Alija Izetbegović - Polski Serwis Naukowy

Alija Izetbegović (ur. 8 sierpnia 1925 w Bosanskim Šamacu, zm. 19 października 2003 w Sarajewie), polityk bośniacki, prawnik i publicysta; prezydent Bośni i Hercegowiny w latach 1990-1996, członek kolektywnej Prezydencji Bośni i Hercegowiny w latach 1996-2000. Autor wielu książek.

Fundamentalizm religijny – rygorystyczne przestrzeganie zasad i norm wyznaczonych przez doktrynę religijną połączone często z narzucaniem tych zasad innym członkom społeczności niekoniecznie wyznającym tę samą religię lub przymusowym prozelityzmem.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Urodził się Bosanskim Šamacu na północy kraju, w zubożałej rodzinie o tradycjach arystokratycznych. Jego dziadek był burmistrzem w Bosanskim Šamacu. W 1927 rodzina przeniosła się do Sarajewa.

Podczas II wojny światowej należał do bośniackiej antykomunistycznej i organizacji "Młodzi muzułmanie" współorganizującej dywizję SS Handżar . Bezpośrednio po wojnie publikował w muzułmańskim czasopiśmie "Mudžahid". Aresztowany przez komunistyczne władze Jugosławii w 1946 i skazany na trzy lata więzienia za działalność antykomunistyczną. Po zwolnieniu z więzienia w 1949 rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Sarajewie, które ukończył w 1956. Następnie przez 30 lat pracował w Sarajewie jako radca prawny.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

grób Aliji Izetbegovicia w Sarajewie

W Jugosławii Josipa Broz Tito był aktywny jako dysydent i pisarz muzułmański. W 1970 opublikował manifest Islamska deklaracja, w którym wzywał do odrodzenia islamu i zjednoczenia społeczności muzułmańskiej. Pisał w nim między innymi że nie ma "pokoju lub współistnienia między wiarą islamu a innymi systemami społecznymi i politycznymi, które nie mają nic wspólnego z islamem". (Michał Jerzy Zacharias "Komunizm Federacja Nacjonalizmy" Neriton IH PAN Warszawa 2004). W 1980 napisał swoje główne dzieło historiozoficzne Islam pomiędzy Wschodem i Zachodem (opublikowane w 1984 w USA). Razem z 12 innymi aktywistami muzułmańskimi aresztowany przez władze komunistyczne w kwietniu 1983, został skazany na 14 lat więzienia za "wrogą propagandę" i "działalność wywrotową inspirowaną przez muzułmański nacjonalizm". Proces i wyrok były mocno krytykowane na Zachodzie, między innymi przez Amnesty International. W maju 1984 kara została złagodzona do 12 lat. Izetbegović wyszedł na wolność po 5 latach i 8 miesiącach, w 1988. Opublikował Zapiski z więzienia: 1983-1988.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Bakir Izetbegović (ur. 28 czerwca 1956 w Sarajewie), bośniacki polityk, deputowany do parlamentu od 2006. 3 października 2010 wybrany w skład Prezydium Republiki Bośni i Hercegowiny.

Koniec lat 80. przyniósł upadek reżimu komunistycznego w Jugosławii i wprowadzenie systemu wielopartyjnego. W maju 1990 Alija Izetbegović współzakładał Partię Akcji Demokratycznej (SDA) i został jej pierwszym przewodniczącym. SDA zrzeszała głównie Bośniackich Muzułmanów; inne grupy etniczne w Bośni (Serbowie i Chorwaci) również stworzyły partie o charakterze nacjonalistycznym. Jesienią 1990 (16 listopada) SDA wygrała pierwsze wielopartyjne wybory w Bośni i Hercegowinie. Alija Izetbegović został prezydentem Republiki Bośni i Hercegowiny (wówczas jeszcze części Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii).

SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.

Amnesty International – międzynarodowa organizacja pozarządowa, której celem jest zapobieganie naruszeniom fundamentalnych praw człowieka poprzez wszelkie pokojowe akcje obywatelskie – od organizowania pisania listów do rządów krajów łamiących te prawa, poprzez publiczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, po realną pomoc finansową i prawną poszkodowanym osobom.

Latem 1991 pomiędzy Serbami i Chorwatami wybuchła wojna. W lutym 1992 Izetbegović ogłosił referendum w sprawie niepodległości Bośni i Hercegowiny, przy sprzeciwie przedstawicieli Serbów Bośniackich. Referendum (29 lutego 1992 – 1 marca 1992) przyniosło zdecydowane zwycięstwo zwolennikom niepodległości (99%), było jednak masowo zbojkotowane przez Serbów Bośniackich (frekwencja wyniosła 67%). 5 kwietnia 1992 Parlament Republiki (bez udziału Serbów) ogłosił niepodległość Bośni i Hercegowiny. 7 kwietnia Serbowie Bośniaccy proklamowali powstanie Republiki Serbskiej, na części terytorium Bośni. W kwietniu 1992 wojska serbskie rozpoczęły blokadę Sarajewa i wybuchła wojna pomiędzy Bośniakami, Chorwatami i Serbami. Okres wojny Izetbegović spędził w oblężonym Sarajewie.

Bośnia i Hercegowina (BiH, bośniacki i chorwacki: Bosna i Hercegovina, serbski: Босна и Херцеговина, Bosna i Hercegovina) – państwo w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach, powstałe po rozpadzie Jugosławii. Graniczy od zachodu i północy z Chorwacją, a z Serbią i Czarnogórą od wschodu. Składa się z dwóch organizmów: Bośniacko-Chorwackiej Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej.

Wojna w Bośni i Hercegowinie to tocząca się w latach 1992-1995 wojna domowa, która była najkrwawszym konfliktem z kilku, które wybuchły podczas rozpadu Jugosławii na początku lat 90. XX wieku. Stronami konfliktu byli z jednej strony walczący o autonomię bośniaccy Serbowie i Chorwaci, toczący również walki między sobą, z drugiej zaś władze Bośni i Hercegowiny, współpracujące z siłami rozjemczymi NATO i ONZ.

W listopadzie 1995 Alija Izetbegović podpisał ze Slobodanem Milosevicem i Franjo Tudjmanem porozumienie w Dayton, kończące wojnę. W latach 1996-2000 był członkiem kolektywnej Prezydencji Bośni i Hercegowiny, reprezentującym Bośniaków (Muzułmanów Bośniackich).

W 2000 wydał swoją autobiografię. W związku ze złym stanem zdrowia ustąpił w październiku 2000. Zmarł w październiku 2003, jego pogrzeb zgromadził kilka tysięcy osób.

Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii (maced. Социјалистичка федеративна република Југославија, serb.-chor. Socijalistička federativna republika Jugoslavija, Социјалистичка федеративна република Југославија, słow. Socialistična federativna republika Jugoslavija) – państwo socjalistyczne na Płw. Bałkańskim, istniejące w latach 1945–1991.

Bośniacy (język ojczysty: Bosanci, Босанци, ang. Bosnians) – ogólna nazwa społeczeństwa regionu Bośnia i Hercegowina, liczą ok. 4,5 mln członków. Stanowią go trzy konstytutywne grupy etniczne: Serbowie, Chorwaci i Boszniacy (w świecie znani jako Muzułmanie do rozpadu Jugosławii), oraz mniejszości narodowe. Jest to społeczność wieloetniczna i wieloreligijna. Według współczesnych definicji państwa Bośniakiem może być każda osoba, która posiada obywatelstwo państwa Bośni i Hercegowiny. Bośniacy to pokrótce obywatele Bośni i Hercegowiny.

Osoba Aliji Izetbegovicia wciąż wywołuje kontrowersje. Z jednej strony zwolennicy uważają go za ojca współczesnego narodu Bośniackiego, z drugiej strony przeciwnicy oskarżają o islamski fundamentalizm.

Jego synem jest Bakir Izetbegović.