Aleksandr Suworow - Polski Serwis Naukowy

Znaczek pocztowy Związku Radzieckiego, Aleksander Suworow, 1980 (Michel 5009, Scott 4878)

Suworow na przedpolach Pragi, akwaforta Daniela Chodowieckiego

Aleksandr Wasiljewicz Suworow, ros. Александр Васильевич Суворов (ur. 24 listopada 1729 w Moskwie, zm. 18 maja 1800 w Sankt Petersburgu) – książę italski 1799, książę Sardynii, hrabia Rymnika 1789, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rosyjski generalissimus 1799, marszałek polny Austrii. Dowódca i teoretyk wojskowy. Był sławny ze względu na odniesione sukcesy militarne.

Michał Kazimierz Ogiński, książę herbu Oginiec (ur. 1728 lub 1730 lub 1731 w Warszawie – zm. 31 maja 1800 Słonim lub Warszawa) – generał lejtnant, hetman wielki litewski 1768 - 1793, wojewoda wileński od 1764, pisarz polny litewski od 1748, cześnik wielki litewski od 1744, kompozytor, pisarz, poeta i dramaturg, kuzyn Andrzeja Ignacego, ojca kompozytora Michała Kleofasa Ogińskiego.

Generalissimus (z łac. Generalissimus - najgłówniejszy, najbardziej nadrzędny, jest to najwyższe stopniowanie od generalis ) - w niektórych państwach tytuł (stopień) nadawany generałowi lub marszałkowi pełniącemu obowiązki naczelnego wodza, zwłaszcza na czas wojny, związany z szerokimi pełnomocnictwami. Nadawany też dowodzącym armiami sojuszniczymi, a także w wielu wypadkach w przeszłości osobom z rodzin królewskich i działaczom państwowym jako stopień (tytuł) honorowy.

Już w dzieciństwie pod nadzorem ojca, gen. lejtnanta Wasilija Iwanowicza Suworowa (1705–1775; doradcy cara Piotra I) uczył się matematyki, literatury, historii sztuki, astronomii i języków obcych, a także studiował takie działy z dziedziny wojskowości, jak: jeździectwo, strzelectwo, szermierka, taktyka, kartografia, artyleria, sztuka fortyfikacji i historia sztuki wojennej. Ze względu na słaby stan zdrowia we wczesnym dzieciństwie, szczególnie pieczołowicie poddany był usprawniającym ćwiczeniom fizycznym. Jeszcze jako chłopiec w 1742 został wcielony do wojska jako szeregowy żołnierz i służył w Siemionowskim pułku Gwardii Cesarskiej, w którym dosłużył się w 1748 rangi kaprala. W 1754 po ukończeniu nauki w Akademii Wojskowej został mianowany porucznikiem (oficerem) i skierowany do Ingermanlandzkiego pułku piechoty. W okresie od 1756 do 1758 r. służył w Kolegium Wojennym. W czasie wojny siedmioletniej 1756–1763 od 1758 r. na stanowiskach sztabowych i dowódczych. Walczył w bitwie pod Kunowicami 1759, w opanowaniu Berlina 1760 i Kołobrzegu 1761. W 1762 r. mianowany do stopnia pułkownika i wyznaczony na dowódcę Astrachańskiego pułku piechoty. Od 1763 do 1769 r. dowódca Suzdalskiego pułku piechoty. W latach 1764–1765 napisał i wprowadził do użytku "Instrukcję pułkową" – instrukcję o porządku wojskowym, metodach szkolenia i wychowania żołnierza i oficera.

Bitwa pod Stołowiczami – bitwa rozegrana 23 września 1771 pod Stołowiczami na Białorusi, gdy liczący 822 żołnierzy oddział wojsk rosyjskich generała Aleksandra Suworowa rozbił oddział 2500 konfederatów barskich, dowodzonych przez hetmana wielkiego litewskiego Michała Kazimierza Ogińskiego.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

W 1761 został inicjowany do petersburskiej loży masońskiej Des Trois Etoiles. Wyższe stopnie wtajemniczenia uzyskał w Królewcu, w loży Zu Den Drei Kronen.

W latach 1768–1772 dowodził pułkiem piechoty, następnie brygadą i w końcu wielką jednostką (dywizją) w korpusie gen. lejtnanta Iwana Wejmarna. Brał udział w rozgromieniu konfederacji barskiej. 13 września 1769 r. odniósł zwycięstwo nad Józefem i Kazimierzem Pułaskimi w bitwie pod Orzechowem. 23 maja 1771 r. pokonał konfederatów pod wodzą Charlesa Dumourieza w bitwie pod Lanckoroną. W nocy z 22 na 23 września 1771 r. rozgromił oddziały konfederatów litewskich, dowodzone przez hetmana wielkiego litewskiego Michała Kazimierza Ogińskiego w bitwie pod Stołowiczami. Przeprowadził udane oblężenie Wawelu, zakończone kapitulacją jego załogi 23 kwietnia 1772 r. W 1770 r. mianowany do stopnia generała majora.

Piotr Iwanowicz Bagration (ros. Пётр Иванович Багратион), ur. 1765 r. w Kizlarze, zm. 12 września 1812 r. we wsi Simy gdzie był pochowany), rosyjski generał piechoty, uczeń generałów: Aleksandra Suworowa i Michaiła Kutuzowa, brat Romana Bagrationa. Bohater I wojny ojczyźnianej 1812.

Charles Dumouriez, Charles-François du Perrier du Mouriez (ur. 25 stycznia 1739, zm. 4 marca 1823), generał francuski, jeden z dowódców konfederacji barskiej.

W 1772 r. został dowódcą Sanktpetersburskiej Dywizji.

W lutym 1773 r. na własną prośbę skierowany na na front wojny rosyjsko-tureckiej do 1 Armii gen. płk P. A. Rumiancewa-Zadunajskiego. W okresie od maja do czerwca 1773 r. jednostka Suworowa dwa razy sforsowała Dunaj i rozbiła Turków pod Turtukajem. We wrześniu 1773 r. zorganizował obronę Girsowa i po odparciu uderzenia Turków, śmiałym kontratakiem rozbił ich siły. W czerwcu 1774 r. razem z gen. płk M. F. Kamieńskim rozbił czterdziestotysięczny korpus turecki pod Kozłudżą.

Józef Pułaski herbu Ślepowron, (ur. 17 lutego 1704, zm. w Kopance nad Dniestrem w lutym lub ok. 20 kwietnia 1769), twórca i marszałek związkowy konfederacji barskiej, starosta warecki, wielokrotny poseł na sejm, ojciec Kazimierza Pułaskiego.

Grenoble (oksyt. Grenòble, Granòble; średniowieczny oksyt. Grasanòbol; franko-prow. Grenoblo) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Isère.

W sierpniu 1774 r. na rozkaz Katarzyny II został skierowany do stłumienia powstania Pugaczowa na Powołżu. Jednak siły powstańców zostały rozbite tuż przed przybyciem Suworowa. Suworow przejął buntownika Pugaczowa i konwojował go do Symbirska.

W latach 1774–1786 dowodził dywizjami i korpusami w różnych rejonach Rosji. Kierował budową Kubańskiej Linii Umocnionej i fortyfikacjami na Krymie. Zapobiegł przeprowadzeniu desantu przez Turków w Achtiarskiej zatoce w 1778 r., co zapobiegło próbie rozpętania nowej wojny przez Turcję w niesprzyjającej dla Rosji sytuacji politycznej. W 1786 r. został mianowany generałem anszefem.

Michaił Andrejewicz Miłoradowicz, hrabia 1813 ros. Михаил Андреевич Милорадович, translacja: Michail Andreevič Miloradovič (ur. 1 października 1770 (71?) w Petersburgu, zm. 27 (27?) grudnia 1825 w Petersburgu) – generał piechoty - 1809 carskiej armii rosyjskiej.

Królestwo Sardynii – państwo historyczne istniejące już od średniowiecza, od 1720 pod rządami dynastii sabaudzkiej, w 1743 połączone z Księstwem Sabaudii-Piemontu.

W latach 1787–1791 podczas wojny z Turcją dowodził trzydziestotysięcznym korpusem broniącym wybrzeża od Chersonia do Kinburna na Krymie. W październiku zniszczył desant Turków w rejonie Kinburna. W 1788 r. uczestniczył w okrążeniu Oczakowa, gdzie był ranny. W 1789 r. dowodził dywizją w Mołdawii i wraz z Austriakami rozbił Turków pod Fokszanami 1 sierpnia 1789 r. 22 września odniósł świetne zwycięstwo nad wojskami wielkiego wezyra w bitwie nad Rymnikiem. Po szybkim szturmie zdobył 22 grudnia 1790 r. twierdzę Izmaił. Tam wypełniając rozkaz Suworowa żołnierze rosyjscy wymordowali przeszło 10 000 ludności cywilnej (w tym wiele kobiet i dzieci).

Hetman wielki litewski – dowódca wojsk zaciężnych, potem komputowych Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli armii litewskiej. Z urzędu minister Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jeden z dwóch od czasów unii Polski z Litwą najwyższych zwierzchników wojskowych na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów – drugim był hetman wielki koronny, który był dowódcą wojsk zaciężnych, potem komputowych Korony Królestwa Polskiego, czyli armii polskiej.

Znaczek pocztowy – znak pocztowy, służący jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe. Przeważnie jest w postaci małego papierowego prostokąta przyklejanego do koperty.

W latach 1791–1794 dowodził związkami taktycznymi i operacyjnymi w Finlandii i na południu Rosji, kierował pracami fortyfikacyjnymi w różnych rejonach Rosji.

W 1794 r. rozbroił na Ukrainie pułki polskie wcielone w 1793 do armii rosyjskiej.

W 1794 zaniepokojona wybuchem insurekcji kościuszkowskiej Katarzyna II pisała do Suworowa: "Hrabio Aleksandrze Wasiljewiczu! Znany wam z pewnością buntownik Kościuszko, podburzywszy Polskę, w swych kontaktach z potworami rządzącymi Francją, zamierza wszędzie rozsiewać bunt na złość Rosji".

Jenerał Arnold Anastazy Byszewski z Drozdowa herbu Jastrzębiec – generał lejtnant wojska Obojga Narodów i ostatni adiutant króla Augusta Poniatowskiego; pułkownik przedniej straży wojsk koronnych, generał major, podkoniuszy koronny 1787 r.

Paweł I Piotrowicz, Павел I Петрович (ur. 1 października 1754 w Sankt Petersburgu, zm. 23 marca 1801 tamże) – cesarz Rosji w latach 1796 - 1801, wielki mistrz Zakonu Maltańskiego 1799-1801, syn Katarzyny II. Uznany przez Piotra III. Jego pierwszą żoną była Wilhelmina Luiza Hessen-Darmstadt (1755-1776), a drugą Zofia Dorota Wirtemberska (1759-1828).

Suworow stanął na czele korpusu ukraińskiego, który miał zadać ostateczny cios powstańcom kościuszkowskim. W okresie od września do października zepchnął gen. K. Sierakowskiego pod Krupczanami i pobił pod Terespolem, gen. J. Meyena i gen. A. Byszewskiego pod Kobyłką. Przypuścił 4 listopada szturm na Warszawę (dokonując rzezi ludności Pragi), za co został awansowany do stopnia feldmarszałka. Meldował Katarzynie II : "Ura! Warszawa jest nasza!" caryca odpowiedziała awansując go: "Ura! Feldmarszałku!". Rosyjscy historycy obciążają odpowiedzialnością za rzeź (częściowo niezależnych) Kozaków, Suworow miał nakazać zniszczenie mostów, aby uchronić lewobrzeżną Warszawę. Pozostawał w Polsce do 31 stycznia 1796 r. jako dowódca wojsk okupacyjnych.

Historia wojskowości stanowi składową historii militarnej (lub wojskowej). Jest nośnikiem wiedzy niezbędnej dla poznania całokształtu doświadczeń minionych pokoleń i ich wiedzy o sztuce i nauce wojennej.

Mołdawia () – państwo europejskie położone na terenach historycznej Besarabii jak i obszarów położonych na lewym brzegu Dniestru, tzw. "Naddniestrze". Graniczy z Ukrainą i Rumunią. W jej skład wchodzi także autonomiczna republika Gagauzja, gdzie językami urzędowymi są obok mołdawskiego gagauski i rosyjski, choć sami Rosjanie stanowią niewielką część ludności tego obszaru. Rdzenną ludność Gagauzji (Gagauz Yeri) (ponad 80%) stanowią Gagauzi – tureckojęzyczni prawosławni chrześcijanie.

Po powrocie z Polski objął dowództwo wojsk na południu Rosji w Tulczynie. Tam wydał dzieło "Nauka zwyciężać" (ros. Наука побеждать), gdzie przekazał wieloletnie doświadczenia w szkoleniu i wychowaniu żołnierza. Dzieło to stało się przeciwstawne nowo wydanemu przez cara Pawła I nowemu regulaminowi zapożyczonemu z armii pruskiej. Krytyka nowego regulaminu i odmowa wprowadzania jego w życie wojskowe w podporządkowane związki doprowadziła do zwolnienia Suworowa z armii 17 lutego 1797 r. i jego zsyłkę do miejscowości Konczałowskie (Nowogrodzka gubernia).

Order Świętego Huberta tj. Rycerski Order Domowy Św. Huberta (niem. Der Orden des Heiligen Hubertus) – bawarskie odznaczenie ustanowione w 1444 r. przez Księcia Albrechta III.

Połączone Zakony Rycerski i Szpitalny św. Łazarza z Jerozolimy i Królewski Najświętszej Marii Panny z Góry Karmel (fr. Ordres Militaires et Hospitaliers de Saint-Lazare de Jérusalem, et Royaux de Notre-Dame du Mont-Carmel Reunis) powstały poprzez ustanowienie unii personalnej na stanowiskach wielkich mistrzów Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu Św. Łazarza z Jerozolimy oraz Królewskiego Zakonu Rycerskiego Najświętszej Marii Panny z Góry Karmel w roku 1608.

W związku z powstaniem drugiej antyfrancuskiej koalicji z udziałem Rosji Paweł I na prośbę koalicjantów w lutym 1799 r. wyznaczył Suworowa naczelnym dowódca wojsk rosyjskich skierowanymi do Włoch. Suworowowi podporządkowano także wojska austriackie. W czasie kampanii włoskiej na czele wojsk austriacko-rosyjskich odniósł wiele zwycięstw nad Francuzami opanowując północne Włochy. Opracowany przez Suworowa plan działań strategiczno-operacyjnych przewidywał natarcie razem z tworzoną armią Piemontu na Grenoble – Lyon – Paryż we współdziałaniu z armią austriacką księcia Karola, która powinna nacierać ze Szwajcarii. Plan jednak został zatrzymany przez Austriaków. Rząd Austrii chciał tylko zajęcia Włoch i wymusił na Pawle I przerzut wojsk Suworowa do Szwajcarii. W czasie przerzutu we wrześniu 1799 r. wojska rosyjskie pokonały trudności przebazowania przez góry i wyjścia z okrążenia. W czasie kampanii włoskiej stoczył Suworow kilka bitew m. in. nad Trebbią i pod Novi).

Order Świętego Andrzeja Pierwszego Powołańca (Opдeнъ Св. Aндpeя Пepвoэвaннoгo) – do roku 1917 najwyższe odznaczenie Rosji, obecnie Order Domowy byłej dynastii panującej Romanowów. 27 grudnia 1988 roku Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej ustanowił ponownie order św. Andrzeja na pamiątkę tysiąclecia chrztu Rusi, z tym samym mianem, lecz innymi insygniami. Order tegoż imienia (nie posiadający jednak sukcesji od historycznego orderu) jest od roku 1998 także najwyższym odznaczeniem Federacji Rosyjskiej.

Michaił Iłłarionowicz Goleniszczew-Kutuzow (ros. Михаил Илларионович Голенищев-Кутузов, ur. 16 września 1745 w Petersburgu, zm. 28 kwietnia 1813 w Bolesławcu) – rosyjski dowódca, od roku 1812 książę smoleński, a 31 sierpnia 1812 generał feldmarszałek. Uważany powszechnie za architekta klęski kampanii rosyjskiej Napoleona. Niesłusznie, gdyż twórcą sukcesu był poprzednik Kutuzowa - Barclay de Tolly [potrzebne źródło]. O samym Kutuzowie tak się wypowiedział Rostopczyn, gubernator Moskwy: "...podczas dziwacznej wymiany zdań, ujawniającej całą małostkowość, niekompetencję i tchórzostwo naczelnego wodza naszych armii"[potrzebne źródło].

W październiku 1799 koalicja z Austrią była przez Pawła I rozwiązana, a wojska Suworowa wróciły do Rosji. Za swoje sukcesy we Włoszech został mianowany jeszcze w tym samym 1799 r. generalissimusem i księciem italskim. Za naruszenie "najwyższego Regulaminu" w Rosji znowu okazał się banitą i wkrótce zmarł w 1800. Został pochowany w Petersburgu.

Powstanie Pugaczowa – kozak Jemielian Pugaczow w 1773 r., podając się za cara Piotra III uratowanego przed zabójcami, wszczął antyfeudalne powstanie, do którego dołączyli się kozacy z Donu – religijni dysydenci, zdesperowani nadmiernym obciążeniem podatkami. Była to ludność pragnąca zrzucić z siebie jarzmo poddaństwa.

Kazimierz Michał Władysław Wiktor Pułaski herbu Ślepowron (ur. 6 marca [1] 1745 [2][3] w Warszawie, zmarł z ran odniesionych w bitwie pod Savannah 11 października 1779) – jeden z dowódców i marszałek konfederacji barskiej, generał i bohater wojny o niepodległość USA. Nazywany "ojcem amerykańskiej kawalerii". W 2009 roku amerykański kongres przyznał mu honorowe obywatelstwo USA.

Suworow zwykł mawiać "Kula jest głupia, bagnet zuch!" i chętnie posyłał swoich żołnierzy do walki na bagnety, kto zawracał, był rozstrzeliwany. Być może w ten sposób skutecznie mobilizował swoich żołnierzy do walki, jednak historycy wojskowości twierdzą, że już pod koniec XVIII wieku bagnety powodowały zaledwie niewielki procent ran bitewnych.

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; wysokość 228 m n.p.m., antropogeniczne; historyczna dzielnica Krakowa, na wzgórzu zabytkowe zespoły budowlane.

Order św. Aleksandra Newskiego (rus. Opдeнъ cв. Aлeкcaндpa Heвcкoгo) był do 1917 wysokim odznaczeniem Imperium Rosyjskiego. W hierarchii carskich orderów znajdował się wraz z orderem św. Katarzyny na drugim miejscu po orderze św. Andrzeja. Obecnie jest jednym z orderów domowych b. panującej dynastii Romanow.

Suworow był wybitnym wodzem swojej epoki. Zerwał z szablonowa taktyką i bezmyślną dyscypliną, wzorowaną na armii Prus. Jego sztukę wojenną cechowała zaczepność, szybkość działania i umiejętność wykorzystania manewru siłami, dążenie do decydującego rozstrzygnięcia w walce. Kładł duży nacisk na wyszkolenie żołnierza i wszczepienie mu wiary w potęgę jego armii i we własne siły.

Order Świętego Stanisława Biskupa Męczennika – historyczny polski order ustanowiony 7 maja 1765 r. przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Odznaczenie było nadawane w: Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Księstwie Warszawskim, Królestwie Polskim. Od 1831 r. włączone zostało do znaków zaszczytnych Cesarstwa Rosyjskiego. Po 1918 r. nie restytuowane przez władze II Rzeczpospolitej.

Bagnet – broń biała kłująca lub kłująco-sieczna mocowana u wylotu lufy karabinu, karabinka lub pistoletu maszynowego. Stanowi on jego przedłużenie umożliwiające użycie tych rodzajów broni strzeleckiej do walki wręcz.

Suworow był kawalerem 5 rosyjskich orderów: św. Andrzeja, św. Jerzego, św. Włodzimierza, św. Aleksandra Newskiego i św. Anny; a także orderów zagranicznych: austriackiego Marii Teresy, pruskich Czarnego Orła, Czerwonego Orła i Pour le Mérite, sardyńskiego świętych Maurycego i Łazarza, bawarskiego św. Huberta, bawarskiego Złotej Lwicy oraz polskich św. Stanisława i Orła Białego. Był też kawalerem wielkiego krzyża Połączonych Rycerskich i Szpitalnych Zakonów Św. Łazarza z Jerozolimy i Najświętszej Marii Panny z Góry Karmel, kawalerem wielkiego krzyża Orderu św. Maurycego i Łazarza, oraz kawalerem wielkiego krzyża Wojskowego i Szpitalnego Zakonu św. Jana z Jerozolimy (Maltańskiego), którego wielkim mistrzem był Paweł I.

Order Czerwonego Orła (niem. Der Rote Adlerorden) – cywilne i wojskowe odznaczenie niemieckie, ustanowione przez margrabiego Jerzego Wilhelma von Bayreuth w 1705. W 1792 przejęte przez Królestwo Prus, był drugim najwyższym wśród pruskich orderów.

Katarzyna II (właściwie: Sophie Friederike Auguste zu Anhalt-Zerbst, ros. Екатерина II Алексеевна: Jekaterína II Alekséjewna), znana jako Katarzyna Wielka (ur. 2 maja 1729 w Szczecinie, zm. 17 listopada 1796 w Petersburgu) – cesarzowa (Imperatrica) Rosji, żona cara Piotra III (zm. 1762).

Podwładnymi i wychowankami Suworowa byli: Michaił Kutuzow, Matwiej Płatow, Michaił Miłoradowicz i inni. Najsławniejszym uczniem Suworowa był gruziński książę Piotr Bagration, zdecydowanie najlepszy spośród dowódców rosyjskich epoki napoleońskiej.

Zobacz też

Order Suworowa

Bibliografia

Mała Encyklopedia Wojskowa MON Warszawa 1971,

Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 25 Moskwa 1976.

Aleksander Pietruszewski: Генералиссимус князь Суворов [1]

Kartografia – dziedzina nauki o mapach (w tym o atlasach, globusach, modelach plastycznych – mapach plastycznych itp.), teorii map, metodach ich sporządzania i użytkowania; jak również dziedzina działalności organizacyjnej i usługowej, związanej z opracowywaniem, reprodukcją i rozpowszechnianiem map.

Order Czarnego Orła (niem. Hoher Orden vom Schwarzen Adler, potocznie zwany Schwarzer Adlerorden) był do roku 1918 najwyższym odznaczeniem Królestwa Prus, zaś obecnie jest orderem domowym b. panującej pruskiej i cesarsko-niemieckiej dynastii Hohenzollernów.