Alfons d'Ornano - Polski Serwis Naukowy

Alfons Hieronim (Alfonso Girolamo) d'Ornano (ur. 1548, Bastelica - zm. 1610, Bordeaux), był marszałkiem Francji w czasach Karola IX, Henryka III i Henryka IV.

Alfons był synem korsykańskiego bohatera narodowego Sampiero Corso d'Ornano i Vanniny z domu d'Ornano. Jako dziecko przebywał na dworze francuskim, gdzie był paziem delfina, późniejszego króla Franciszka II. Brał udział w drugim powstaniu swego ojca przeciwko Genueńczykom i po jego zamordowaniu sam kierował jeszcze przez dwa lata insurekcją korsykańską, widząc jednak zniszczenie ojczyzny, rozdwojenie rodów szlacheckich i ogólną niechęć ludności wyspy do dalszych destruktywnych walk, zawarł układ z dowódcą genueńskim Giorgio Doria i wraz z 350 zwolennikami, którzy, nieprzejednani, nie chcieli się podporządkować Genui, opuścił Korsykę i udał się na emigrację do Francji.

Kamica nerkowa (moczowa) (łac nephrolithiasis, urolithiasis) - choroba polegająca na powstawaniu złogów (tzw. "kamieni") w nerkach lub drogach moczowych na skutek wytrącania się związków chemicznych stanowiących prawidłowe lub patologiczne składniki obecne w moczu.

Konetabl [łac.] (Connetable), naczelny wódz francuskich wojsk królewskich od XI wieku do 1627. Tytuł wywodzi się z łacińskiego comes stabuli - i oznaczał początkowo, w starożytnym Rzymie i wczesnym średniowieczu, nadzorcę stajni. Tytuł ten był używany we Francji także jako honorowy za panowania cesarza Napoleona I. Napoleon nadał go jedynie swemu bratu Ludwikowi. Po roku 1815 tytuł wyszedł z użycia.

We Francji Ornano został bardzo łaskawie przyjęty przez Katarzynę Medycejską i jej syna Karola IX: uznano jego szlachectwo, nadano mu stopień generała oddziałów korsykańskich i powierzono funkcję gubernatora Valence. Później, za panowania Henryka III, Ornano wyrobił nadanie obywatelstwa i potwierdzenie szlachectwa dla wszystkich swych towarzyszy z emigracji z Korsyki, i poprzez wstawiennictwo króla zmusił republikę Genui do zwrotu swych włości na Korsyce i wypłacanie należnych z nich dochodów oraz do wypuszczenia z więzienia trzymanych tam jeszcze insurgentów.

Zgorzel, gangrena - rozkład tkanek w żywym organizmie przez bakterie gnilne (beztlenowce). Przyczyną gangreny jest obecność ogniska martwicy dostępnego dla bakterii. Odpowiednie warunki istniejące w ognisku martwicy, takie jak wilgotność i temperatura, sprzyjają rozwojowi beztlenowców. Zgorzel powstaje tylko w tych miejscach organizmu, które mają połączenie ze światem zewnętrznym (przez co stają się dostępne dla bakterii), dlatego występuje głównie: w powłokach skórnych (po zmiażdżeniach), w płucach, miazdze próchniejącego zęba oraz w jelitach (gdzie bakterie te przebywają stale).

Nawarra (hiszp. Navarra, fr. Navarre, bask. Nafarroa) to kraina historyczna w zachodniej części Pirenejów na pograniczu Hiszpanii i Francji. Nawarra obejmuje część historycznego Kraju Basków. Pod zwierzchnictwem Nawarry znajdowała się niegdyś również część francuskiego departamentu Pyrénées-Atlantiques, obecnie znana jako Dolna Nawarra (fr. Basse-Navarre).

W czasie wojen religijnych we Francji między Ligą Katolicką a hugenotami Ornano pełnił funkcję gubernatora twierdzy Pont-Saint-Esprit i zdobył sobie, pozostając przez cały czas wierny Walezjuszom, reputację człowieka prawego i uczciwego, co mu zdobyło poważanie obu walczących stron. Kierując walkami po stronie królewskiej, odniósł 10 sierpnia 1587 zwycięstwo nad 4000 Szwajcarami, którzy przybyli na pomoc hugenotom, za co został mianowany członkiem Rady Państwa i gubernatorem prowincji Delfinat.

Generał – wysoki oficerski stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu, stopień generała, jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa, zachował się obecnie jedynie w Szwajcarii.

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

Alfons d'Ornano był jednym z pierwszych, którzy uznali sukcesję króla Nawarry Henryka IV do tronu Francji. W służbie tego króla spacyfikował prowincje Delfinat i liońską, pobił wojska hiszpańskie dowodzone przez konetabla Juana Velasqueza i odbił Lidze twierdzę La Fère, za co Henryk IV mianował go marszałkiem Francji i nadał mu najwyższe odznaczenie, Order Świętego Ducha oraz powierzył funkcję gubernatora prowincji La Guyenne, którą dotychczas piastowali tylko książęta krwi.

Korsyka (korsykański: Corsica, franc.: Corse) – wyspa na Morzu Śródziemnym, położona na zachód od Włoch i na południowy wschód od Francji. Cieśnina Świętego Bonifacego oddziela ją od położonej na południu włoskiej Sardynii. Korsyka tworzy odrębny francuski region administracyjny.

Karol IX (ur. 27 czerwca 1550 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 30 maja 1574 w Vincennes), książę Orleanu jako Karol Maksymilian, później król Francji 1560–1574 z dynastii Walezjuszów. Był synem króla Henryka II i Katarzyny Medycejskiej, młodszym bratem Franciszka II (1559-1560), po którego śmierci objął tron francuski, i starszym bratem Henryka III (1574-1589).

Olbrzymią sławę Ornano zdobył w czasie epidemii zarazy, kiedy osobiście objeżdżał miasto Bordeaux i jego okolice, odwiedzał chorych, pytając się o ich potrzeby i kazał wznosić nowe szpitale. Do tej pory Bordeaux czci jego pamięć , nazwiskiem jego nazwano jedną z piękniejszych ulic miasta.

Epidemia (z . Epidemie o niewielkiej liczbie przypadków zachorowań ograniczone do określonego obszaru i czasu określa się terminem ognisko epidemiczne (ang. outbreak). Obecnie termin epidemia jest coraz częściej używany w literaturze naukowej również na oznaczenie .

Szpital to jedna z najważniejszych jednostek organizacyjnych w systemie opieki zdrowotnej. W szpitalu udziela się świadczeń zdrowotnych w warunkach zamkniętych. Najważniejszym zadaniem szpitali jest leczenie pacjentów, ale oprócz tego zajmują się opieką zdrowotną ludzi zdrowych, np. szpitale położnicze.

W końcu roku 1609 Ornano udał się na dwór królewski, by towarzyszyć Henrykowi IV w planowanej podróży do Jülich. By ją odbyć, postanowił się poddać operacji nerek (dręczyła go kamica nerkowa). Wynik był fatalny - w ranę wdała się gangrena i marszałek zmarł po trzech dniach w wieku 62 lat.

Delfinat (franc. Dauphiné) – kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji, położona pomiędzy Rodanem a głównym grzbietem wododziałowym Alp, w dorzeczu rzek Isère z dopływami Drac i Romanche, Drôme oraz górnej Durance, ze stolicą w Grenoble. Dawna prowincja, obejmująca w przybliżeniu tereny dzisiejszych departamentów Isère, Drôme i Hautes-Alpes. Jej północną granicę wytyczał Rodan, który oddzielał ją od Bresse i Bugey, na wschodzie graniczyła z Sabaudią i Piemontem, na południu - z hrabstwem Venaissin i Prowansją, granicę zachodnią wyznaczał Rodan na południe od Lyonu. Prowincja dzieliła się zwyczajowo na tzw. Górny Delfinat (alpejski, franc. Haut Dauphiné) i Dolny Delfinat (część nizinna, franc. Bas Dauphiné). Stanowiła lenno królestwa Burgundii (Arelatu), a następnie korony francuskiej.

Henryk (I) III Walezy (fr. Henri de Valois urodzony jako Edward Aleksander) (ur. 19 września 1551 w Fontainebleau, zm. 2 sierpnia 1589 w Saint-Cloud) – ostatni z francuskiej dynastii Walezjuszów, jednej z gałęzi Kapetyngów, książę Orleanu, a w latach 1573-1574 pierwszy elekcyjny król Polski jako Henryk I zwany Walezym, od 1574 r. król Francji jako Henryk III.

Alfons d'Ornano był żonaty z Marguerite de Flassans z prastarego rodu z Prowansji i miał z nią czterech synów, z których Jan Baptysta został również marszałkiem Francji.

Bibliografia

Biographie Générale, Tome 38, Paris 1862

Zobacz też

ród Ornano