Alfons z Poitiers - Polski Serwis Naukowy

Herb Alfonsa z Poitiers: tarcza na dwie części wzdłuż przedzielona, prawa usiana liliami złotymi w polu niebieskim, lewa usiana zamkami złotymi w polu czerwonym

Alfons z Poitiers (ur. 11 listopada 1220, zm. 21 sierpnia 1271, Corneto koło Sieny) — hrabia Poitiers od 1226, hrabia Tuluzy od 1249. Syn króla Francji Ludwika VIII Lwa i Blanki Kastylijskiej, brat Ludwika IX Świętego. Mąż Joanny, córki Rajmunda VII, hrabiego Tuluzy, dziedziczki hrabstwa.

Stworzenie zestawienia władców Francji może nastręczać problemy ze względu na wątpliwości w ustaleniu początku państwa francuskiego. Zwykle przyjmuje się, iż był nim początek dynastii Kapetyngów w 987 roku. W 1464 królowie Francji uzyskali od papieża prawo noszenia tytułu Królów Arcychrześcijańskich.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Życiorys

Był piątym znanym synem (a ósmym dzieckiem w ogóle) swoich rodziców. Imię zapewne otrzymał po dziadku — królu Kastylii Alfonsie VIII. Śmierć ojca w 1226 sprawiły, że Alfonsowi w wyniku zapisu w testamencie Ludwika VIII z 1225 przypaść miały jako apanaże Hrabstwo Poitiers (Poitou, Saintonge) i Owernia. Oficjalnie otrzymał tytuł hrabiego Poitiers oraz lenna: Poitou i Owernię 24 czerwca 1241 w Saumur, gdy został pasowany na rycerza (Sans Pareille).

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

Alfons VIII Kastylijski, nazywany Él de las Navas (ur. 11 listopada 1155, w Sorii, zm. 5 października 1214, w Gutierre-Muñoz) - król Kastylii od 1158 do śmierci.

Zgodnie z porozumieniem zawartym jeszcze 16 marca 1227 między Blanką i Ludwikiem IX a zbuntowanymi baronami Alfons miał pojąć za żonę Izabelę, córkę jednego z buntowników Hugona X z Lusignan i jego drugiej żony Izabeli d'Angoulême, do ślubu jednak nie doszło. Nie jest znana natomiast dokładna data zawarcia małżeństwa Alfonsa z dziedziczką hrabstwa Tuluzy — Joanną. Rajmund VII już w traktacie paryskim z 1229 zgodził się na nie, do ślubu doszło jednak dopiero albo w 1236 lub 1237, albo też w 1238.

Steven Runciman, właściwie Sir James Cochran Stevenson Runciman (ur. 7 lipca 1903 w Northumberland, zm. 1 listopada 2000 w Radway, Warwickshire) - brytyjski historyk i dyplomata.

Malcolm Charles Barber (ur. 4 marca 1943) - brytyjski mediewista, zajmujący się głównie dziejami templariuszy, którym poświęcił książki The Trial of the Templars (1978) i The New Knighthood: A History of the Order of the Temple (1994). Redaktor czasopisma The Journal of Medieval History. Autor licznych artykułów poświęconych templariuszom, katarom, wyprawom krzyżowym i panowaniu Filipa IV Pięknego, króla Francji.

Podczas uroczystości w Saumur złożył mu hołd niedoszły teść — Hugo z Lusignan, który jednak cofnął już w Boże Narodzenie 1241. Rewoltę zbuntowanego wasala, wspieranego przez angielskiego króla Henryka III i teścia Alfonsa — Rajmunda VII udało się stłumić przy wydatnej pomocą królewskiego brata Ludwika IX, gdy Alfons pokonał przeciwników 21 lipca 1242 w Bitwie pod Taillebourg.

Ludwik IX Święty (ur. 25 kwietnia 1214 w Poissy, zm. 25 sierpnia 1270 w Tunisie) - król Francji od 1226 r., syn Ludwika VIII z dynastii Kapetyngów. Był organizatorem i uczestnikiem VI i VII wyprawy krzyżowej.

Andegawenia (fr. Anjou) – kraina historyczna w zachodniej Francji, w dorzeczu dolnej Loary. W okresie rzymskim była zamieszkiwana przez galijskie plemiona Andekawów. W X wieku hrabstwo francuskie. Od 1154 jest posiadłością Plantagenetów. W 1205 roku odzyskana dla Francji przez Filipa II Augusta. Od 1360 znajdowała się jako księstwo w rękach dynastii Andegawenów neapolitańskich. W 1487 została ostatecznie włączona do Francji.

25 sierpnia 1249 Alfons wypłynął z Marsylii do Ziemi Świętej, by wraz z nowymi wojskami z Francji dołączyć do wojsk szóstej wyprawy krzyżowej. Do Damietty dotarł po prawie dokładnie dwóch miesiącach — 24 października 1249. Pojmany przez muzułmanów podczas odwrotu do Damietty po nieudanej próbie zdobycia Al-Mansury w pierwszych dniach kwietnia 1250, został uwolniony dopiero po zapłacie okupu przez brata Ludwika po 6 maja tego roku. W sierpniu Alfons wyruszył z powrotem do Francji.

Apanaże (fr. apanage - od późnołacińskiego słowa apanare - dawać chleb) - funkcjonujący we Francji sposób zapewnienia dochodów członkom rodziny królewskiej, początkowo poprzez wydzielenie części domeny królewskiej, później również w formie renty pieniężnej. Obecnie apanaże występują jako tzw. listy cywilne m. in. w Wielkiej Brytanii, Danii i Szwecji. Apanaże w formie specjalnej renty mogą otrzymywać prezydenci republik, którzy ustąpili z urzędu przed upływem kadencji (w Polsce Wojciech Jaruzelski i Ryszard Kaczorowski).

Bazylika Saint Denis (fr. basilique Saint-Denis) – nekropolia królów francuskich, w której zostali pochowani prawie wszyscy monarchowie francuscy. Bazylika znajduje się w mieście o tej samej nazwie, które jest obecnie północnym przedmieściem Paryża.

W 1252 po śmierci Blanki Kastylijskiej został współregentem (wspólnie ze swoim bratem Karolem Andegaweńskim) na czas nieobecności Ludwika IX, który ostatecznie wrócił do kraju w 1254. W lecie tego roku Alfons doznał częściowego paraliżu, który co prawda ustąpił, ale pozostały po nim przez pewien czas zaburzenia wzroku. W tym czasie miał znaczny udział w rokowaniach, które doprowadziły do traktatu paryskiego w 1259, w którym król angielski Henryk III uznał straty terytorialne we Francji (włącznie z Normandią, Maine, Andegawenią i Poitou) w zamian za cofnięcie przez Francję poparcia dla buntowników w Anglii.

Blanka Kastylijska, hiszp. Blanca de Castilla, fr. Blanche de Castille (ur. 4 marca 1188 – zm. 26 listopada 1252) - córka Alfonsa VIII, króla Kastylii i Eleonory Angielskiej (córki Eleonory Akwitańskiej i króla Anglii Henryka II). Królowa Francji jako żona Ludwika VIII Lwa.

Owernia (fr. Auvergne, okcyt. Auvernhe) - kraina historyczna i region administracyjny w centralnej Francji. W jego skład wchodzą 4 departamenty: Allier, Cantal, Górna Loara, Puy-de-Dôme. Poza Clermont-Ferrand stolicą i największym miastem regionu, ludność koncentruje się w następujących miastach: Montluçon (40,1 tys. mieszk.), Aurillac (29,4), Vichy (25,7), Moulins (21,2) i Le Puy-en-Velay (20,8).

Wzmacniał autorytet władzy na terenie hrabstwa Tuluzy, był sumiennym i drobiazgowy administratorem. Uczciwy i rozsądny, pomimo swojego wrodzonego despotycznego charakteru i ciągłej potrzeby pieniądza, chronił mieszczaństwo przed nadużyciami szlachty. Za jego rządów w hrabstwie Tuluzy nastąpił gwałtowny przyrost liczby konsulatów, tj. mających przywileje i częściowy samorząd oligarchii miejskich, wzorowanych na włoskich magistratach. Podejmował próby centralizacji administracji, tym samym przygotowując grunt do przyszłego zjednoczenia z koroną. Statuty zwane "Alfonsina", nadane miastu Riom, stały się kodeksem prawa publicznego dla Owerni. Dzięki jego działalności na spustoszonych przez działania wojenne krucjat przeciwko albigensom doszło do gospodarczego rozkwitu. Jako gorliwy katolik był zdecydowanym przeciwnik kataryzmu — w wyniku ciągłych prześladowań doszło w latach 70. XIII wieku w Langwedocji do ostatecznego załamania się tego ruchu. Był również znany z zarządzenia wygnania Żydów z Poitou w 1249.

VII wyprawa krzyżowa, król Ludwik IX jeszcze raz postanowił interweniować zbrojnie i w 1270 stanął na czele siódmej krucjaty, w której udział wzięło głównie rycerstwo francuskie, ale również angielskie (np. król Edward I, a w Akrze urodziła się nawet jego córka - Joanna z Akki).

Normandia, Northmandy, Ziemia Ludzi Północy (fr. Normandie; nd. Normaundie) – kraina historyczna w północnej Francji, nad kanałem La Manche. Powierzchnia nizinna, w części zachodniej Wzgórza Normandzkie (do 417 m n.p.m.). Na wschodzie powierzchnia równinna przecięta doliną Sekwany. 6 czerwca 1944 alianci przeprowadzili w Normandii inwazję tworząc front na zachodzie Europy. Normandia została w 1956 roku podzielona na 2 regiony administracyjne: Dolna Normandia (Basse-Normandie) i Górna Normandia (Haute-Normandie), które mają łączną powierzchnię 29,9 tys. km². Liczba ludności wynosi 3,2 mln.

Umarł bezpotomnie w czasie powrotu z kolejnej krucjaty we Włoszech, dzień po śmierci żony. Pochowany został w Bazylice Saint-Denis. Po jego śmierci prawie cały obszar hrabstwa Tuluzy wszedł w skład korony francuskiej, podobnie jak hrabstwo Poitiers. Jedynie obszar hrabstwa Venaissin został darowany Stolicy Apostolskiej i włączony w 1274 do posiadłości papieskich.

Katarzy (katarowie) – (od gr. καθαροί katharoi – "czyści") przedstawiciele dualistycznego ruchu religijnego działającego w XI-XIII wieku w południowej Francji i północnych Włoszech, uznawani przez Kościół katolicki za heretyków.

Régine Pernoud (ur. 17 czerwca 1909 w Château-Chinon, zm. 22 kwietnia 1998) – francuska mediewistka, absolwentka paryskiej Ecole des Chartres. Pracowała jako kustosz w Archives Nationales w Paryżu.

Przypisy

Malcolm Barber, Katarzy, Warszawa 2005, s. 115
Régine Pernaud, Królowa Blanka, Warszawa 1989, s.152

Bibliografia

Barber M., Katarzy, Warszawa 2005, ISBN 83-06-02923-2

Baszkiewicz J., Historia Francji, Wrocław 1999, ISBN 83-04-04397-1

Pernoud R., Królowa Blanka, Warszawa 1989, ISBN 83-06-01432-4

Runciman S., Dzieje wypraw krzyżowych, t. III, Warszawa 1987, ISBN 83-06-01457-X