Aleksander Szelepin - Polski Serwis Naukowy

Aleksander Nikołajewicz Szelepin (ros. Александр Николаевич Шелепин, ur. 18 sierpnia 1918 w Woroneżu, zm. 24 października 1994) – polityk radziecki oraz wysoki funkcjonariusz służby bezpieczeństwa, szef Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego (KGB) ZSRR od grudnia 1958 do listopada 1961.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Trójki NKWD - komisje powołane na mocy rozkazu nr 00447 w celu szybkiego rozpatrywania spraw sądowych (sądownictwo doraźne) związanych z "elementami antyradzieckimi" i "antykomunistycznymi". Aktywne w okresie wielkiego terroru. Ocenia się, że trójki NKWD wydały około pół miliona wyroków śmierci, w tym podczas operacji polskiej NKWD.

Urodzony w 1918, absolwent Moskiewskiego Instytutu Historii Literatury i Filozofii. Po napaści Niemiec na Związek Radziecki 22 czerwca 1941 Szelepin walczył w oddziale partyzanckim, nad którym wkrótce objął dowodzenie. W 1943 został wysokiego szczebla funkcjonariuszem Komsomołu; w 1952 – jego przewodniczącym, sprawował to stanowisko do 1958. W tym czasie m.in. towarzyszył Nikicie Chruszczowowi w czasie jego podróży do Chin (w 1954). Pod koniec 1958 został mianowany przez Chruszczowa przewodniczącym Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego (KGB) ZSRR. Główną przyczyną zwolnienia ze stanowiska ówczesnego szefa KGB Iwana Sierowa była seria dezercji z szeregów KGB, w czasie sprawowania przez niego kierownictwa nad tą instytucją. Sierow odszedł z KGB i został mianowany szefem wywiadu wojskowego GRU.

Iwan Sierow (ur. 16 września 1905 na rosyjskiej wsi Afimskaja koło Wołogdy, zm. 1 lipca 1990 w Moskwie) – oficer Armii Czerwonej, generał-pułkownik, od 1954 do 1958 roku szef KGB, następnie od 1958 do 1963 roku na stanowisku szefa Wywiadu Wojskowego GRU.

Zbrodnia katyńska (ros. Катынский расстрел, ang. Katyn massacre) – zbrodnia stalinowska polegająca na rozstrzelaniu wiosną 1940 roku co najmniej 21 768 obywateli polskich, w tym ponad 10 tys. oficerów wojska i policji, na mocy decyzji najwyższych władz Związku Radzieckiego zawartej w tajnej uchwale Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku (tzw. decyzja katyńska). Egzekucji ofiar, uznanych za „wrogów władzy sowieckiej” i zabijanych strzałami w tył głowy z broni krótkiej, dokonała radziecka policja polityczna NKWD. W latach 1940–1990 władze ZSRR zaprzeczały swojej odpowiedzialności za zbrodnię katyńską, lecz 13 kwietnia 1990 roku oficjalnie przyznały, że była to „jedna z ciężkich zbrodni stalinizmu”. Wiele kwestii związanych ze zbrodnią katyńską nie zostało jak dotąd wyjaśnionych.

Szelepin próbował przekształcić KGB w prawdziwą służbę wywiadowczo-kontrwywiadowczą. Starał się także przywrócić organom bezpieczeństwa znaczenie, jakie miały w czasach Stalina. Szelepin przeprowadził głębokie zmiany organizacyjne i personalne. Po odejściu ze stanowiska szefa KGB w listopadzie 1961 Szelepin został mianowany na stanowisko sekretarza Komitetu Centralnego KPZR. Uważano, że po odejściu z KGB Szelepin nadal sprawował kontrolę nad tą instytucją. W 1962 Szelepin został pierwszym wicepremierem; był jednym z organizatorów spisku przeciwko Nikicie Chruszczowowi w 1964. Po obaleniu Chruszczowa został członkiem Prezydium Komitetu Centralnego KC KPZR, był najmłodszym członkiem w Biurze Politycznym KC KPZR. W 1975 Szelepina zwolniono z Biura Politycznego, a rok później w 1976 pozbawiono członkostwa w KC. Do 1984, kiedy odszedł na emeryturę, zajmował drugorzędne funkcje.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.

Biuro Polityczne Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (w skrócie Politbiuro) – organ kierujący Komunistyczną Partią Związku Radzieckiego, wybierany przez Komitet Centralny w celu kierowania pracą partii w okresie między obradami plenarnymi (plenami) Komitetu Centralnego. W jego skład wchodzili kierujący wyższymi partyjnymi i państwowymi organami, najbardziej wyróżniający się wiedzą i doświadczeniem działacze partyjni.

Tzw. notatka Szelepina

Osobny artykuł: Notatka Szelepina.

3 marca 1959 roku Aleksander Szelepin skierował do Nikity Chruszczowa w tajną notatkę nr N-632-Sz (Н-632-Ш), w której zaproponował zniszczenie 21 857 teczek personalnych ofiar zbrodni katyńskiej, a zachowanie jedynie protokołów tzw. trójki NKWD mieszczących się w oddzielnej, niewielkiej teczce.

Notatka Szelepina – ściśle tajny dokument sporządzony 3 marca 1959 roku przez Aleksandra Szelepina, przewodniczącego KGB, adresowany do Nikity Chruszczowa, pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR), zawierający propozycję zniszczenia 21 857 teczek personalnych ofiar zbrodni katyńskiej, zamordowanych przez NKWD w 1940 roku, i zachowanie jedynie protokołów tzw. trójki NKWD oraz potwierdzeń wykonania decyzji trójki, mieszczących się w oddzielnej teczce.

KGB ZSRR (ros. Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности при Совете министров СССР (КГБ СССР), Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti pri Sowietie ministrow SSSR, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR) – radziecka struktura administracyjna łącząca funkcje instytucji czuwającej nad bezpieczeństwem państwa, dokonującej politycznej inwigilacji obywateli, zwalczającej rzeczywistą i potencjalną opozycję oraz niezależny obieg informacji, kontrolująca większą część służb specjalnych (z wyjątkiem wojskowych) ZSRR.

Tzw. notatka Szelepina

Przypisy