Alexandre Cingria - Polski Serwis Naukowy

Alexandre Cingria (ur. 22 marca 1879 w Genewie, zm. 8 listopada 1945 w Lozannie), szwajcarski pisarz, publicysta, redaktor, malarz i dekorator, autor witraży i mozaik, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli szwajcarskiej sztuki sakralnej XX wieku. Był katolikiem.

Był synem Alberta Cingrii przybyłego z Dubrownika w Dalmacji (lecz z pochodzenia Turka), od 1871 r. naturalizowanego w Szwajcarii, współwłaściciela dobrze już wówczas prosperującej firmy zegarmistrzowskiej Patek Philippe & Co. oraz Karoliny Stryjeńskiej, utalentowanej malarki. Jego bratem był pisarz i publicysta Charles-Albert Cingria. Alexandre Cingria był żonaty z Berthe Wanner.

Kanton to podstawowa, terytorialna jednostka administracyjna Szwajcarii. Szwajcaria jest państwem federacyjnym, składającym się z 26 kantonów i 2890 gmin, które posiadają bardzo szeroką autonomię. Aż do połowy XIX wieku kantony były samodzielnymi minipaństwami, które posiadały własne armie, same strzegły granic i biły własną monetę. Przekształcenie Szwajcarii z luźnej federacji nieposiadającej instytucji centralnych w państwo federalne nastąpiło dopiero w 1848 roku.

Ticino, też Tessyn (wł.: Ticino, ofic.: Repubblica e Cantone Ticino; niem., fr., rom.: Tessin) - najdalej wysunięty na południe kanton Szwajcarii. Tereny Ticino zostały zajęte przez Szwajcarów w XV i na początku XVI wieku, w 1803 kanton Ticino przystąpił do Konfederacji Szwajcarskiej jako pełnoprawny członek.

Odziedziczywszy po matce talent i zamiłowania artystyczne studiował w Genewie literaturę i sztuki piękne. Podczas studiów wiele podróżował: odwiedził Włochy, Paryż, Niemcy oraz Konstantynopol, gdzie żyła rodzina jego ojca. W latach 1904-1909 mieszkał we Florencji, po czym powrócił do Genewy. Pierwszą wystawę indywidualną swych dzieł z zakresu sztuk plastycznych miał w tym mieście w 1902 r. W 1903 r. zdobył pierwszą nagrodę w konkursie na projekty witraży do kościoła św. Franciszka w Lozannie, zorganizowanym przez miasto. Projekty te, wychodzące poza dotychczas utarte schematy, wzbudziły niesłychanie żywą polemikę i ostatecznie nie zostały zrealizowane.

Broc - szwajcarska wieś w kantonie Fryburg, w dystrykcie Gruyère. Siedziba gminy Broc. Położona w dolinie rzeki Sarine, u jej ujścia do zaporowego jeziora Gruyère, na przedpolu Alp Fryburskich. Centrum miejscowości na wysokości 710 m n.p.m. Powierzchnia 1010 ha, 2100 mieszkańców (2006 r.). Siedziba wielkiej fabryki wyrobów czekoladowych koncernu Nestlé.

Valais (niem. Wallis, fr. Valais, wł. Vallese, romansz Vallais) - kanton w południowej Szwajcarii. Jego stolicą jest Sion. Jest to trzeci pod względem powierzchni kanton Szwajcarii. Na całej długości kantonu rozciąga się dolina Rodanu, który wypływa z lodowca, w pobliżu Oberwaldu. Od tej głównej doliny odchodzi wiele bocznych odgałęzień, wśród nich Mattertal, w której leży Zermatt - słynna miejscowość turystyczna, u stóp Matterhornu (4477 m n.p.m.).

W 1904 r. wraz z Ch. F. Ramuzem opublikował esej o szwajcarskiej literaturze francuskojęzycznej pt. Les Pénates d'argile. W tym samym roku wraz ze swym bratem Ch-A. Cingrią, Ramuzem i A. Bovy założył czasopismo artystyczne "La Voile latine" (istniało do 1910 r.). Zafascynowany ideami Ch. Maurrasa został redaktorem naczelnym efemerycznego periodyku pt. "Idées de demain" (1911-1914). Od 1913 r. sporo czasu spędzał we włoskojęzycznym kantonie Ticino. W 1914 r. był współzałożycielem kolejnego periodyku, "Cahiers vaudois", w którym w 1917 r. opublikował znaczący artykuł pt. La Décadence de l'art sacré.

Dalmacja (chorw. Dalmacija, wł. Dalmazia, serb. Далмација) – kraina historyczna w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie oraz Czarnogórze na wschodnim wybrzeżu Adriatyku.

Gruyères - kraina historyczna w Szwajcarii. Hrabstwo, a następnie dystrykt u północnych podnóży Alp Fryburskich, w otoczeniu doliny rzeki Sarine. Jeden z 7 dystryktów tworzących kanton Fryburg.

Po przedwczesnej śmierci żony (w 1916 r.) poświęcił się całkowicie sztuce. Obdarzony przydomkiem "latającego malarza" (fr. peintre ambulant) pracował usilnie nad odrodzeniem sztuki sakralnej w Szwajcarii, czego wyrazem było m. in. założenie w 1919 r. w Genewie grupy artystycznej pod patronatem św. Łukasza i św. Maurycego (fr. "Le groupe de Saint-Luc et Saint-Maurice").

Witraż – ozdobne wypełnienie okna, wykonane z kawałków kolorowego szkła wprawianych w ołowiane ramki, stosowane głównie w kościołach. Ramki stanowią kontur rysunku, kreskowanie na szkle lub malowanie na nim przeźroczystymi farbami podkreśla charakterystyczne elementy (głowę, oczy, ręce, fałdowanie szat, cieniowanie figur itp.). Technika witrażu znana była od wczesnego średniowiecza, a rozwinęła się w sztuce gotyckiej. Renesans witrażownictwa nastąpił na przełomie wieków XIX i XX w sztuce secesji. W średniowieczu witraże pełniły również funkcje dydaktyczne, miały za zadanie przekazywanie treści religijnych ludziom nie znającym pisma.

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Dzieła Cingrii z zakresu sztuki sakralnej można obejrzeć w Genewie: m. in. dwa witraże z 1924 r. w kształcie rozet w kościele Św. Krzyża (fr. Eglise Ste. Croix) w Carouge („Odnalezienie prawdziwego krzyża“ oraz „Zwycięstwo Konstantyna“) oraz witraże w auli uniwersytetu genewskiego z lat 1939- 1940. Spotkamy się z nimi także w kantonach Valais i Fryburg (m. in. cykl 8 witraży z lat 1928 - 1929 w kościele św. Maurycego w Laques, tryptyk "Notre-Dame de la Miséricorde" w Finhaut z lat 1929 - 1930 oraz witraże z lat 1938 - 1939 zdobiące kolegiatę Notre-Dame de l’Assomption w Romont). Dziełem Cingrii jest również kilka witraży w kościele św. Franciszka w Lozannie, witraż przedstawiający biblijnego Noego w lozańskiej katedrze oraz malowidła i wystrój wnętrza poświęconego w 1930 r. kościoła św. Marcina w niedalekim Paudex.

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

Florencja (wł. Firenze, MAF: [fiˈrɛnʦe]) – miasto w środkowych Włoszech, nad Arno, u stóp Apenin, stolica Toskanii i prowincji Florencja, 366 tys. mieszkańców (2006).

Wraz ze swoim zięciem Emilio Berettą Cingria wykonał witraże do odrestaurowanej w 1944 r. kaplicy Notre-Dame des Marches w pobliżu Broc w Gruyères. Po śmierci autora zrealizowano (w 1949 r.) projekty jego trzech mozaik, zdobiących budynek zabytkowego Arsenału w Genewie.

W 1936 r. wraz z J. Baeriswylem założył grupę teatralną nazwaną "Les Compagnons de Romandie". Był autorem dekoracji i kostiumów do szeregu spektakli, w tym również do przedstawień René Moraxa w "Théâtre du Jorat". Pisał również o architekturze i urbanistyce szwajcarskiej oraz o sztuce kantonu Ticino.

Konstantynopol – nazwa Bizancjum nadana miastu przez Konstantyna Wielkiego, który wybrał je na swoją siedzibę; w latach 330–395 stolica cesarstwa rzymskiego; w latach 395–1453 stolica cesarstwa Bizantyjskiego i Cesarstwa Łacińskiego (1204–1261); stolica państwa ottomańskiego w latach 1453–1922.

Polskim akcentem w działalności A. Cingrii jest napisana przez niego przedmowa do wydanej w czasie II wojny światowej książki Stanisława Liberka pt. Les Polonais au Pays de Vaud (wyd. Société Polonaise, Lausanne 1943).

Bibliografia

Giroud Corinne: Cingria Alexandre, w: Dictionnaire historique de la Suisse;