Algol - język programowania - Polski Serwis Naukowy

Algol – (z ang. Algorithmic Language), język programowania, który odegrał ważną rolę w historii informatyki. Wpłynął istotnie na kształtowanie się innych języków, w tym Pascala. Od momentu powstania przez około 20 lat Algol (lub jego dialekty) był de facto standardem opisu algorytmów w publikacjach naukowych i podręcznikach.

Podprogram (inaczej funkcja lub procedura) - termin związany z programowaniem proceduralnym. Podprogram to wydzielona część programu wykonująca jakieś operacje. Podprogramy stosuje się, aby uprościć program główny i zwiększyć czytelność kodu.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Prace nad Algolem rozpoczęto w drugiej połowie lat 50. XX wieku. Formalną specyfikację języka opublikowano w raporcie Algol 58, następnie język rozwinięto w raportach Algol 60 i Algol 68. Te właśnie wersje zdobyły uznanie informatyków. O ile Algol 58 oparty był na Fortranie i brakowało w nim wielu niezbędnych dla programisty konstrukcji, Algol 60 stanowił przełom w dziedzinie języków programowania.

SAKO (System Automatycznego KOdowania) to język algorytmiczny polskich komputerów: XYZ, ZAM-2, ZAM-21 i ZAM-41 nastawiony na otrzymywanie efektywnego kodu. Miał statyczny przydział adresów i strukturę blokową. Można w nim było wstawiać kod w makroasemblerze SAS.

Tablica w informatyce to kontener danych dostępnych, w którym poszczególne komórki dostępne są za pomocą kluczy, które najczęściej przyjmują wartości numeryczne. Rozmiar tablicy jest albo ustalony z góry (tablice statyczne), albo może się zmieniać w trakcie wykonywania programu (tablice dynamiczne).

Algol 60 był pierwszym językiem zaprojektowanym we współpracy międzynarodowej – w pracach nad nim uczestniczyli między innymi Peter Naur i John Backus. Do opisu języka wykorzystano stworzoną przez Backusa podczas projektowania Fortranu notację BNF, zmodyfikowaną przez Naura. Raport o Algolu 60 opublikowano w maju 1960, poprawiono go w 1962. Na podstawie języka Algol 60 Niklaus Wirth stworzył Algol-W, który posłużył mu następnie do zdefiniowania Pascala.

Wydawnictwa Naukowo-Techniczne (WNT) – polskie wydawnictwo założone w roku 1949 z siedzibą w Warszawie. Do roku 1961 funkcjonowało pod nazwą Państwowe Wydawnictwa Techniczne.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W Algolu 60 wprowadzono:

instrukcje blokowe, pozwalające na grupowanie instrukcji w bloki

przekazywanie parametrów do procedur przez wartość i przez nazwę

rekurencję – wywoływanie procedur przez siebie

tablice dynamiczne – ich rozmiar mógł być ustalany w trakcie działania programu.

słowa kluczowe – symbole użyte jako słowa kluczowe nie mogą być użyte jako identyfikatory w programie

typy danych definiowane przez użytkownika – użytkownik mógł zdefiniować abstrakcyjne typy danych najlepiej pasujące do konkretnego problemu

Algol 60 miał również wady, które zdecydowały o tym, że nie odniósł sukcesu przemysłowego. Nie określono w nim żadnych instrukcji wejścia/wyjścia, pozostawiając je konkretnym implementacjom, które na dodatek były utrudnione przez jego elastyczność i niezależność od sprzętu. Brak było przekazywania parametrów przez zmienną (lub referencję). Nie uzyskał też wsparcia firm komputerowych (głównie ze strony dominującego na rynku w latach 60. IBM, który zainteresowany był rozwojem Cobola i PL/I).

Abstrakcją w programowaniu nazywamy pewnego rodzaju uproszczenie rozpatrywanego problemu, polegające na ograniczeniu zakresu cech manipulowanych obiektów wyłącznie do cech kluczowych dla algorytmu, a jednocześnie niezależnych od implementacji. W tym sensie abstrakcja jest odmianą formalizmu matematycznego. Cel stosowania abstrakcji jest dwojaki: ułatwienie rozwiązania problemu i zwiększenie jego ogólności.

Peter Naur (ur. 25 października 1928) – astronom i informatyk, współtwórca notacji Backusa-Naura, powszechnie używanej w informatyce do opisu składni języków programowania i jeden z twórców języka Algol. Laureat nagrody Turinga z 2005 roku.

Algol 68 był rozwinięciem idei Algolu 60, wprowadzono w nim wreszcie operacje wejścia/wyjścia. Ścisłe określenie języka posunięto jednak do granic: opublikowany w styczniu 1969 roku raport języka był tak formalny, że wielu informatyków uznało go za całkowicie nieczytelny. Mimo to Algol 68 był pierwszym z niewielu języków zdefiniowanych w sposób formalny przed implementacją, które odniosły pewien sukces przemysłowy.

Historia informatyki, w dzisiejszym znaczeniu tego słowa, rozpoczyna się w latach 40. XX wieku, kiedy pojawiają się pierwsze kalkulatory służące m.in. do mechanizacji procesu dekryptażu szyfrogramów niemieckiej maszyny szyfrowej Enigma. Są jednakże autorzy, sięgający w przeszłość aż do początków cywilizacji i upatrujący pierwocin informatyki (rozumianej po prostu jako dział techniki, zajmujący się sprzętowym przetwarzaniem informacji, zwłaszcza wyrażonej liczbowo) już w nacinaniu karbów na kości czy gałęzi, za pomocą której to czynności pierwotny człowiek odwzorowywał liczebność stada czy oddziałów wroga.

Politechnika Łódzka – państwowa wyższa uczelnia techniczna w Łodzi. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowana przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 5. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 1058. pośród wszystkich typów uczelni.

Polskie kompilatory ALGOL 60

dla ZAM-41 – kod wynikowy częściowo interpretowany, znacznie wolniejszy od kodu wynikowego SAKO i mniej wygodny. Wśród użytkowników zdecydowanie mniej popularny od SAKO.

dla Odra 1204 – opracowany przez zespół prof. Stefana Paszkowskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego. Doskonały, wzorowany na języku Gier Algol. Wyparł MOST.

Do nielicznych udanych i pełnych realizacji maszynowych języka Algol 60 zalicza się polską implementację Algol 1204 dla maszyny Odra 1204 (J. Szczepkowicz, Krystyna Jerzykiewicz).

Pascal – dawniej jeden z najpopularniejszych języków programowania, uniwersalny, wysokiego poziomu, ogólnego zastosowania, oparty na języku Algol. Został opracowany przez Niklausa Wirtha w 1970 roku. Nazwa języka pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka, matematyka i filozofa Blaise Pascala.[potrzebne źródło]

ZAM 41 - pierwszy polski komputer do przetwarzania danych zaprojektowany w Instytucie Maszyn Matematycznych w Warszawie, a produkowane przez Zakład Doświadczalny Instytutu.

W Polsce została ustanowiona 23 grudnia 1975 r. przez Polski Komitet Normalizacji i Miar norma PN-75/T-42110 Język Programowania ALGOL 60. Norma była przeznaczona do stosowania przy określaniu konkretnych reprezentacji i wersji realizacyjnych (implementacji) języka dla konkretnych maszyn cyfrowych, dopuszczając pewne niewielkie odstępstwa realizacyjne. Zalecenia normy wzorowane były ISO R 1538 Programing Language ALGOL.

Fortran lub FORTRAN (ang. FORmula TRANslator) to język programowania stworzony w latach 50. i nadal będący w użyciu. Był to niegdyś język proceduralny, obecnie umożliwia również korzystanie ze struktur (Fortran 90/95), a jego głównym zastosowaniem są obliczenia naukowo-inżynierskie (w szczególności obliczenia numeryczne).

John Warner Backus (ur. 3 grudnia 1924 w Filadelfii w stanie Pensylwania (stan w USA) w USA - zm. 17 marca 2007 w Ashland w stanie Oregon w USA) - amerykański informatyk, twórca języka programowania Fortran, pierwszego powszechnie używanego języka wysokiego poziomu, jeden z twórców (wraz z Naurem) notacji BNF wykorzystywanej do zapisu składni języków programowania. Laureat nagrody Turinga w 1977 roku za oba te dokonania.

Bibliografia

Stefan Paszkowski, "Język ALGOL 60", Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968
Jerzy Kucharczyk, Maciej Sysło, "Algorytmy optymalizacji w języku ALGOL 60", Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1975
Janna Jonkisz, Jan Makuch, Stanisław Starzak, Programowanie w językach Algol 60 i Fortran 1900, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 1982, Skrypty dla szkół wyższych, Politechnika Łódzka, Ośrodek Elektronicznej Techniki Obliczeniowej
Jan Małuszyński, Krzysztof Pisecki, Algol 68. Wprowadzenie do języka Algol 68, A. van Wijngaarden, B.J. Mailloux, J.E.L. Peck, C.H.A. Koster, M. Sintzoff, .H. Lindsey, L.G.L.T. Meertens, R.G. Fisker, w tłumaczeniu Jana Małuszyńskiego i Krzysztofa Piseckiego, Zmieniony raport o języku algorytmicznym Algol 68, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1980, Seria: Informatyka, ISBN 83-204-0161-5
PN-75/T-42110, Język programowania Algol 60, Wydawnictwa Normalizacyjne (Polski Komitet Normalizacyjny), Warszawa 1976, opracowanie Polskiej Normy: Jowita Koncewicz, Maria Łącka, Instytut Maszyn Matematycznych w Warszawie

Przypisy

Krystyna Jerzykiewicz, J. Szczepkowicz, ALGOL 1204. System programowania maszyny cyfrowej ODRA 1204, PWN, Warszawa 1971

Linki zewnętrzne

Raport o Algolu 60