku oraz warunków pozostawania w spoczynku cieczy znajdującej się w polu sił masowych.

Kościół Ewangelicko-Luterański, Kościół Staroluterański, Kościół Staroluterski - kościół protestancki wyznania ewangelicko-augsburskiego powstały w XIX wieku w Królestwie Prus w związku ze sprzeciwem części wiernych i duchowieństwa luterańskiego na zmiany ustrojowe i doktrynalne w pruskim kościele krajowym.

Uczony swoje badania skupiał na teorii potencjalnej, funkcjach sferycznych i zróżnicowanej geometrii. Jego analizy zostały przedstawione w pracy: Reduction der Potentialgleichung für gewisse Rotationskörper auf eine gewöhnliche Differentialgleichung opublikowanej w 1875. Napisał dwa traktaty dotyczących teorii potencjalnej i funkcji sferycznych: Theorie des Potentials und der Kugelfunktionen (1909, 1921). Mimo wielkiej wiedzy specjalistycznej, w aplikacjach do fizyki matematycznej – prace badawcze nie były najważniejszym wkładem A. Wangerina do rozwoju matematyki. Główny nacisk położył na pisanie podręczników, treści encyklopedycznych i historycznych.

Uniwersytet Marcina Lutra w Halle i Wittenberdze (niem. Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg, skr. MLU) – niemiecki uniwersytet położony w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w miastach Halle i Wittenberga.

Gdańsk, (, , jid. דאַנץ – danc) – miasto portowe w Polsce nad Morzem Bałtyckim, położone u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej.

A. Wangerin prowadził różnorodne wykłady na Uniwersytecie w Halle, z dziedziny matematyki i fizyki matematycznej, m.in. z: linearnych częściowych zróżnicowań równań; rachunku odmian; teorii eliptycznych funkcji; geometrii włókien syntetycznych; hydrostatyki i teorii kapilarności; teorii krzywych przestrzeni i powierzchni; analitycznych mechaników; potencjalnej teorii i sferycznej harmoniki; niebiańskich mechaników; teorii rzutów mapy; hydrodynamiki i częściowych zróżnicowań równań fizyki matematycznej.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Gryfice (niem. Greifenberg in Pommern) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, siedziba powiatu gryfickiego i miejsko-wiejskiej gminy Gryfice. Położone na Pobrzeżu Szczecińskim, nad rzeką Regą, w odległości 22 km od Morza Bałtyckiego. Według danych z 31 grudnia 2009 roku Gryfice miały 16 595 mieszkańców. Wg danych z 1 stycznia 2009 miasto pod względem ludności znajdowało się na 13. miejscu w województwie i na 274. miejscu w kraju.

Matematyk był członkiem niemieckiej Akademii Naukowców „Leopoldina” w 1883, któremu przewodniczył w latach 1906-1921. Za zasługi w dziedzinie nauk medycznych otrzymał tytuł doktora honoris causa nadany 24 maja 1907 przez Uniwersytet w Uppsali w Szwecji. Wyróżniony został ponadto kilkoma medalami zasługi, w tym prestiżowym medalem Cotheniusa, nadanym przez Akademię Naukowców „Leopoldina” w 1922.

Fizyka (z gr. φύσις physis - "natura") – nauka o przyrodzie w najszerszym znaczeniu tego słowa. Fizycy badają właściwości i przemiany materii i energii oraz oddziaływanie między nimi. Do opisu zjawisk fizycznych używają wielkości fizycznych, wyrażonych za pomocą pojęć matematycznych, takich jak liczba, wektor, tensor. Tworząc hipotezy i teorie fizyki, budują relacje pomiędzy wielkościami fizycznymi.

Matematyka (. Ponieważ ścisłe założenia mogą dotyczyć najróżniejszych dziedzin myśli ludzkiej, a muszą być czynione w naukach ścisłych, technice a nawet w naukach humanistycznych, zakres matematyki jest szeroki i stale się powiększa.

Rodzina

14 kwietnia 1871 A. Wangerin założył rodzinę. Jego małżonką została Johanna Thorn. Z tego związku miał pięcioro dzieci: trzech synów i dwie córki.

Ernst (syn), ur. 6 maja 1872, historyk (z tytułem doktora),

Albert (syn), ur. 19 czerwca 1873, chemik (również z tytułem doktora),

Ella (córka), ur. 21 września 1874, nauczycielka muzyki, w klasie fortepianu,

Käthe (córka), ur. 5 sierpnia 1878, sprawozdawczyni (prawdopodobnie też dziennikarka),

Walter (syn), ur. 15 kwietnia 1884, profesor ekologii, w Wyższej Szkole Technicznej, w Gdańsku.

Przykładowe publikacje

A. Wangerin podczas swojej pracy napisał i wydał liczne publikacje o charakterze naukowym i encyklopedyczno – historycznym. Do ponad 50. najważniejszych jego prac m.in. należą:

A. Wangerin, Geometrische Darstellung der Wurzeln der Gleichungen: 1) u2+ v2+ w2 = 0 und 2) u2 + v2 =0, Grunert Arch. LV (1873), s. 215-217.

A. Wangerin, Reduction der Potentialgleichung für gewisse Rotationskörper auf eine gewöhnliche Differentialgleichung, Hirzel Leipzig, 1875.

A. Wangerin, C. F. Gauss: Allgemeine Flächentheorie, W. Engelmann, Leipzig 1889.

A. Wangerin, Über die Abwickelung von Rotationsflächen mit constantem negativen Krümmungsmass auf einander, Jber. Deutsch. Math.-Verein, 1, 1892, s. 71-72.

A. Wangerin, Fr. Neumann: Vorlesungen über die Theorie der Cappilarität. Gehalten an der Universität Königsberg, B. G. Teubner, Leipzig 1894.

A. Wangerin, H. v Helmholtz: Zwei hydrodynamische Abhandlungen, W. Engelmann, Leipzig 1896.

A. Wangerin, L Euler: Drei Abhandlungen über Kartenprojction (1777), W. Engelmann, Leipzig 1898.

A. Wangerin, Theorie der Kugelfunktionen und der verwandten Funktionen, insbesondere der Laméschen und Besselschen, Theorie spezieller, durch lineare Differentialgleichungen definierter Funktionen, Encykl. math. Wiss. 2, 1904, s. 695-759.

A. Wangerin, Optik: ältere Theorie, Encykl. math. Wiss. V3, 1909, s. 1-94.

A. Wangerin, Über die Ersetzung der Anziehung eines homogenen Ellipsoids durch die Anziehung der mit Masse belegten Oberfläche, Jber. Deutsch. Math.-Verein. 23, 1914, s. 389-391.

Przypisy

↑ S. Schmerling: Albert Wangerin (1844-1933) (niem.). [dostęp 2009-10-18].
↑ J. O’Connor, E. F. Robertson: Friedrich Heinrich Albert Wangerin (ang.). [dostęp 2009-10-18].
↑ Franz Kössler: Personenlexikon von Lehrern des 19. Jahrhunderts. s. 59-60. [dostęp 2010-05-29]. (niem.)
↑ J. O’Connor, E. F. Robertson: Publications of Albert Wangerin (ang.). [dostęp 2009-10-18].

Bibliografia

Opracowania online

O’Connor J., Robertson E. F., Friedrich Heinrich Albert Wangerin (ang.) [dostęp 2009-10-18].

O’Connor J., Robertson E. F., Publications of Albert Wangerin (ang.) [dostęp 2009-10-18].

Kössler F., Personenlexikon von Lehrern des 19. Jahrhunderts (niem.) [dostęp 2010-05-29].

Schmerling S., Albert Wangerin (1844-1933) (niem.) [dostęp 2009-10-18].