Aleksandr Mień - Polski Serwis Naukowy

Aleksander Władimirowicz Mień (ros. Александр Владимирович Мень; ur. 22 stycznia 1935 w Moskwie, zm. 9 września 1990 w Siemchozie pod Moskwą) – rosyjski ksiądz prawosławny, filozof religijny i teolog-ekumenista.

Był proboszczem parafii pod wezwaniem Ofiarowania Pańskiego w podmoskiewskiej wsi Nowaja Dieriewnia, z której uczynił centrum żywego prawosławia w ZSRR.

Zamordowany w niewyjaśnionych okolicznościach.

Archimandryta (gr. archimandrites - przełożony owczarni) - w okresie wczesnego chrześcijaństwa opiekun klasztorów na terenie danej diecezji. Obecnie tytułu tego używa się w cerkwi prawosławnej i w niektórych wschodnich Kościołach katolickich.

Juwenaliusz, imię świeckie: Władimir Kiriłłowicz Pojarkow, (ur. 22 września 1935 w Jarosławiu) - rosyjski biskup prawosławny, członek stały Świętego Synodu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Urodził się w rodzinie rosyjskich Żydów – Władimira Mienia i Jeleny Cuperfejn. Jego ojciec był ateistą, a matka nawróconą na prawosławie chrześcijanką. Aleksandra Mienia ochrzcił 3 września 1935, ukrywający się przed reżimem komunistycznym archimandryta Serafin Batiukow.

Gleb Pawłowicz Jakunin (ros. Глеб Павлович Якунин, ur. 4 marca 1934 w Moskwie) - rosyjski duchowny prawosławny, dysydent, bojownik o prawa wierzących w ZSRR; zwolennik ujawniania kolaboracji Cerkwi z władzami sowieckimi.

Historia religii – nauka o dziejach religii, część zespołu nauk zwanego religioznawstwem. Historię religii cechuje metodologia historyczna w badaniu genezy i rozwoju fenomenu religii.

Gdy Aleksander Mień miał 6 lat, NKWD aresztowało jego ojca, który ponad rok spędził w areszcie śledczym, a następnie musiał pracować na zesłaniu na Uralu, rodzina połączyła się dopiero po wojnie.

Jako 12-latek miał przeżyć mistyczne spotkanie z Jezusem Chrystusem.

Studiował w Szkole Wyższej Futrzarstwa i już na I roku studiów poznał ortodoksyjnego Żyda Gleba Jakunina – przyszłego księdza prawosławnego i działacza opozycyjnego, oraz reżysera Andrieja Tarkowskiego. W 1955 wydział, na którym studiował, przeniesiono do Irkucka na Syberii i tam w 1957 ksiądz Mień wziął ślub kościelny z Nataszą Grigorienko w cerkwi pw. św. Jana Chrzciciela. W ramach represji skierowanych w wierzących nie otrzymał dyplomu ukończenia studiów i groziło mu powołanie do wojska.

KGB ZSRR (ros. Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности при Совете министров СССР (КГБ СССР), Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti pri Sowietie ministrow SSSR, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR) – radziecka struktura administracyjna łącząca funkcje instytucji czuwającej nad bezpieczeństwem państwa, dokonującej politycznej inwigilacji obywateli, zwalczającej rzeczywistą i potencjalną opozycję oraz niezależny obieg informacji, kontrolująca większą część służb specjalnych (z wyjątkiem wojskowych) ZSRR.

Ekumenizm, Komunia (z gr. οικουμένη - oikumene, łac. communio - wspólnota), ruch dążący do zjednoczenia wszystkich wyznań, ruch na rzecz jedności Kościoła, zwany też ruchem ekumenicznym. Odbywa się to poprzez prowadzenie dialogu, przy zachowaniu tożsamości religijnej.

Po powrocie do Moskwy, otrzymał święcenia diakońskie i skierowanie do kościoła Bogurodzicy w Akułowie pod Moskwą. W tym okresie ks. Mień podjął studia zaoczne w Leningradzie i współpracę z biuletynem Żurnał Moskowskoj Patriarchii.

1 września 1960 otrzymał święcenia kapłańskie i został przeniesiony jako wikary na stację Ałabino do cerkwi pw. Bogurodzicy, a po roku został jej proboszczem.

W 1964 doszło do przeszukania świątyni w Ałabinie przez miejscową milicję i bezpodstawnego oskarżenia ks. Mienia o okradanie miejscowego muzeum. Duchownego przeniesiono na wikariusza do wsi Tarasowka, gdzie powstał pomysł napisania listu otwartego do władz, potępiającego nagonkę antyreligijną. Ostatecznie, mimo iż inicjatorem powstania listu był ks. Mień, to napisali go bardziej radykalni ks. Gleb Jakunin i ks. Nikołaj Eszliman. List wysłany do władz państwowych i kościelnych wywołał duży oddźwięk.

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Andriej Arseniewicz Tarkowski (ros. Андре́й Арсе́ньевич Тарко́вский, ur. 4 kwietnia 1932 w Zawrażije, zm. 29 grudnia 1986 w Paryżu) – rosyjski reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta i aktor.

W latach 1964-1968 ks. Aleksander Mień studiował w Moskiewskiej Akademii Duchownej i napisał pracę doktorską, a w lutym 1970 r. został przeniesiony jako wikary do cerkwi pw. Ofiarowania Pańskiego we wsi Nowaja Dieriewnia.

Krzyż upamiętniający miejsce śmierci Aleksandra Mienia

W latach 1980-1983 księdza Mienia wzywano dwukrotnie na przesłuchanie do centrali KGB na Łubiance. W 1985 ks. Mienia zaatakował dziennik związkowy Trud, w dwóch obszernych artykułach zarzucając mu przestępcze kontakty z rosyjskim Kościołem prawosławnym w Ameryce i działalność antyradziecką.

Syberia (ros. Сибирь) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, Oceanem Spokojnym na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu.

Jerzy Aleksander Popiełuszko, wcześniej Alfons Popiełuszko (ur. 1947 w Okopach, zm. 19 października 1984 we Włocławku) – polski prezbiter, kapelan warszawskiej "Solidarności", zamordowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, błogosławiony Kościoła katolickiego.

W lutym 1988 ks. Mień po raz pierwszy wyjechał za granicę, przebywając przez dwa tygodnie w Polsce. Pod koniec lat 80. często pojawiał się w mediach i wygłosił kilkadziesiąt publicznych wykładów, stając się najpopularniejszym rosyjskim duchownym. W 1989 awansował na proboszcza w swojej parafii.

GRU (ros. ГРУ, Главное Разведывательное Управление; Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije (Główny Zarząd Wywiadowczy)), w pełni oficjalnie II Zarząd Główny Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich/ Federacji Rosyjskiej, Jednostka Wojskowa 44388. Instytucja wywiadu wojskowego ZSRR, Rosji. Po rozpadzie ZSRR, wobec znaczącej redukcji aparatu i ograniczenia zakresu działalności cywilnych służb specjalnych wyrosłych na gruzach KGB, znaczenie GRU znacznie wzrosło.

Grzegorz Przebinda (ur. 1959) – historyk idei, rusycysta, profesor w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Rady Redakcyjnej dwumiesięcznika Nowa Europa Wschodnia.

9 września 1990 zginął w niewyjaśnionych okolicznościach w drodze ze swojego domu do cerkwi w pobliżu stacji kolejowej Siemchoz pod Moskwą. Według oficjalnej wersji został zamordowany przez jednego ze swoich parafian za pomocą siekiery. W Rosji morderstwo ks. Mienia porównywano do męczeńskiej śmierci ks. Jerzego Popiełuszki. Według niektórych teorii został zamordowany przez funkcjonariuszy KGB lub GRU. Został pochowany w Nowej Dieriewni niedaleko swej cerkwi. Syn, Mikołaj, mówił o swoim ojcu: "Mój ojciec był uosobieniem duchowych wartości chrześcijaństwa zupełnie nie do przyjęcia dla partii władzy. W roku 1990 zdobył sławę w całej Rosji i cieszył się wciąż rosnącym autorytetem. Stanowił dla partii władzy realne zagrożenie."

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. НКВД – Народный комиссариат внутренних дел – [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] posłuchaj ?/i) – centralny organ państwowy (ministerstwo) wchodzący w skład Rady Komisarzy Ludowych – rządu ZSRR, istniejący pod tą nazwą w latach 1917-1946. Zakres jego działalności zmieniał się na przestrzeni lat, początkowo NKWD zajmował się sprawami administracyjno-porządkowymi. Od 1934 r. rola komisariatu wzrosła po reorganizacji polegającej na wcieleniu do jego struktur OGPU i mianowania jego szefa Gienricha Jagody ludowym komisarzem spraw wewnętrznych (szefem NKWD), co było jednym z elementów przygotowań Stalina do Wielkiej Czystki lat 1936-1939. NKWD skupił więc cały aparat represji policyjnych ZSRR – od milicji kryminalnej poprzez wywiad (INO) i kontrwywiad, wojska ochrony pogranicza, administracyjne sądownictwo doraźne (trójki NKWD) po system obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej Gułagu. Komisariat nadzorował również lokalne instytucje rządowe, następnie w 1946 r. przemianowany został na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR. Na terenie całego kraju NKWD działał zarówno bezpośrednio, jak i przez komisariaty spraw wewnętrznych poszczególnych republik, będące jego filiami.

Zarówno Mień, jak i jego przyjaciele i uczniowie (Gleb Jakunin, Sergiej Awierincew, Jakow Krotow) stanowią obiekt krytyki cerkiewnych tradycjonalistów oraz Patriarchatu moskiewskiego.

Ks. Mień publikował prace ekumeniczne, pisał o związkach religii z kulturą,. był autorem tłumaczonej na wiele języków książki Syn człowieczy”, wydanej w Polsce przez wydawnictwo Verbinum. Jego najważniejsze prace – w tym wielotomowy wykład porównawczej historii religii "W poszukiwaniu Drogi, Prawdy i Życia (1969-1972) – ukazywały się w Brukseli w wydawnictwie katolickim Żyzń s Bogom (pod pseudonimami Andriej Bogolubow i Emmanuel Swietłow).

Prawosławie – doktryna ortodoksyjnego (gr. orthodoxos – prawdziwie, prawidłowo wierzący) Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła katolickiego, powstałych w wyniku rozłamu w chrześcijaństwie z 1054 roku (tzw. schizmy wschodniej lub – co uznaje się za historycznie bardziej uzasadnione – schizmy wielkiej).

Łubianka (ros. Лубянка) – potoczna nazwa siedziby FSB (dawniej KGB i NKWD), a niekiedy samej FSB odnosząca się również do więzienia śledczego znajdującego się kiedyś w podziemiach tego samego budynku w Moskwie. W czasie terroru stalinowskiego na Łubiance zamordowano wielu więźniów politycznych, w tym licznych Polaków. Do dziś w budynku znajdować ma się niewielki areszt śledczy.

Znał łacinę, grekę, hebrajski i kilka innych języków europejskich.

W 20 rocznicę jego śmierci metropolita kruticki i kołomieński Juwenaliusz (Pojarkow) poświęcił na miejscu jego zabójstwa cerkiew św. Sergiusza.

Przypisy

В день 20-летия со дня смерти протоиерея Александра Меня Митрополит Крутицкий и Коломенский Ювеналий совершил освящение храма на месте его гибели

Bibliografia

Grzegorz Przebinda, Józef Smaga, Kto jest kim w Rosji po 1917 roku. Leksykon, Kraków 2000, s. 192-193. ISBN 83-7006-868-5

Wielka encyklopedia PWN, t. 17, Warszawa 2003, s. 365.

Tadeusz Pikus, Aleksander Mień, kapłan Kościoła prawosławnego – zamordowany, Warszawa 1997. ISBN 83-7192-012-1

Tadeusz Pikus, Aksjologiczny wymiar religii w twórczości Aleksandra Mienia: studium analityczno-krytyczne, Warszawa 1998. ISBN 83-86851-88-0

Linki zewnętrzne

http://www.asme.pl/1068463556,33704,.shtml

http://www.alexandrmen.ru/fam/pan.html

http://www.alexandrmen.ru

http://smokerlezard.chez-alice.fr/menu.htm