Ali Pasza z Tepeleny - Polski Serwis Naukowy

Ali Pasza

Polowanie Ali-Paszy na jez. Janina

Grób "Lwa z Janiny"

Ali Pasza z Tepeleny (1741-1822), zwany Lwem Janiny, albański możnowładca w służbie sułtańskiej. Był synem Veli beja, pana Tepeleny, urodził się w wiosce Beçisht u stóp gór Këlcyrë.

Biografia

Od 1785 osmański zarządca paszałyku Janiny. Około 1790-1822 stopniowo skupił pod swym panowaniem północno-zachodnią Grecję (Peloponez, Epir) i terytorium dzisiejszej Albanii.

Epir (grecki Ήπειρος, co po polsku oznacza kontynet lub wnętrze dużego lądu) – górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji, nad Morzem Jońskim, na północy graniczy z Albanią, na wschodzie z Tesalią, a na południu z Etolią i Akarnanią. Ponadto istnieje także Epir Północny, czyli zamieszkały przez Albańczykow, Greków i Wołochów obszar, położony po albańskiej stronie granicy.

Peloponez (Półwysep Peloponeski, gr. Πελοπόννησος Pelopónisos, w średniowieczu znany pod nazwą Morea (gr. Μωρέας lub Μωριάς) - półwysep i region administracyjny w Grecji, stanowiący najdalej na południe wysuniętą część Półwyspu Bałkańskiego. Znajduje się między Morzem Jońskim a Egejskim, połączony jest z lądem Przesmykiem Korynckim (gdzie przebiega Kanał Koryncki). Od północy Peloponez ograniczony jest Zatoką Koryncką i Patraską. Silnie rozczłonkowana linia brzegowa tworzy liczne mniejsze półwyspy: Argolidzki, Lakoński, Mani, Mesyński i zatoki: Sarońską, Argolidzką, Meseńska, Kiparysyjską. Powierzchnia Peloponezu wynosi 21,4 tys. km².

Rozbudował dla swych potrzeb twierdzę w Janinie. Pomieścił w niej dwór godny monarchy – pełen bogactw, elegancji, wyrafinowania i dóbr greckiej kultury, dla której był także mecenasem. Jednak rządził skrajnie okutnie, chciwie i bezwzględnie, nawet wobec własnych bliskich.

Był znakomitym dwódcą i gospodarzem. Skutecznie tępił rozbójnictwo na drogach (plagę owych czasów w całym imperium), popierał szkolnictwo, produkcję rzemieślniczą i dalekosiężny handel. Formalnie lennik sułtana, realizował budowę udzielnego państwa albańsko-greckiego, całkowicie niezależnego od Turcji. Toteż zawierał kolejne sojusze z Napoleonem Bonaparte, Wielką Brytanią, spiskowcami greckimi – sprzyjał powstaniu tajnego greckiego stowarzyszenia narodowego Filiki Heteria (Stowarzyszenie Przyjaciół), licząc na sprowokowanie interwencji Rosji.

Albańczycy (alb. Shqiptarët) - jest to naród pochodzenia indoeuropejskiego zamieszkujący Albanię (ponad 3 miliony), Kosowo (1,8 miliona), Macedonię (ok. 510 tysięcy), Czarnogórę (około 31 tysięcy) oraz Europę Zachodnią głównie Niemcy. Arboresze jako potomkowie Albańczyków mieszkają także we Włoszech). Znaczną część społeczeństwa albańskiego stanowią muzułmanie, zarówno w obrządku sunnickim, jak również bektaszyckim, pozostali to głównie bezwyznaniowcy, prawosławni i katolicy.

Lenno (łac. feudum) – w systemie feudalnym posiadłość nadawana przez seniora w użytkowanie wasalowi w zamian za wsparcie militarne lub finansowe, później całość stosunków pomiędzy seniorem a wasalem.

W roku 1820 zorganizował w Konstantynopolu zabójstwo swego oponenta, co sułtan Mahmud II wykorzystał jako pretekst do rozprawy wojskowej z niebezpiecznym podwładnym, dawno już zbyt samodzielnym, jak na urzędnika. W początkach 1822, po 14-miesięcznej kampanii i oblężeniu Janiny, Ali Pasza został ostatecznie pokonany przez turecką armię. Pojmany 24 lutego 1822, na wyspie, na pobliskim jeziorze Pamvotida, został zgładzony na miejscu, w klasztorze świętego Pantalejmona. Istnieje tam dziś muzeum historyczne przekazujące nastrój epoki i gromadzące związane z Alim Paszą przedmioty, w tym insygnia jego władzy.

24 lutego jest 55. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 310 (w latach przestępnych 311) dni. W latach przestępnych dzień ten jest zdwajany.

Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.

Jednym z bezpośrednich następstw oblężenia, a następnie usunięcia Alego Paszy, stała się szansa sukcesu greckiego powstania narodowego 1821-1827 - pierwszego zwycięskiego spośród kilkunastu tragicznych zrywów

Ali Pasza był dwukrotnie żonaty (Emine i Zaliha). Z małżeństwa z Emine miał dwóch synów Myftara, późniejszego mytesarifa Beratu i Veli Paszę, późniejszego sandżakbeja Trikali. Z małżeństwa z Zalihą miał dwoje dzieci – nieznaną z imienia córkę i syna Myrtezę. Jako Ali Pasas jest bohaterem niezliczonych greckich podań ludowych i zwłaszcza opowieści dla dzieci.

Pasza (basza; tur. paşa) – słowo pochodzące od perskiego padyszacha, oznaczające wysokiego urzędnika w Turcji osmańskiej; tytuł ten zazwyczaj był przyznawany gubernatorom i generałom. Jako zwrot grzecznościowy "pasza" odpowiada polskiemu tytułowi "pan".

Konstantynopol – nazwa Bizancjum nadana miastu przez Konstantyna Wielkiego, który wybrał je na swoją siedzibę; w latach 330–395 stolica cesarstwa rzymskiego; w latach 395–1453 stolica cesarstwa Bizantyjskiego i Cesarstwa Łacińskiego (1204–1261); stolica państwa ottomańskiego w latach 1453–1922.

Galeria

Muzeum Alego Paszy w Janinie: Okazanie głowy Alego Paszy sułtanowi

Miejsce pochówku Alego Paszy – z oddali

Wyspa na jeziorze Pamvotida

Brama wiazdowa zamku Alego Paszy w Janinie

Okolice zamku – widok aktualny

Tak wyglądały ówczesne drogi – w państwie Alego Paszy podobnych mostów było i pozostało do dziś szczególnie wiele.

Przypisy

Opis taki przekazał m.in. goszczący w Ianinie w 1808 angielski poeta, polityk i dyplomata J.G.Byron
"1821 Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ" - uniwersytecka praca zbiorowa 9 historyków, seria wydawnicza Skai Biblio, 2010, tomy 1,2,3. oraz dokumentalny program historyczny "1821" i następująca po nim dyskusja autorów, odcinek 1, dostępny na stronie internetowej Skai TV

Bibliografia

Eqrem bej Vlora, Kujtime, vel II, Tirana 2001, ISBN 99927-661-7-4

"HΠΕΙΡΟΣ" - kompletny przewodnik turystyczny po Epirze, praca zbiorowa. str.71, wyd. EXPLORER, Ateny 2002, ISBN 960-8214-02-5

Linki zewnętrzne

St. Cross College Oxford Ali Pasha and the Greek Revolution – wykład prof. Alexisa Politisa z Uniwersytetu Kreteńskiego.

Życiorys Alego Paszy

Muzeum w Janinie