Aleksander Wasilewski - Polski Serwis Naukowy

Aleksander Wasilewski oraz marszałek Siemion Budionny w Donbasie w 1943 roku

Sztab 4. Frontu Ukraińskiego podczas inspekcji wojsk na froncie w 1944 roku (od lewej: Kliment Woroszyłow, Siergiej Biriuzow, Fiodor Tołbuchin, Konstantin Mielnikow, Aleksander Wasilewski, Michaił Potapow i Fiodor Fałalejew)

Zaświadczenie o nadaniu marsz. Aleksandrowi Wasilewskiemu drugiego Orderu Zwycięstwa

Pomnik marsz. Aleksandra Wasilewskiego w Winczudze, 2006 rok

Aleksander Michajłowicz Wasilewski, ros. Александр Михайлович Василевский (ur. 30 września 1895 we wsi Nowa Golczycha, zm. 5 grudnia 1977 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, szef Sztabu Generalnego Armii Czerwonej w czasie II wojny światowej, Marszałek Związku Radzieckiego (1943), minister obrony ZSRR (1949–1953), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1944, 1945), członek Komitetu Centralnego KPZR (1952–1961), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3. i 4. kadencji (1946–1958).

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się we wsi Nowa Golczycha koło Wiczugi w guberni kostromskiej (obecnie obwód iwanowski), jako czwarte dziecko w rodzinie duchownego prawosławnego i gospodyni domowej; miał siedmioro rodzeństwa. W 1897 – jako dwuletni chłopiec – wraz z rodziną przeniósł się do wsi Nowopokrowskoje, gdzie jego ojciec rozpoczął posługę w nowo powstałej cerkwi. W 1909 roku ukończył prawosławną szkołę podstawową, a następnie kształcił się w seminarium prawosławnym w Kostromie. Brał udział w proteście kleryków, sprzeciwiających się zakazowi ich wstępowania na uniwersytety, za co został wydalony z seminarium. Po częściowym spełnieniu żądań przez władze, na krótko powrócił do seminarium, ale dalsze studia przerwała I wojna światowa.

Bitwa na Łuku Kurskim – bitwa rozegrana w dniach 4 lipca - 23 sierpnia 1943 roku pomiędzy siłami niemieckimi a radzieckimi, powszechnie uważana za największą bitwę pancerną drugiej wojny światowej. Zakończyła się przegraną Niemców i przejściem Armii Czerwonej do kontrofensywy, dzięki której wyzwolono Orzeł i Biełgorod (5 sierpnia), a następnie Charków (23 sierpnia).
Wojna zimowa 1939-1940 (wojna radziecko-fińska 1939-1940, fiń. Talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny pomiędzy Finlandią a ZSRR, toczący się w okresie od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku.

I wojna światowa

Aleksander Wasilewski w 1928

Karierę wojskową rozpoczął w armii carskiej. Po ukończeniu szkoły oficerskiej w 1915 roku, w randze chorążego, został skierowany na front. Początkowo dowodził kompanią, później pełnił obowiązki dowódcy batalionu, w 1917 roku uzyskując awans na stopień kapitana. Po otrzymaniu informacji o wybuchu rewolucji październikowej postanowił porzucić służbę wojskową. W listopadzie 1917 roku udał się na urlop. Do czerwca 1918 roku pracował na roli, a następnie jako nauczyciel w kilku okolicznych szkołach podstawowych. Od kwietnia 1919 roku służył w Armii Czerwonej. Zmobilizowany jako tzw. wojenspec w czasie wojny domowej w Rosji przeszedł drogę od pomocnika dowódcy plutonu w 4. batalionie zapasowym, poprzez dowodzenie plutonem, kompanią i batalionem aż do pomocnika dowódcy pułku.

Plac Czerwony w Moskwie (ros. Красная площадь) – najbardziej znany plac Moskwy, położony w centrum miasta opodal Kremla – oficjalnej siedziby prezydenta Rosji.
Seminarium duchowne (z łac. szkółka roślin, od semen – nasienie, seminis – narybek, latorośl) – w Kościołach chrześcijańskich specjalny dom, w którym kandydaci do stanu duchownego odbywają intensywną formację teologiczną, moralną i naukową.

Dwudziestolecie międzywojenne

Walczył między innymi w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1920–1930 dowodził kolejno wszystkimi trzema pułkami strzeleckimi 48. Dywizji Twerskiej. 144. Pułk Strzelecki – uważany za jeden z najgorzej przygotowanych do okręgowych manewrów – w 1930 roku pod jego dowództwem zajął pierwsze miejsce, otrzymując jednocześnie wysoką ocenę końcową. Po reformie stopni wojskowych w Armii Czerwonej, w 1936 roku otrzymał stopień pułkownika.

Operacja königsbergska (znana także jako Bitwa o Królewiec) – jedna z ostatnich operacji Armii Czerwonej podczas operacji wschodniopruskiej w czasie II wojny światowej. Podczas czterech dni zaciętych walk ulicznych wojska radzieckich frontów 1. Nadbałtyckiego i 3. Białoruskiego zdobyły niemieckie miasto Królewiec (obecnie Kaliningrad). Oblężenie rozpoczęło się pod koniec stycznia 1945 roku, kiedy Rosjanie początkowo otoczyli miasto. Podczas bitwy rozegrały się bardzo ciężkie walki o lądowe połączenie pomiędzy Królewcem a portem w Piławie, ale w marcu 1945 Królewiec znajdował się setki kilometrów za główną linią frontu. Bitwa zakończyła się kapitulacją niemieckiego garnizonu w dniu 9 kwietnia po trzech dniach natarcia, który spowodował niemożliwość kontynuowania obrony.
Konstantin Stiepanowicz Mielnikow (ros. Константин Степанович Мельников, ur. 22 lipca/3 sierpnia 1890 w Moskwie, zm. 28 listopada 1974 tamże) - rosyjski architekt modernistyczny i malarz, uważany za jednego z głównych przedstawicieli konstruktywizmu.

W 1937 roku ukończył Akademię Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR i objął kierownictwo jednej z katedr, po aresztowaniu poprzednika w czasie czystki. W 1938 roku wstąpił do partii komunistycznej i otrzymał przydział do Sztabu Generalnego. Skutkiem wstąpienia do WKP(b) było zerwanie wszelkich kontaktów z rodzicami, blisko związanymi z rosyjską cerkwią, co ówcześnie nie było do zaakceptowania przez kierownictwo partii. Ponowny kontakt z rodziną w 1940 roku umożliwiła osobista propozycja Józefa Stalina.

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

II wojna światowa

Aleksander Wasilewski brał udział w planowaniu wojny zimowej. Od maja 1940 roku był zastępcą szefa wydziału operacyjnego Sztabu Generalnego, zaś od sierpnia 1941 roku szefem wydziału operacyjnego i I zastępcą szefa Sztabu Generalnego. Koordynował obronę rejonu Moskwy pod koniec 1941 roku i późniejszą kontrofensywę zimową. W maju 1942 roku na polecenie Józefa Stalina opracował plan, na podstawie którego przeprowadzono nieudaną kontrofensywę pod Charkowem. W czerwcu 1942 roku objął stanowisko szefa Sztabu Generalnego, a w październiku także stanowisko zastępcy ludowego komisarza obrony ZSRR. We wrześniu 1942 roku, wspólnie z Gieorgijem Żukowem zaplanował zimową ofensywę, w wyniku której Armia Czerwona odniosła zwycięstwo pod Stalingradem, odzyskała Kaukaz i odrzuciła daleko na zachód wojska niemieckie.

Pluton - to pododdział w składzie 2-5 drużyn, działonów, sekcji lub załóg wozów bojowych. Występuje we wszystkich rodzajach wojsk. Wchodzi najczęściej w skład kompanii, baterii albo szwadronu. Niekiedy występuje samodzielnie na szczeblu batalionu (dywizjonu) lub pułku.
3 Front Białoruski - Front radziecki utworzony 24(19 ?) kwietnia 1944, na bazie frontu zachodniego. Rozformowany 9 maja 1945. Na bazie frontu utworzono Baranowicki Okręg Wojskowy ZSRR. Jeden z Frontów w walkach z wojskami niemieckimi w II wojnie światowej.

Efektem zwycięstwa pod Stalingradem była nominacja 18 stycznia 1943 roku na stopień generała armii oraz 16 lutego 1943 roku na marszałka Związku Radzieckiego. Było to wydarzenie bezprecedensowe, gdyż oba awanse dzieliło zaledwie 29 dni.

Kolejne sukcesy odniesione przy współpracy z Żukowem obejmowały zaplanowanie zwycięskich ofensyw pod Kurskiem w 1943 roku, letnią ofensywę tego roku oraz zimową i wiosenną ofensywę 1944 roku, wspólnie z Żukowem, koordynował działania frontów, które zniszczyły najsilniejszą z niemieckich Grupę Armii "Środek". Do lutego 1945 roku koordynował działania trzech frontów na wschodnim i południowym wybrzeżu Bałtyku. W lutym 1945 roku został członkiem Kwatery Głównej Naczelnego Dowództwa (Stawka) i dowódcą 3. Frontu Białoruskiego, który zdobył Königsberg. W sierpniu 1945 roku został naczelnym dowódcą Armii Radzieckiej na Dalekim Wschodzie, gdzie zaplanował operację kwantuńską.

Bitwa pod Moskwą (bitwa o Moskwę, obronna operacja moskiewska, operacja "Tajfun") – główna bitwa początkowego okresu wojny między Niemcami a ZSRR, trwająca od października 1941 do stycznia 1942, która zakładała zdobycie stolicy ZSRR. Uważana jest za jedną z najważniejszych operacji strategicznych II wojny światowej.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Okres powojenny

Od 1946 do 1949 roku pełnił funkcję szefa Sztabu Generalnego, a od 1949 roku funkcję ministra obrony ZSRR. Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku stopniowo tracił wpływy. W latach 1953–1956 pełnił funkcję I wiceministra obrony ZSRR. Przez pięć miesięcy 1956 roku nie sprawował żadnej funkcji. Od 14 sierpnia 1956 do grudnia 1957 roku ponownie wiceminister obrony ZSRR. W styczniu 1959 roku został powołany na stanowisko Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych ZSSR, na którym zakończył karierę wojskową, a służbę pełnił do śmierci.

Niemiecka Republika Demokratyczna w skrócie NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) - państwo powstałe 7 października 1949 na terenie byłej sowieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). 3 października 1990 NRD przyłączyła się do RFN.
Kreml moskiewski (ros. Московский Кремль) − gród warowny na wzgórzu, na lewym brzegu rzeki Moskwy. Jego ogólna powierzchnia wynosi 28 hektarów. Jest to warownia z zabudowaniami książęcymi, cerkwiami i budynkami administracyjnymi.

Równolegle ze służbą wojskową aktywnie działał w partii. Na XIX i XX Zjeździe KPZR został wybrany do Komitetu Centralnego. W latach 1952–1961 zasiadał w Komitecie Centralnym KPZR, a w latach 1946–1958 w Radzie Najwyższej ZSRR.

Zmarł 5 grudnia 1977 w Moskwie i został pochowany pod murem kremlowskim na Placu Czerwonym.

Operacja kwantuńska – rozpoczęta z chwilą wypowiedzenia wojny Japonii przez ZSRR (8 sierpnia 1945) operacja militarna zaplanowana przez Aleksandra Wasilewskiego, której celem było wyzwolenie spod okupacji japońskiej Mandżurii i Korei do 38 równoleżnika (24 sierpnia 1945), oraz zajęcie Sachalinu i Kuryli. Miała także charakter psychologiczny. Operacja ta miała pomścić klęskę Rosjan, poniesioną w wojnie z Japończykami 40 lat wcześniej.
Medal 800-lecia Moskwy (ros. Медаль "В память 800-летия Москвы") – radziecki order cywilny ustanowiony dla uczczenia 800-lecia powstania Moskwy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)