Aleksander Margolis - Polski Serwis Naukowy

Aleksander Margolis z synem Janem (rok 1933)

Tablica pamiątkowa ku czci Aleksandra Margolisa na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Aleksander Margolis, pseud. Paweł Gart (ur. 21 lutego 1887 w Suwałkach, zm. 7 grudnia 1939) – polski lekarz i działacz społeczny żydowskiego pochodzenia.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Bund (w jęz. jidysz בונד - Związek); pełna nazwa - אַלגעמיינער ייִדישער אַרבעטערסבונד אין ליטע, פּוילן און רוסלאַנד (Algemejner Jidiszer Arbetersbund in Lite, Pojln un Rusland) - Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Polsce i Rosji; ros. Всеобщий еврейский рабочий союз в Литве, Польше и России) – lewicowa, antysyjonistyczna partia żydowska działająca w kilku państwach europejskich w okresie od lat 90. XIX wieku do drugiej połowy lat 40. XX wieku. Organizacyjne pozostałości po tym ugrupowaniu wciąż prowadzą działalność w USA, Kanadzie, Australii i Wielkiej Brytanii. Członek Bundu w języku jidysz nazywany był bundist (bundistn w liczbie mnogiej).

Życiorys

Urodził się w Suwałkach w rodzinie żydowskiej, jako syn Izraela (lekarza pochodzącego z Sejn) i Sary. Studiował medycynę na Uniwersytecie w Heidelbergu i Uniwersytecie w Strasburgu. W 1911 otrzymał tytuł doktora medycyny. Następnie praktykował w Łodzi. Był ordynatorem Oddziałem Chorób Zakaźnych i dyrektorem Szpitala Miejskiego w Radogoszczy. Prowadził działalność społeczną i był jednym z liderów Bundu. Był ławnikiem łódzkiej Rady Miejskiej, kierownikiem Wydziału Zdrowia, członkiem Zarządu Polskiej Izby Lekarskiej i Sądu Lekarskiego.

Alina Margolis-Edelman (ur. 18 kwietnia 1922 w Łodzi, zm. 23 marca 2008 [1] w Paryżu) – polska lekarka i działaczka społeczna żydowskiego pochodzenia, uczestniczka powstania w getcie warszawskim, żona Marka Edelmana (1919–2009).

Suwałki (lit. Suvalkai, biał. Сувалкі, niem. Sudauen, Suwalken) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce w województwie podlaskim, położone nad rzeką Czarna Hańcza. Siedziba władz powiatu suwalskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 69 499 mieszkańców.

W październiku 1939 aresztowany. Zamordowany przez Gestapo w drodze z więzienia w Radogoszczy do obozu koncentracyjnego, za próbę pomocy lekarskiej jednemu z współwięźniów. Na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona jego osobie.

Cmentarz żydowski w Warszawie – największy cmentarz żydowski w województwie mazowieckim, drugi największy w Polsce (po nowym cmentarzu w Łodzi) i jeden z największych na świecie, a znajdujące się tam nagrobki (macewy) stanowią jedne z najcenniejszych zabytków małej architektury Warszawy i Polski. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 33,3 ha, znajduje się na nim około 200 tysięcy nagrobków i zlokalizowany jest na Powązkach w dzielnicy Wola obok cmentarzy innych wyznań.

Marek Edelman (jid. מאַרעק עדעלמאַן; data i miejsce urodzin nieznane, przyjęto 1 stycznia 1922 w Warszawie lub 1 stycznia 1919 w Homlu, zm. 2 października 2009 w Warszawie) – polski działacz polityczny i społeczny żydowskiego pochodzenia, lekarz kardiolog, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim, kawaler Orderu Orła Białego.

Z małżeństwa z Anną z domu Markson (1892–1986) miał córkę Alinę (1922–2008), lekarkę i działaczkę społeczną, uczestniczkę powstania w getcie warszawskim i syna Jana (1928–1998), artystę plastyka, projektanta-wystawiennika. Jego zięciem był Marek Edelman (1919–2009). Brat Ignacy Margolis (1893–po 1939) był lekarzem okulistą, razem z żoną Klarą (zm. 1965 w Łodzi) wywieziony na Syberię, gdzie zmarł.

Pseudonim (z gr. ψευδώνυμος pseudonymos, dosł. "pod fałszywym imieniem") – indywidualna nazwa danej osoby, inna niż oficjalne imię i nazwisko.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Prace

Gruźlica w Łodzi. Studium epidemiologiczno-statystyczne. Łódź 1932

Insulina a gruźlica. Polska Gazeta Lekarska 3 (1924)

O czynności żołądka w okresach początkowych gruźlicy. Polska Gazeta Lekarska (1927)

O typach wydzielania żołądkowego. Polskie Archiwum medycyny wewnętrznej 3 (1925)

Odczyn opaskowy w tyfusie plamistym i brzusznym

W sprawie patogenezy okrągłego wrzodu żołądka. Polska Gazeta Lekarska 2 (1923)

Śledziona a marskość wątroby. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 11, 42, ss. 71-74 (1934)

W 1933 nakładem Księgarni F. Hoesicka wydał powieść Zachorowałem....

Sejny (lit. Seinai) to miasto i gmina w północno-wschodniej części województwa podlaskiego, w powiecie sejneńskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa suwalskiego. Położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, nad Marychą (lewy dopływ Czarnej Hańczy).

Anna Margolis, z domu Markson (ur. 1892 w Warszawie, zm. 10 czerwca 1987 w Łodzi) – polska lekarz ftyzjopediatra, naukowiec i pedagog żydowskiego pochodzenia.

Bibliografia

Słownik biograficzny lekarzy i farmaceutów - ofiar drugiej wojny światowej s. 254-255

Alina Margolis-Edelman: Ala z elementarza. Londyn: Aneks, 1994. ISBN 1897962045.

Linki zewnętrzne

Histmag.org » Mentor, protoplasta? Kilka słów o Aleksandrze Margolisie, teściu Marka Edelmana. [dostęp 2009-11-03].