Aleje Jerozolimskie w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°13′48″N 21°00′42″E / 52.23, 21.01167

Aleje Jerozolimskie (okolice Dworca Zachodniego)

Aleje Jerozolimskie – jedna z głównych i najdłuższych ulic Warszawy, ciągnąca się od mostu Poniatowskiego do południowo-zachodnich granic miasta, gdzie dalej biegnie m.in. przez podwarszawski Pruszków. Od ronda Zesłańców Syberyjskich do ulicy Łopuszańskiej są częścią Obwodnicy Etapowej Warszawy.

Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, bank w Warszawie, w Śródmieściu, w Alejach Jerozolimskich, modernistyczny, monumentalny, wzniesiony w latach 1928–1931 według projektu Rudolfa Świerczyńskiego dla Banku Gospodarstwa Krajowego, ozdobiony płaskorzeźbami Jana Szczepkowskiego, wielokrotnie przebudowywany; w latach 1957–2001 siedziba Polskiej Agencji Prasowej; wpisany do rejestru zabytków w 1965.

Droga wojewódzka nr 717 (DW717) - droga wojewódzka w województwie mazowieckim w całości na terenie dzielnicy Ochota miasta stołecznego Warszawy. Droga stanowi łącznik między DK2 i DW631. W kierunku zachodnim biegnie w ciągu Alej Jerozolimskich od placu Zawiszy do ulicy Grzymały-Sokołowskiego. W kierunku wschodnim ruch poprowadzony jest ulicą Niemczewicza do ulicy Grójeckiej.

Przebieg

Ulica zaczyna się od mostu Księcia Józefa Poniatowskiego, krzyżując się z Nowym Światem (Rondo Charles'a de Gaulle'a), dalej z Marszałkowską (rondo Dmowskiego), aleją Jana Pawła II i ul. Żelazną. Po przejściu przez plac Zawiszy skręca na południowy zachód, ciągnąc się aż do granic administracyjnych Warszawy. Jest to bardzo ważna arteria komunikacyjna Warszawy. Alejami Jerozolimskimi są poprowadzone drogi krajowe i wojewódzkie:

Droga krajowa nr 8 (DK8) – droga krajowa o długości 721,484 km prowadząca od przejścia granicznego do Czech w Kudowie-Zdroju do przejścia granicznego na Litwę w Budzisku. Stanowi polski odcinek międzynarodowej trasy E67. Przebiega przez obszar pięciu województw: podlaskiego, mazowieckiego, łódzkiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego. Jest najdłuższą drogą krajową w Polsce.

Ulica Grójecka to główna ulica warszawskiej dzielnicy Ochota, biegnąca od Placu Artura Zawiszy do wiaduktu linii kolei radomskiej na granicy z dzielnicą Włochy, gdzie przechodzi w al. Krakowską.

631 (od ul. Smolnej do pl. A. Zawiszy)

717 (pl. A. Zawiszy do ul. M. Grzymały-Sokołowskiego)

2 (od ul. M. Grzymały-Sokołowskiego do ronda Zesłańców Syberyjskich)

8 (od ronda Zesłańców Syberyjskich do ul. Łopuszańskiej)

719 (od ul. Łopuszańskiej do granicy miasta).

Historia

Pierwotnie nazwa ulicy brzmiała aleja Jerozolimska. Pochodzi ona od istniejącego w XVIII wieku na zachód od obecnego pl. Zawiszy osiedla żydowskiego Nowa Jerozolima, założonego na terenie jurydyki Bożydar-Kałęczyn należącej do Augusta Sułkowskiego. Wzdłuż obecnej ulicy biegła droga z Warszawy do tego osiedla. Choć zlikwidowano je szybko, a Żydzi przeprowadzili się do miasta, nazwa pozostała.

Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW) – muzeum sztuki w Warszawie, założone w 1862 [2] jako Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie, narodowa instytucja kultury; jedno z największych muzeów w Polsce i największe w Warszawie.

Kolej Warszawsko-Wiedeńska, Droga Żelazna Warszawsko-Wiedeńska (Варшавско-Венская железная дорога) - linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą zaboru austriackiego (Galicją). Pierwsza linia kolejowa na ziemiach ówczesnego Królestwa Polskiego i druga w Imperium Rosyjskim. Pierwszy odcinek wybudowano w 1845.

Ulicę wytyczono ostatecznie w latach 1823-1824. Przy skrzyżowaniu z Marszałkowską wybudowano w 1845 Dworzec Wiedeński według projektu Henryka Marconiego. Ulica stała się później bardzo okazała, szczególnie ze względu na wiele dzieł secesyjnej i modernistycznej architektury. W latach 1904–1913 wybudowano wiadukt prowadzący do Mostu im. ks. Józefa Poniatowskiego. Nieco później, bo w latach 1921–32 wybudowano pod powierzchnią ulicy tunel kolei średnicowej.

Rotunda – budynek banku PKO BP w centrum Warszawy, na skrzyżowaniu Alei Jerozolimskich i Marszałkowskiej (Rondo Dmowskiego). Jest charakterystyczną częścią "Ściany wschodniej", wybudowanej w latach 1960–1969. Poszczególne elementy projektowali różni architekci pod kierownictwem Zbigniewa Karpińskiego. Samą Rotundę otwarto w roku 1966.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Podczas okupacji niemieckiej Aleje nosiły nazwę "Reichstraße". W czasie drugiej wojny światowej większość zabudowy została zniszczona, natomiast po wojnie postanowiono odbudować Warszawę nie odwołując się do przedwojennego charakteru miasta. Widać to w szczególności na środkowym odcinku, który jest zdominowany przez Pałac Kultury i Nauki, natomiast odcinek między Nowym Światem a Marszałkowską zabudowany jest głównie w stylu socrealistycznym. Otwarcie przebudowanego odcinka Alej od Nowego Światu do Marszałkowskiej o długości 1300 metrów nastąpiło 24 sierpnia 1961 po 3,5-miesięcznych pracach.

Droga krajowa nr 2 – droga krajowa będąca polską częścią międzynarodowego szlaku komunikacyjnego E30 z Cork (Irlandia) do Omska (Rosja). Przebiega przez 5 województw: lubuskie, wielkopolskie, łódzkie, mazowieckie i lubelskie. Jest to droga przebiegająca równoleżnikowo.

Hotel Polonia mieści się w centrum Warszawy, przy Alejach Jerozolimskich pod numerem 45, w pobliżu skrzyżowania z ulicą Marszałkowską. Jest to secesyjna kamienica, projektu Juliusza Nagórskiego i J. Holewińskiego, powstała w latach 1909-1913. Budynek Hotelu Polonia przetrwał II wojnę światową i rozpoczął ponowną działalność już 13 kwietnia 1945 roku. W 1965 roku budynek został wpisany na listę zabytków. W 2004 roku ukończono trwającą 2,5 roku renowację.

Odcinek jednokierunkowy

Aleje Jerozolimskie po remoncie zmieniły nieco swój układ na północnej Ochocie. Odcinek od pl. Zawiszy do ul. Spiskiej wybudowano wyłącznie połowicznie, tj. tylko jezdnię w kierunku ze wschodu na zachód. Obecnie ten jednokierunkowy odcinek wydłużono do ul. Niemcewicza (na zamkniętym odcinku Spiska-Niemcewicza znajduje się parking). W kierunku z zachodu na wschód ruch z Alej jerozolimskich jest poprowadzony ul. Niemcewicza i ul. Grójecką. Taki układ wynika z faktu, że pierwotnie planowano pasy jazdy na wprost umieścić w tunelu pod rondem. Ze względów oszczędnościowych oraz z powodu istnienia alternatywnych planów w ramach budowy obwodnicy śródmiejskiej, tunelu nigdy nie wykonano, stąd taki układ drogowy.

Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.

Architektura (gr. αρχιτεκτονική architektonike) – czynność projektowania i konstruowania budynków oraz innych struktur przez osobę lub komputer, głównie dla zapewnienia schronienia. Szersza definicja często włącza projekt całości otoczenia od skali makro, czyli jak budynek zintegruje się z otoczeniem, do skali mikro, czyli detale architektoniczne i konstrukcyjne, czasami meble miejskie. Jako zajęcie, architektura to rola osób i komputerów zapewniających usługi architektoniczne. Jako dokumentacja, zazwyczaj bazuje na rysunkach, architektura definiuje charakter budynku. Architekci za główne zadanie mają zapewnienie potrzeb przestrzennych i mieszkaniowych w pewnych grupach przez kreatywne organizowanie materiałów oraz komponentów, biorąc pod uwagę masę, przestrzeń, formę, głośność, teksturę, strukturę, światło, cień, materiały, program oraz pragmatyczne elementy takie jak: koszt, limity technologiczne i konstrukcyjne, aby osiągnąć równowagę z funkcjonalnym, ekonomicznym oraz często z artystycznymi i estetycznymi aspektami. To odróżnia architekturę od inżynierii.

Otoczenie

Leżą przy niej między innymi: zabytkowe budynki Muzeum Narodowe i Banku Gospodarstwa Krajowego [1], była siedziba Komitetu Centralnego PZPR (obecnie centrum finansowe), Dworzec Centralny, stacje kolei średnicowej i WKD, dworzec PKP i PKS Warszawa Zachodnia, a także wiele biurowców, sklepów, hoteli i punktów usługowych. Po południowej stronie ulicy zachował się ciąg oryginalnych przedwojennych kamienic, których część wpisana jest do rejestru zabytków. Należą do nich budynki:

Henryk Marconi (ur. 7 stycznia 1792 w Rzymie, zm. 21 lutego 1863 w Warszawie) – polski architekt włoskiego pochodzenia, od 1822 w Polsce, jeden z najwybitniejszych i najbardziej płodnych polskich architektów pierwszej połowy XIX wieku.

August Kazimierz Sułkowski książę herbu Sulima (ur. 15 listopada 1729 w Dreźnie, zm. 7 stycznia 1786 w Lesznie), generał dywizji wojsk koronnych, pierwszy wojewoda gnieźnieński, wojewoda kaliski, poznański, oficer i szambelan dworu austriackiego; brat Antoniego.

pod numerem 45 – Hotel Polonia (1911–1913) zaprojektowany przez Juliusza Nagórskiego

pod numerem 47 – kamienica Wilhelma Rakmana (1905–1906), zaprojektowana przez Ludwika Panczakiewicza

pod numerem 49 – kamienica Józefa Dawidsohna i Hackela Kadyńskiego (1913), zaprojektowana przez Józefa Czerwińskiego

pod numerem 51 – kamienica Piotra i Wincentego Hoserów (1904–1905)

pod numerem 53 – kamienica Izaaka Rotberga (1893–1894), b. Hotel Central

pod numerem 55 – kamienica Franciszka Łapinskiego (1880–1881), zaprojektowana przez Witolda Lanca.

pod numerem 85 – kamienica Mikołaja Szelechowa (1912–1913), zaprojektowana przez Waldemara Feddersa

pod numerem 99 – kamienica Stanisława Rostkowskiego (1910–1911), zaprojektowana przez Artura Gurneya

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Alejach Jerozolimskich

mosty w Warszawie

Rotunda PKO w Warszawie

Linki zewnętrzne

Aleje Jerozolimskie na Warszawikii

Przypisy

Czyste za głośne i zakorkowane. 2009-11-26. [dostęp 2009-12-29].
Obwodnica Śródmieścia. [dostęp 2009-12-29].
Aleje Jerozolimskie 45 w warszawa1939.pl
Aleje Jerozolimskie 47 w warszawa1939.pl
Aleje Jerozolimskie 51 w warszawa1939.pl
Aleje Jerozolimskie 53 w warszawa1939.pl
Aleje Jerozolimskie 55 w warszawa1939.pl
Aleje Jerozolimskie 85 w warszawa1939.pl
Aleje Jerozolimskie 99 w warszawa1939.pl