Alkajos z Mityleny - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy poety. Zapoznaj się również z: Alkajos.

Alkajos i Safona. Strona A attyckiego kalathosu czerwonofigurowego, V w. p.n.e.

Alkajos z Mityleny (stgr. Ἀλκαῖος, ur. ok. 620 p.n.e., z. ok. 550 p.n.e.) − poeta starożytnej Grecji, znany jako autor poezji miłosnej.

Lesbos (gr. Λέσβος) – jedna z największych wysp na Morzu Egejskim. Należy do Grecji i wchodzi w skład prefektury Lesbos w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Wyspa położona jest w Azji (na azjatyckim szelfie kontynentalnym) u wybrzeży Turcji, od Azji Mniejszej oddzielają ją cieśniny Muslim na północy i Lesbijska na wschodzie. W południowo-zachodnie wybrzeże wcina się zatoka Kalonis. Stolicą i największym miastem wyspy i prefektury Lesbos jest Mitylena. W starożytności mieszkała tam Safona.

Arystokracja (gr. ἀριστοκρατία aristokratia, od wyrazów ἄριστος aristos "najlepszy" + κρατέω kratoi "najsilniejsi") – najwyższa warstwa społeczna wykształciła się w starożytnej Grecji, podczas najazdu Dorów w 1200 r. p.n.e.

Alkajos podobnie jak Safona pochodził z miejscowości Mitylena na wyspie Lesbos. Twórczość Alkajosa opracowana przez uczonych aleksandryjskich w X księgach obejmowała hymny, pieśni biesiadne (sympotyczne), pieśni miłosne, wojenne i rewolucyjne. Zachowało się z nich około 150 fragmentów. W utworach swoich Alkajos przedstawia walkę polityczną, ostrzega przed tyranami, a przede wszystkim sławi miłość i wino jako najlepsze lekarstwa na troski. Alkajos stosuje rozmaite miary wierszowe. Najczęściej posługiwał się strofą, która od jego imienia została nazwana strofą alcejską.

Safona, Safo, Sapfo (gr. Σαπφώ, łac. Sappho) – najsławniejsza poetka starożytnej Grecji z przełomu VII i VI wieku p.n.e., wybitna przedstawicielka poezji lirycznej (liryka eolska).

Hymn (z greckiego hymnos – pieśń pochwalna) – uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, szczególnej osoby, wydarzenia, ojczyzny (kraju), a także idei. W kręgu kultury europejskiej hymny znane były w basenie Morza Śródziemnego już w starożytności. Na stałe weszły do kanonów kulturowych wraz z rozwojem chrześcijaństwa, który uczynił swoim ten rodzaj literacki wzorując się na hebrajskim Starym Testamencie i judeochrześcijańskim Nowym Testamencie.

Twórczość Alkajosa jest odzwierciedleniem jego dramatycznej biografii – popierał on supremację tradycyjnej arystokracji, a nie tyranię. W dzieciństwie jego starszy brat razem z innym arystokratą, Pittakosem, przyczynił się do obalenia miejscowego tyrana. Alkajos walczył także pod dowództwem Pittakosa w powstaniu mieszkańców Mityleny przeciwko ateńskim osadnikom. Porzucenie przez niego tarczy podczas ucieczki stało się tematem jednego z utworów. Alkajos udał się na wygnanie, kiedy władzę na Mitylenie przejął kolejny tyran. Gdy po śmierci władcy wrócił do domu, okazało się, że tym razem władzę w mieście przejął Pittakos. Poeta po raz kolejny musiał uciekać z ojczyzny, a znienawidzony Pittakos stał się bohaterem jego utworów jako zdrajca niskiego rodu. Poezja Alkajosa wyraża jego gorycz z powodu wykluczenia z życia politycznego. Poeta, będąc na wygnaniu, wyruszył w końcu do Egiptu jako najemny żołnierz. Planował również atak na Mitylenę i pozbawienie władzy Pittakosa.

Tyran (gr. τύραννος tyrannos) – osoba sprawująca nieograniczoną władzę, zdobytą niezgodnie z prawem. Rządy tyrana (lub tyranów) noszą nazwę tyranii.

Starożytna Grecja – cywilizacja, która w starożytności rozwijała się w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na wyspach okolicznych mórz (Egejskiego, Jońskiego), wybrzeżach Azji Mniejszej, a później także w innych rejonach Morza Śródziemnego. W epoce brązu powstały na tym obszarze wysoko rozwinięte kultury: minojska na wyspie Krecie, a w Grecji właściwej mykeńska, która później zdominowała Kretę. Wraz z końcem epoki brązu nastąpił gwałtowny upadek cywilizacji mykeńskiej i nastały tzw. wieki ciemne, z których wyłoniła się (ok. VIII w. p.n.e.) kultura Grecji archaicznej z ludnością żyjącą w miastach-państwach zwanych polis. Za okres szczytowego rozwoju cywilizacji greckiej uznaje się okres klasyczny (V-IV w. p.n.e.), kiedy to Grecy odepchnęli zagrożenie perskie, a najpotężniejsze polis (Ateny, Sparta, Teby) toczyły wojny o hegemonię. W drugiej połowie IV w. p.n.e. dominację nad Grekami uzyskało zhellenizowane państwo macedońskie, a jego władca - Aleksander Wielki - podbijając imperium perskie rozprzestrzenił kulturę grecką na ogromne obszary Azji i zapoczątkował okres hellenistyczny. W wiekach II i I p.n.e. państwa greckie dostały się pod panowanie imperium rzymskiego.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Alkajosa z Mityleny

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Alkajos z Mityleny