Algonkinowie - Polski Serwis Naukowy

Algonkinowie (ang. Algonquin, Algonquian, Algonkin) także ludy algonkińskie – nazwa zbiorowa plemion Indian Ameryki Północnej, żyjących w przeszłości na dużych obszarach kontynentu. Obecnie w większości rozproszeni po Kanadzie i Stanach Zjednoczonych.

Mianem Algonkin, które pierwotnie oznaczało jedno z wielu plemion mówiących językiem algonkińskim właściwym (zob. niżej), zaczęto z czasem nazywać całą grupę plemion mówiących językami z rodziny algonkińskiej i zajmujących niegdyś olbrzymią przestrzeń od brzegów Atlantyku do rzeki Missisipi na zachód, a w północnej części aż po Góry Skaliste i wreszcie od samych niemal północnych wybrzeży Labradoru do rzeki Tennessee na południu. Między Algonkinów wschodnich werżnęli się swego czasu klinem Irokezi, zajmując głównie okolice Wielkich Jezior. Na zachodzie (między Północną Platte a rzeką Arkansas) istniała odosobniona grupa Algonkinów, złożona z dwóch wielkich plemion: Szejenów i Arapahów.

Język algonkiński a. algonkin (nazwa własna: Anicinâbemowin; ang., fr. Algonquin) - język z rodziny algonkińskiej używany przez około 3000 rdzennych mieszkańców Kanady w prowincji Quebec i Ontario. Rozpada się na kilka dialektów, niektóre są bardzo od siebie odległe. Blisko spokrewniony z językiem odżibwe, niekiedy uważany nawet za jego dialekt.

Lider (od ang. leader) - osoba lub organizacja przewodząca, stojąca na czele danej grupy. Cechą charakterystyczną lidera jest to, że ludzie lub organizacje same chcą go naśladować oraz łatwo poddają się jego przywództwu.

Algonkinowie w XVIII w.
(autor nieznany)

Algonkinowie właściwi

Termin Algonkinowie w węższym znaczeniu odnosi się do kilku niewielkich plemion, żyjących w przeszłości po obu stronach rzeki Ottawa w jej górnym biegu. Obecnie żyją w kilku rezerwatach na terenie Kanady i USA.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Historia

Pokrewieństwo ludów algonkińskich jest natury lingwistycznej – między poszczególnymi plemionami istniały spore różnice. Najsłynniejszymi plemionami (lub grupami plemion) algonkińskich są, a raczej byli (poza wymienionymi wyżej) Odżibwejowie, Kri, Mohikanie, Delawarowie, Potawatomi i tzw. konfederacja Blackfoot (plemion zachodnich). Głównym wrogiem Algonkinów byli Irokezi, a od czasów kolonizacji europejskiej w Ameryce Północnej — również Anglicy i Holendrzy, z którymi Indianie ci toczyli krwawe walki, stając po stronie Francuzów. W wyniku tych walk doszło do wyginięcia lub zdziesiątkowania niektórych plemion algonkińskich. Ostateczną klęskę w wojnie z Stanami Zjednoczonymi plemiona algonkińskie poniosły w 1811 roku; pozostałe po strasznej rzezi resztki plemion wycofały się na zachód i na północ (do Kanady).

Holendrzy - naród germański zamieszkujący głównie Holandię (około 13 mln), a także USA (ok. 5 mln osób pochodzenia holenderskiego), Kanadę (około 900 tys.) oraz Niemcy i holenderskie posiadłości na Morzu Karaibskim. W Południowej Afryce mieszka około 5 milionów Afrykanerów, którzy są w dużej mierze potomkami holenderskich osadników.

Ród – grupa społeczna oparta na wspólnocie krwi, obejmująca rodziny wywodzące swe pochodzenie od wspólnego antenata (przodka), posługująca się wspólną symboliką oraz nazwą, będącą najczęściej proklamą herbu rodowego. Często lecz nie koniecznie posługująca się wspólnym nazwiskiem, mówiąca przeważnie tym samym dialektem. Więź wewnętrzną rodu u ludów pierwotnych stanowiło pochodzenie macierzyste, a w bardziej rozwiniętych ustrojach pochodzenie ojcowskie.

Charakterystyka

Indianie grupy algonkińskiej, zwłaszcza środkowi, byli wysocy, o wydatnym nosie, nieco zakrzywionym u mężczyzn; kości policzkowe wystające, twarz szeroka bez zarostu, czaszka krótka. Większość plemion zajmowała się rolnictwem (kukurydza) oraz łowiectwem i rybołówstwem. W okresie przedkolonizacyjnym sporządzali odzież ze skóry, czasem z dodatkiem piór. Obuwie, tzw. mokasyny, z wygładzonej skóry. Chaty najczęściej były owalne, z drewna. Czółna typu dłubanki, z pnia. Nigdzie u ludów północnoamerykańskich nie rozwinęło się tak wysoko barwne zdobnictwo, jak u Algonkinów, zwłaszcza u Odżibwuejów i Delawarów. Ustrój społeczny Algonkinów stanowiły rody i klany z wodzem na czele. U plemion północnych i wschodnich występował matriarchat.

Kri (franc. Cri, ang. Cree - nazwa pochodzi z jęz. francuskiego - Kristinaux, sami Kri nazywali siebie Kenistonoag) - jedno z najliczniejszych plemion Indian kanadyjskich, zamieszkujące także północną część USA, posługujące się językiem kri.

Kukurydza zwyczajna (Zea mays L.) - gatunek rośliny jednorocznej z rodziny wiechlinowatych. Należy do zbóż. Pochodzi z Meksyku. Praktycznie nie występuje w formie dzikiej.

W wierzeniach religijnych plemion grupy algonkińskiej występuje duch Manitou oraz kilka bóstw uosabiających siły przyrody.

Liczebność

Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 1107 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Algonquian, zaś 4114 – wyłącznie lub między innymi Algonquian.