Aleksander Berkman z Emmą Goldman w 1917 r.

Alexander Berkman (ur. 21 listopada 1870 w Wilnie, zm. 28 czerwca 1936 w Nicei) – rosyjski działacz anarchistyczny, pisarz.

Berkman urodził się bogatej rodzinie w Wilnie. Jego rodzice zmarli, kiedy miał niespełna 18 lat, wtedy też postanowił wyemigrować do USA.

W Nowym Jorku poznał anarchistkę Emmę Goldman, która stała się jego życiową partnerką. Oboje niezwykle zaangażowali się w kampanię na rzecz uwolnienia anarchistów aresztowanych po wydarzeniach Haymarket, pisując jednocześnie do pisma Alarm redagowanego przez Johanna Mosta.

Na poglądy Berkmana decydujący wpływ wywarło wydarzenie z 1893, kiedy to gubernator Nowego Jorku Henry Frick wydał rozkaz wojskowego szturmu na strajkujących robotników, co spowodowało śmierć 10 robotników. Po tym wydarzeniu Aleksander postanowił zemścić się na Fricku – wszedł do jego biura, strzelił do niego ze swego pistoletu 3 razy, po czym zaczął go dźgać nożem. Frick przeżył atak, a Berkmana skazano na 14 lat więzienia za próbę zabójstwa.

Po wyjściu z więzienia w 1906 r. zamieszkał z Emmą Goldman, jednocześnie tworząc magazyn Mother Earth oraz publikując książki m.in. swoje wspomnienia Prison Memoirs of an Anarchist (Więzienne wspomnienia anarchisty).

Po wybuchu I wojny światowej Berkman działał przeciwko włączeniu się USA do wojny, a kiedy to nastąpiło, został aresztowany i skazany na 2 lata więzienia za "podkopywanie wysiłku wojennego USA". Po wyjściu z więzienia w grudniu 1919 został deportowany do porewolucyjnej Rosji.

W Rosji zaangażował się w ruch anarchistyczny, lecz po powstaniu w Kronsztadzie wyemigrował do Francji, gdzie napisał kilka książek o reżimie bolszewików m.in.: The Bolshevik Myth oraz swoją najsłynniejszą książkę The ABC of Communist Anarchism (ABC anarchizmu komunistycznego).

Popełnił samobójstwo 28 czerwca 1936, cierpiąc z powodu chorej prostaty.

Ważniejsze książki