Alfons IV Łagodny - Polski Serwis Naukowy

Alfons IV zwany Łagodnym, (hiszp. Alfonso el Benigno, katal. Alfons el Benigne) lub Dobrym; ur. 1299, zm. 24 stycznia 1336 - król Aragonii 1327-1336, nosił również tytuły króla Walencji, Sardynii i hrabiego Barcelony.

Urodzony w styczniu bądź lutym 1299 roku w Neapolu. Młodszy syn króla Aragonii i Sycylii - Jakuba II Sprawiedliwego i jego drugiej żony - Blanki Anjou (zmarła 1310), córki Karola II Kulawego - króla Neapolu.

Gdy jego starszy brat Jakub w 1319 wstąpił do zakonu joannitów, Alfons jako następny w kolejności syn królewski przejął prawa do dziedziczenia we wszystkich krajach tzw. Korony Domu Aragonii (hiszp. La Corona de Aragón – w Aragonii, Katalonii, Walencji i na Sardynii). Jeszcze za życia ojca Alfons wziął udział w wyprawie rozpoczętej w 1323, której celem było zdobycia wyspy Sardynii, podporządkowanej w tamtym czasie włoskiej republice kupieckiej w Pizie. Alfons był dowódcą floty, która pokonała Pizańczyków w bitwie pod Locucisterną (1324), w lutym tego roku zajął największe miasto wyspy Cagliari. Po podboju wyspy Alfons z ramienia ojca, który przyjął tytuł króla Sardynii, władał wyspą, jednak musiał zmagać się z antyaragońskimi powstaniami inspirowanymi przez agentów Pizy i Genui. Pizańczycy zrezygnowali ze swych praw do Sardynii w lipcu 1326, ale mimo to do końca 1329 na wyspie co jakiś czas wybuchały zamieszki.

Piotr III Wielki, (ur. 1239 lub 1240, zm. 11 listopada 1285) – król Aragonii, Walencji (jako Piotr I), hrabia Barcelony (jako Piotr II) w latach 1276-1285 oraz król Sycylii (jako Piotr I) 1282-1285.

Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników św. Jana Jerozolimskiego z Rodos i z Malty zwany jest też Zakonem Kawalerów Maltańskich. Jego zwyczajowe nazwy to Szpitalnicy, Joannici i kawalerowie maltańscy. Rodowód swój wywodzi on z zakonów rycerskich powstałych na fali XII-wiecznych krucjat. Odegrał znaczącą rolę w historii Europy, głównie ze względu na swój – istotny kiedyś – potencjał militarny i znakomitą flotę. Joannici położyli także olbrzymie zasługi w dziele organizacji i prowadzenia pierwszych średniowiecznych szpitali na kontynencie europejskim. Zakon uznawany jest przez szereg państw za podmiot prawa międzynarodowego. Jego nieruchomości: dwie w Rzymie i jedna na Malcie mają status eksterytorialności. Zakon jest stroną umów międzynarodowych, utrzymuje stosunki dyplomatyczne, bierze udział w konferencjach międzynarodowych, działa w różnych organizacjach jako obserwator (ONZ, UNESCO, UNICEF, Unia Łacińska). Jednak nie można mówić o wyłącznym obywatelstwie zakonu – istnieje ono obok macierzystego.

Po śmierci ojca (1327) Alfons wstąpił na tron Królestwa Aragonii obejmując władzę również w hrabstwie Barcelony, Królestwie Walencji i Królestwie Sardynii (tzw. Korona Domu Aragonii). Powołując się na roszczenia swego ojca do Korsyki, należącej do republiki Genui, podjął nieudaną próbę zdobycia tej wyspy. Obejmując władzę Alfons spotkał się z opozycją stanów królewskich, które wymusiły na królu zapewnienie, że bez ich zgody król nie podzieli władztwa Domu Aragonii i nie zastawi żadnego z krajów wchodzących w skład Domu Aragonii. W późniejszych latach król znów popadł w konflikt z szlachtą, która sprzeciwiła się nadmiernemu rozdawaniu dóbr królewskich członkom rodziny Alfonsa, zwłaszcza jego młodszym synom. Król był zmuszony cofnąć część nadań, dzięki czemu uzyskał zgodę kortezów na podjęcie przygotowań do kolejnej wojny z Genuą, jednakże król nie uzbierał potrzebnej ilości pieniędzy dla wystawienia armii oraz floty i musiał zrezygnować z ze swych wojennych planów.

Cagliari [czyt. kaljari] (sard. Casteddu - zamek) – miasto i gmina we Włoszech, stolica autonomicznego regionu Sardynia i prowincji Cagliari. Miasto Cagliari znajduje się na południowym wybrzeżu Sardynii, nad zatoką o tej samej nazwie i na równinie Campidiano. Według danych na rok 2008 gminę zamieszkuje 157 780 osób, 1846 os./km².

Walencja, Wspólnota Walencka (katal. Comunitat Valenciana, hiszp. Comunidad Valenciana) – wspólnota autonomiczna położona w południowo-wschodniej Hiszpanii ze stolicą w Walencji. W większości obejmuje historyczny region zwany Krajem Walencji (hiszp. País Valenciano), który jako Królestwo Walencji (katal. Regne de València) wraz z Katalonią, Aragonią i Balearami tworzył historyczną Koronę Aragońską. Od północy graniczy z Katalonią i Aragonią, od zachodu z Kastylią-La Manchą, od południa z Murcją.

Król Alfons IV zmarł 24 stycznia 1336 w Barcelonie.

Rodzina

Pierwszą żoną Alfonsa IV była Teresa de Entanza, córka Gombaldo, barona de Entanza, poślubiona 10 listopada 1314. Teresa po swym wuju Armengol X dziedziczyła prawa do hrabstwa Urgell (zob. Alt Urgell), dzięki czemu Alfons IV przejął władzę w tym hrabstwie po śmierci Teresy (1327).

Emirat Grenady – królestwo na Półwyspie Iberyjskim, istniejące w latach 1237-1492. Powstało po zajęciu Grenady w 1237 przez Muhammada ibn Nasira. Od 1246 lenno Kastylii. Po 1248 jedyny muzułmański kraj na Półwyspie Iberyjskim. Symbolem świetności Grenady stał się pałac Alhambra. Pod koniec XIV wieku zaczął się okres wojen domowych i zmierzchu państwa. W 1410 Kastylijczycy zajęli Antequera, zaś w 1461 Aragonia odebrała emiratowi Gibraltar. W latach 80. emirowie podjęli próbę uniezależnienia się od Kastylii, jednak w 1492 Grenada została podbita.

Barcelona [bərsəˈɫonə] (hiszp. [barθeˈlona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii. Główny ośrodek przemysłu kraju (samochody, komputery, prod. chemikaliów, przetwórstwo żywności) i finansowy regionu. Duży port morski oraz port lotniczy – Prat de Llobregat.

Drugą żoną Alfonsa IV była Eleonora Kastylijska, córka Ferdynanda IV - króla Kastylii i Konstancji Portugalskiej. Pierwszym mężem Eleonory był Jakub, starszy brat Alfonsa IV, jednak jeszcze w dniu ślubu (18 października 1319) Jakub opuścił swoją żonę i zrezygnował z praw do tronu. Małżeństwo Eleonory i Jakuba, nigdy nie skonsumowane, zostało anulowane, a Jakub został rycerzem zakonu joannitów. Pradziadkiem po kądzieli Eleonory był król Aragonii - Piotr III Wielki, będący zarazem dziadkiem Alfonsa IV, więc z uwagi na bliskie pokrewieństwo przyszłych małżonków do zawarcia ślubu była potrzebna papieska dyspensa. Ślub odbył się 5 lutego 1329. Zawarcie tego małżeństwa było potwierdzeniem sojuszu między Aragonią a Kastylią zawartego przeciwko muzułmańskim władcom Grenady, zmierzającego do kolejnej wyprawy przeciwko Grenadzie.

Sardynia (wł. Sardegna) – to skalista wyspa, druga pod względem wielkości na Morzu Śródziemnym. Wraz z pobliskimi wyspami tworzy region administracyjny we Włoszech.

Szlachta (z niem. Geschlecht - ród) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.

Z pierwszego małżeństwa króla pochodzili min.:

Konstancja (ur. 1318, zm. 1346) – żona Jakuba III, króla Majorki

Piotr (ur. 1319, zm. 1387), późniejszy król Aragonii, Piotr IV

Jakub (ur. 1321, zm. otruty 1347), hrabia Urgell

Z drugiego małżeństwa pochodzili min.:

Ferdynand (ur. 1329, zamordowany 1363), markiz de Tortosa

Jan (ur. ok. 1330, zamordowany 1358).

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Kortezy (hiszp. Cortes, katal. Corts) – stanowe zgromadzenia przedstawicielskie w średniowiecznych państwach Półwyspu Iberyjskiego. Wyłoniły się z rady królewskiej (curia regis), do której, oprócz przedstawicieli rycerstwa i duchowieństwa, od XII-XIII w. powoływano także delegatów miast. W Katalonii-Aragonie zebrały się po raz pierwszy w Lleidzie w roku 1214. W Kastylii XIV-XVI w. przekształciły się stopniowo w reprezentację 18 miast; od końca XV w. ich rola była ograniczana; w XVII w. zwoływane sporadycznie, w Portugalii po raz ostatni w 1698; w Hiszpanii od 1724 Kortezy wszystkich części państwa obradowały wspólnie, faktycznie pozbawione uprawnień.