Aleksander Jakowlew - konstruktor - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy konstruktora lotniczego. Zapoznaj się również z: Aleksandr Nikołajewicz Jakowlew.

Aleksander Siergiejewicz Jakowlew, ros. Александр Сергеевич Яковлев (ur. 19 marca/1 kwietnia 1906 w Moskwie, zm. 22 sierpnia 1989 tamże) – rosyjski konstruktor lotniczy, generał-pułkownik lotnictwa, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10. i 11. kadencji (1946–1989), dwukrotny Bohater Pracy Socjalistycznej (1940, 1957).

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Minister – urzędnik, który jest członkiem rządu (Rady Ministrów) i kieruje ministerstwem. Słowo minister pochodzi od łac. minister – sługa, pomocnik.

Życiorys

Od 1935 główny konstruktor biura konstrukcyjnego, w którym do końca lat 30. XX wieku zaprojektowano kilka samolotów, oznaczonych symbolem AIR. W latach 1940–1946 pełnił funkcję zastępcy ludowego komisarza (ministra) przemysłu lotniczego ZSRR.

Projektowane pod kierunkiem Jakowlewa samoloty otrzymywały oznaczenia Jak. W biurze konstrukcyjnym Jakowlewa zaprojektowano szereg samolotów, które weszły do użycia w czasie II wojny światowej. Szczególnie znane są tutaj myśliwce Jak-1, Jak-3 i Jak-9, ale także samolot transportowy Jak-6.

Nagroda Leninowska (ros. Ленинская премия) – jedno z najwyższych radzieckich odznaczeń państwowych za osiągnięcia w nauce, technice, literaturze, sztuce, architekturze oraz dziennikarstwie i publicystyce.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Działalność Jakowlewa podczas II wojny światowej oceniana jest jednak w sposób niejednoznaczny. Współcześnie historycy uważają, że wykorzystując swoją pozycję we władzach, promował własne konstrukcje, które były kierowane do masowej produkcji pomimo niższych osiągów i jakości od konkurencyjnych projektów (np. myśliwiec Jak-1) lub nieodpowiadania potrzebom lotnictwa (np. lekki bombowiec Jak-2). Szczególnie odegrał rolę w odsunięciu na boczny tor Nikołaja Polikarpowa i odrzuceniu jego udanych projektów myśliwców I-180 i I-185. Próbował również osłabić pozycję Siemiona Ławoczkina.

Samolot – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), utrzymujący się w powietrzu dzięki wytwarzanej sile nośnej za pomocą nieruchomych, w danych warunkach względem statku, skrzydeł. Ciąg potrzebny do utrzymania prędkości wytwarzany jest przez jeden lub więcej silników.

Jak-3 (ros. Як-3) – radziecki samolot myśliwski produkowany od 1944, należący do rodziny samolotów myśliwskich powstałych w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa, rozwinięcie konstrukcji samolotu Jak-1. Stanowił jeden z najlepszych myśliwców II wojny światowej.

W 1945 Jakowlew zaprojektował pierwszy radziecki samolot z napędem odrzutowym, Jak-15, który wszedł do produkcji seryjnej. Bardziej znanymi cywilnymi konstrukcjami Jakowlewa są samoloty pasażerskie Jak-40 i Jak-42 a także samoloty szkolno-treningowe Jak-11, Jak-18 i Jak-52 oraz akrobacyjny Jak-50.

Jak-15 (ros. Як-15) (kod NATO – Feather) – radziecki samolot myśliwski z końca lat 40., powstały w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa. Jeden z pierwszych radzieckich myśliwców odrzutowych. Był jednym z najlżejszych używanych myśliwców odrzutowych.

Order Czerwonej Gwiazdy (ros. Орден Краснoй Звезды) – radzieckie odznaczenie wojskowe ustanowione Uchwałą Prezydium Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR z 6 kwietnia 1930.

W 1946 został awansowany na stopień generała-pułkownika lotnictwa. W latach 1946–1989 deputowany do Rady Najwyższej ZSRR od 2. do 11. kadencji, a w latach 1981–1989 członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. W 1981 przeszedł na emeryturę.

Zmarł 22 sierpnia 1989 w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.

Odznaczenia

Medal "Sierp i Młot" Bohatera Pracy Socjalistycznej – dwukrotnie (1940, 1957)

Order Lenina – dziesięciokrotnie

Order Rewolucji Październikowej

Order Czerwonego Sztandaru – dwukrotnie

Order Suworowa I klasy

Order Suworowa II klasy

Order Wojny Ojczyźnianej I klasy – dwukrotnie

Order Czerwonej Gwiazdy

Nagroda Leninowska (1971)

Nagroda Stalinowska – sześciokrotnie (1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1948)

Nagroda Państwowa ZSRR (1977)

Oficer Legii Honorowej (Francja)

Złoty Medal Międzynarodowej Federacji Lotniczej

Bibliografia

B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5

(ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 30, s. 484, Moskwa 1969-1978

Яковлев Александр Сергеевич – Энциклопедия военной авиации ВВС России (ros.) [dostęp 2 czerwca 2010]

Яковлев Александр Сергеевич – Проект ХРОНОС (ros.) [dostęp 2 czerwca 2010]